I OZ 300/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiesław Morys po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia H. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 lutego 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 1118/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi H. J. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2015 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia: oddalić zażalenie. 2 Postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił H. J. (dalej: wnioskodawczyni) prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Po rozpoznaniu sprzeciwu wniesionego od ww. postanowienia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 3 września 2015 r. odmówił wnioskodawczyni prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Na powyższe postanowienie wnioskodawczyni wniosła zażalenie, które Naczelny Sąd Administracyjny oddalił postanowieniem z dnia 6 listopada 2015 r., sygn. akt I OZ 1458/15. W dniu 17 listopada 2015 r. (data wpływu do biura podawczego Sądu) wnioskodawczyni ponownie wniosła o przyznanie prawa pomocy. Z tego względu przesłano jej formularz wniosku PPF. Wypełniony formularz zawierający wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w dniu 3 grudnia 2015 r. (data wpływu do biura podawczego). Z nadesłanego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z synem i utrzymuje się z dochodu uzyskiwanego z tytułu świadczenia emerytalnego w wysokości 2.524,00 zł brutto miesięcznie. Syn posiada w banku lokatę na kwotę 65.000,00 zł. Wnioskodawczyni nie ma domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, czy też innej nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych oraz przedmiotów o wartości powyżej 5.000,00 zł. Oświadczyła, że mieszkanie o powierzchni 55,19 m² jest własnością syna. Dodała, że jest osobą starszą (80 lat), mającą kłopoty ze zdrowiem. Jako stałe zobowiązania i wydatki wskazała koszty ubezpieczenia mieszkania 53,76 zł, kwotę 50,00 zł, którą płaci na rzecz Wspólnoty Mieszkaniowej, opłaty za telefon w wysokości 93,78 zł, za energię elektryczną w wysokości 57,07 zł, gaz w wysokości 93,73 zł, wodę w wysokości 157,20 zł, leczenie w wysokości 100,00 zł, wywóz nieczystości w wysokości 78,00 zł, co w sumie daje kwotę 683,54 zł. Wreszcie oświadczyła, że syn z tytułu należnego podatku uiszcza 100,00 zł. Łączne miesięczne wydatki stanowią więc 783,54 zł. Postanowieniem z dnia 21 grudnia 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił H. J. prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Pismem z dnia 4 stycznia 2016 r. H. J. wniosła sprzeciw, w którym zarzuciła, że domagała się przyznania prawa pomocy nie tylko w zakresie zwolnienia od kosztów, ale również w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Podniosła, że stałe wydatki ponoszone przez nią, jak i jej syna wynoszą miesięcznie nie 783,54 zł, ale 1.499,51 zł, gdyż w zaskarżonym postanowieniu nie zostały uwzględnione comiesięczne płatności do ZUS. Ponadto wnioskodawczyni wskazała, że zapomniała w złożonym formularzu o przyznanie prawa pomocy wskazać, że zatrudnia profesjonalnego pełnomocnika, który prowadzi jej sprawę przed Sądem Okręgowym w K. W piśmie z dnia 11 stycznia 2016 r. dodatkowo wskazała, że posiada samochód, który pozostawił jej maż (rok produkcji 1987 r.) i z tego tytułu ponosi rocznie koszty w kwocie 382 zł (OC). Wobec podniesionych okoliczności, celem oceny rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, Sąd I instancji wezwaniem z dnia 27 stycznia 2016 r. zobowiązał wnioskodawczynię do nadesłania dodatkowych informacji oraz dokumentów dotyczących stanu finansowego, tj. potwierdzonych przez bank wyciągów lub wykazów z posiadanych przez nią oraz syna rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych wraz z wykazem dokonywanych operacji z okresu ostatnich trzech miesięcy, odpisu zeznania podatkowego syna za rok 2014 (jeżeli było składane), ewentualnie stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodu osiągniętego przez ww. w 2014 r. oraz dokumentów wskazujących oraz potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych w związku z utrzymaniem i leczeniem. Wezwaniem z tej samej daty Sąd zwrócił się również do Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. o nadesłanie odpisu zeznania podatkowego syna wnioskodawczyni za rok 2014 r., ewentualnie stosownego zaświadczenia o wysokości dochodu osiągniętego przez niego w 2014 r. Pismem z dnia 25 stycznia 2016 r. wnioskodawczyni dodatkowo wskazała, że w roku 2015 r. wpłaciła na fundusz remontowy wspólnoty mieszkaniowej kwotę 1142,40 zł, przedstawiając kserokopię dowodu wpłaty. Jednocześnie przedłożyła faktury VAT, z których wynika, że opłata za gaz w miesiącu grudniu 2015 r. wynosiła 373,03, podczas gdy w grudniu 2014 r. 324,99 zł. W odpowiedzi na wezwanie z dnia 27 stycznia 2016 r. wnioskodawczyni przedstawiła zeznanie podatkowe syna za rok 2014 r. Dodatkowo wskazała, że syn nie posiada rachunków dewizowych, natomiast z lokaty bankowej, na której zgromadzone było 65,000,00 złotych w dniu 15 stycznia 2016 zł wypłacono 13,000,00 zł na opłaty w ZUS oraz na życie. Wnioskodawczyni wskazała ponadto, że koszty utrzymania jej i syna w 2014 r. wynosiły: gaz – 2.868,62, energia elektryczna – 596,28 zł, woda – 1.198,31 zł, wywóz nieczystości – 936 zł, podatek od nieruchomości – 47,19, telefon – 1734,09, ubezpieczenie PZU wnioskodawczyni - 645,12 zł. Jednocześnie ręcznie sporządziła zestawienie leków, których koszty zakupu wynoszą 1.260,73 zł. Przy piśmie z dnia 28 stycznia 2016 r. wnioskodawczyni przedstawiła dodatkowo fakturę za gaz z dnia 21 stycznia 2016 r. w kwocie 637,14 zł Pismem z dnia 8 lutego 2016 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w W. nadesłał uwierzytelnioną kopię zeznania podatkowego syna wnioskodawczyni za rok 2014 r., z którego wynika, że przychody uzyskiwane przez ww. wypłacane były przez Powiatowy Urząd Pracy w W. oraz z tytułu umowy o pracę z H. J. Pismem z dnia 9 lutego 2016 r. wnioskodawczyni przedstawiła fakturę dotyczącą funduszu remontowego za rok 2016 r. w kwocie 1607,70 oraz odpis zeznania podatkowego syna za rok 2015. Ponadto pismem z dnia 12 lutego 2016 r. poinformowała, że wraz z synem posiada rachunek bankowy w [...] ze stanem konta na dzień 12 lutego 2016 r. – 12.220,69 zł, dołączając bankowy dokument wpłaty. Oceniając udostępnione przez stronę informacje, Sąd meriti uznał, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jego zdaniem przy wysokości środków finansowych, jakie posiada wnioskodawczyni wraz z synem nie można uznać jej za osobę ubogą, znajdującą się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, bądź pozbawioną środków do życia, co kwalifikowałoby do przyznania prawa pomocy. H. J. posiada bowiem stały, wykazany dochód miesięczny z tytułu emerytury, jak również syn wnioskodawczyni ma zgromadzoną na lokacie bankowej kwotę w wysokości 52.000,00 zł., uwzględniając fakt, że została z niej wypłacona kwota 13.000,00 zł. Ponadto wnioskodawczyni wraz z synem posiada wspólne konto bankowe ze stanem na dzień 12 lutego 2016 r. w kwocie 12.220,69 zł. W tej sytuacji Sąd I instancji stwierdził, iż w sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające uwzględnienie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej: P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła H. J., postulując jego zmianę, bowiem Sąd meriti nie ujął w nim wszystkich kosztów, jakie skarżąca ponosi na swoje utrzymanie. W szczególności nie wziął pod uwagę wydatków, jakie ponosi z uwagi na zatrudnienie syna jako swojego opiekuna, a są to co miesięczne koszty ubezpieczenia społecznego (587,75 zł), zdrowotnego (143,65 zł), funduszu pracy (45,33 zł). Dodatkowo skarżąca wskazała, ze od 1 stycznia 2016 r. wzrósł "podatek" z kwoty 100 zł do kwoty 106,16 zł. W związku z tym wydatki zwiększyły się z kwoty 783,54 zł do 1.560,27 zł miesięcznie. Ponadto ponosi również koszty dwóch spraw sądowych prowadzonych przed sądami powszechnymi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zasadą ogólną postępowania przez sądami administracyjnymi jest ponoszenie przez stronę kosztów tego postępowania związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.). Na zasadzie wyjątku możliwe jest zwolnienie od nich w całości lub w części. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika zatem, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy, a rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii w dużej mierze zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Ocena tych okoliczności dokonywana jest w granicach swobody sędziowskiej. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, między innymi kosztów niezbędnych do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Dlatego też prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. W literaturze przedmiotu zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Z uwagi na powyższe Sąd I instancji właściwie uznał, że opisana przez skarżącą sytuacja finansowa nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy w żądnym zakresie. Zasadnie zwrócił uwagę, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z pełnoletnim synem i dysponuje stałym miesięcznym dochodem z emerytury w wysokości 2.524,00 zł brutto. Syn wnioskodawczyni jest właścicielem mieszkania o powierzchni 50 m kw. oraz posiada lokatę w banku na kwotę 52.000,00 zł. Wnioskodawczyni wraz z synem posiada również rachunek bankowy ze stanem konta na dzień 12 lutego 2016 r. w kwocie 12.220,69 zł. Skarżąca dysponuje zatem środkami finansowymi umożliwiającymi poniesienie kosztów sądowych oraz ustanowienie na jej rzecz zawodowego pełnomocnika, nawet przy uwzględnieniu wysokości jej miesięcznych wydatków. Wskazać również należy, że z uwagi na okoliczność, iż wnioskodawczyni i jej syn tworzą wspólne gospodarstwo domowe, to ich łączne wydatki i zdolności finansowe bezsprzecznie kształtują status majątkowy wnioskodawczyni, co koresponduje choćby z art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.), zgodnie z którym rodzice i dzieci są obowiązani do wzajemnego szacunku i wspierania się, jak również art. 128 tej ustawy, w myśl którego obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Do obowiązków tych zalicza się również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji. Z powyższego wynika jednoznacznie, że pomimo iż syn wnioskodawczyni nie jest stroną niniejszego postępowania, to jednak posiadane przez niego środki finansowe wpływają na status majątkowy wnioskodawczyni i mają wpływ na ocenę przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Nadesłane w sprawie dokumenty oraz złożone przez wnioskodawczynię oświadczenia nie potwierdzają, aby wykazana nimi sytuacja pozwalała na uznanie jej za wyjątkową i szczególną, a więc na przyznanie prawa pomocy, bo nie wykazała ona, iż nie jest i nie będzie w stanie w przyszłości wygospodarować środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Ocena całokształtu okoliczności sprawy dokonana przez Sąd meriti nie wkroczyła na grunt dowolności, a rozważania prawne są adekwatne do ustalonego stanu faktycznego. Zażalenie nie mogło zatem odnieść skutku. Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji niniejszego postanowienia. ----------------------- 2