II FSK 42/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Rypina, , , po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. G. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 sierpnia 2015 r. sygn. akt III SA/Wa 1134/15 w zakresie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 12 listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych postanawia oddalić skargę kasacyjną. Postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (sygn. akt III SA/Wa 1134/15) odrzucił skargę M. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 12 listopada 2014 r. w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych. Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że pismem z 3 kwietnia 2015 r. skarżąca wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie. Skarżąca wskazała, że decyzja Dyrektora Izby Skarbowej nie została jej doręczona, ani jej pełnomocnikowi przed końcem 2014 r. Skarżąca podniosła, iż wypowiedziała pełnomocnictwo poprzedniemu pełnomocnikowi w dniu 28 listopada 2014 r., zwalniając go jednocześnie z obowiązku podejmowania jakichkolwiek czynności faktycznych i prawnych w niniejszej sprawie. Wobec powyższego mec. G.F. nie był uprawniony do odbioru korespondencji, albowiem przestał być jej pełnomocnikiem. Organ podatkowy został powiadomiony o tym fakcie w dniu 1 grudnia 2014 r., o godz. 15.00 (data prezentaty) — a więc jeszcze przed upływem terminu do odbioru korespondencji, o którym mowa w art. 150 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.). W dniu 3 grudnia 2014 r., organ podatkowy otrzymał korespondencję o ustanowieniu pełnomocnikiem adw. L.R.. W związku z tym organ wiedział, więc o tym, że poprzednie pełnomocnictwo zostało cofnięte, a w sprawie został ustanowiony nowy pełnomocnik. Stąd w ocenie skarżącej zaskarżona decyzja powinna zostać doręczona nowemu pełnomocnikowi. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga podlegała odrzuceniu, jako wniesiona po terminie. Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że z akt sprawy wynika, że zaskarżona decyzja została doręczona pełnomocnikowi skarżącej w dniu 1 grudnia 2014 r. w trybie art. 150 O.p. Skarga na powyższą decyzję, skierowana do Sądu, nadana została w urzędzie pocztowym w dniu 3 kwietnia 2015 r. Sąd uznał, że okoliczność zmiany pełnomocnika w czasie procedury doręczania korespondencji zawierającej zaskarżoną decyzję nie miała wpływu na ocenę skuteczności dokonanego doręczenia. Wyjaśnił, że w rozpatrywanej sprawie - jak wynika z pisma Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A. z dnia 9 stycznia 2015 r. - zaskarżona decyzja została wysłana na adres pełnomocnika skarżącej adw. G. F. w dniu 13 listopada 2014 r. Przesyłka ta po nieudanej próbie doręczenia była dwukrotnie awizowana w dniach 17 listopada 2014 r. i 25 listopada 2014 r. W dniu 2 grudnia 2014 r. przesyłkę zwrócono nadawcy (wpływ do Izby Skarbowej w Warszawie w dniu 4 grudnia 2014 r.). Z akt administracyjnych sprawy wynika ponadto, iż w dniu 1 grudnia 2014 r. wpłynęło do organu odwoławczego wypowiedzenie pełnomocnictwa adw. G.F. , a w dniu 3 grudnia 2014 r. Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie otrzymał informację o ustanowieniu nowego pełnomocnika skarżącej adw. L.R.. Sąd pierwszej instancji uznał, że organ, nadając przesyłkę zawierającą skarżoną decyzję, miał podstawy do przyjęcia, że doręcza ją ustanowionemu pełnomocnikowi. W konsekwencji Wojewódzki Sąd uznał, że do skutecznego doręczenia zaskarżonej decyzji doszło w dniu 1 grudnia 2014 r., a trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi za pośrednictwem organu rozpoczął bieg w dniu 2 grudnia 2014 r. i upłynął z dniem 31 grudnia 2014 r. W związku z powyższym okoliczność doręczenia w dniu 6 marca 2015 r. kserokopii zaskarżonej decyzji nowemu pełnomocnikowi skarżącej adw. L.R. nie miała wpływu na bieg terminu do wniesienia skargi w niniejszej sprawie. Strona wniosła skargę kasacyjną na powyższe postanowienie zaskarżając je w całości i wnosząc o jego uchylenie w całości i zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wyrokowi zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 58 § 3 w związku z art. 53 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), dalej: p.p.s.a. poprzez uznanie, że środek zaskarżenia został wniesiony po trzydziestodniowym terminie; art. 120 i art. 212 w związku z art. 208 § 1 i art. 150 § 1 O.p. poprzez uznanie, że zaskarżona decyzja wywołała skutki prawne z chwilą jej doręczenia pełnomocnikowi, w sytuacji gdy ów pełnomocnik już z dniem 28 listopada 2014 r. przesłał być pełnomocnikiem skarżącej, o czym poinformował organ podatkowy w dniu 1 grudnia 2014 r. przekładając stosowne pismo, a co za tym idzie decyzja organu podatkowego wywołała skutki prawne dopiero w dniu 3 marca 2015 r., a więc w dniu jej doręczenia nowemu pełnomocnikowi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest nieuzasadniona. Okoliczności sprawy nie są sporne, a wynika z nich, że Dyrektor Izby Skarbowej, wydaną w dniu 12 listopada 2014 r. decyzję, wysłał na adres pełnomocnika skarżącej adw. G. F. w dniu 13 listopada 2014 r. Przesyłka ta, po nieudanej próbie doręczenia, była dwukrotnie awizowana w dniach 17 listopada 2014 r. i 25 listopada 2014 r. W dniu 2 grudnia 2014 r. przesyłkę zwrócono nadawcy (wpływ do Izby Skarbowej w Warszawie w dniu 4 grudnia 2014 r.). Ponadto w dniu 1 grudnia 2014 r. wpłynęło do organu odwoławczego wypowiedzenie pełnomocnictwa adw. G.F. (z dniem 28 listopada 2014 r., zwalniając go jednocześnie z obowiązku podejmowania jakichkolwiek czynności), a w dniu 3 grudnia 2014 r. Dyrektor Izby Skarbowej otrzymał informację o ustanowieniu nowego pełnomocnika skarżącej adw. L.R.. Kwestią, która wymaga rozstrzygnięcia, jest natomiast to, czy skuteczne prawnie może być doręczenie skarżonej decyzji adwokatowi, który przestał być już pełnomocnikiem strony, w sytuacji, gdy o fakcie tym organ został zawiadomiony po wyekspediowaniu przesyłki zawierającej tę decyzję. Strona uważa, że skoro organ został powiadomiony o zmianie pełnomocnika przed upływem 14-dnowego terminu, o jakim mowa w wart. 150 O.p., to powinien decyzję doręczyć nowemu pełnomocnikowi. Autor skargi kasacyjnej podziela ponadto pogląd, że oświadczenie strony w zakresie doręczania korespondencji złożone organowi w toku postępowania jest wiążące dla organu od daty powiadomienia go o tym fakcie, do czasu złożenia oświadczenia zmieniającego dotychczasowy adres. Z poglądem tym Naczelny Sąd Administracyjny się nie zgadza. Organ, dokonując doręczeń, o których mowa w art. 144 O.p., musi już w momencie ekspedycji pisma zdeterminować adres, pod którym doręczenie to będzie dokonywane, stąd też właśnie ten moment jest decydujący dla tego, czy przesyłka będzie doręczana w trybie z art. 145 § 1 O.p., czyli bezpośrednio stronie, czy też w trybie z art. 145 § 2 tej ustawy, tj. ustanowionemu pełnomocnikowi. Zatem ustalenie, czy doręczenie powinno nastąpić na adres pełnomocnika, w tym to, czy pełnomocnik ten jest prawidłowo umocowany do działania za stronę, musi nastąpić w dacie nadania pisma. Skoro bezsporne jest, że w dniu 13 listopada 2014 r. adw. G.F. był pełnomocnikiem skarżącej, należy uznać, że organ, nadając w tym dniu przesyłkę zawierającą skarżoną decyzję, miał podstawy do przyjęcia, że z przepisów dotyczących doręczeń znajdzie zastosowanie art. 145 § 2 O.p, wedle którego pisma doręcza się pełnomocnikowi, jeśli strona takowego ustanowiła. Organ dla ustalenia osoby, do której powinna być nadana przesyłka, kierował się przedłożonym do akt sprawy pełnomocnictwem i danymi adresowymi umocowanego prawidłowo pełnomocnika, przesyłka wyekspediowana została zatem zgodnie z wymogami wynikającymi z art. 145 § 2 O.p. Zawiadomienie organu o wypowiedzeniu pełnomocnictwa w dniu 1 grudnia 2014 r. powodowało niewątpliwie, że od tego dnia organ obowiązany być dokonywać czynności bezpośrednio wobec strony, w tym kierować do niej pisma, a od dnia 3 grudnia 2014 r. na adres nowego pełnomocnika, jednak nie oznacza to, że od tego dnia już wcześniej wyekspediowana przesyłka automatycznie stawała się przesyłką doręczaną z naruszeniem art. 145 § 1 i 2 O.p. W ocenie Sądu na podzielenie zasługuje pogląd wypowiedziany w analogicznej kwestii w sprawie o zbliżonym stanie faktycznym przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 27 października 2011 r., II FSK 1387/11, gdzie stwierdzono, że obowiązek wysyłania wszelkiej korespondencji do strony działającej już bez pełnomocnika powstaje od dnia, w którym organ uzyskuje wiadomość o wypowiedzeniu pełnomocnictwa przez mocodawcę (lub wygaśnięciu obowiązku działania pełnomocnika, gdy to on był stroną wypowiadającą). Podobne stanowisko wyrażono m.in. w wyroku NSA z 3 listopada 2011 r., II FSK 2586/10, w którym stwierdzono, że "stan wiedzy organu o istnieniu pełnomocnictwa powinien zostać oceniony na dzień dokonania konkretnej czynności, w tym wypadku nadania przesyłki na adres ustanowionego w sprawie pełnomocnika. Nadanie przesyłki w sposób prawidłowy na wskazany adres wiąże się również z oceną skuteczności jej doręczenia". Warto też zwrócić uwagę na wyrok NSA z 21 lutego 2012 r., II FSK 1614/10, w świetle którego uwzględnienie okoliczności w postaci cofnięcia pełnomocnictwa w toku oceny skuteczności doręczenia (tj. poinformowania o takim cofnięciu po wysłaniu decyzji) prowadziłoby praktycznie do braku możliwości skutecznego doręczenia decyzji przez organ podatkowy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznającego niniejszą sprawę wykładnia przepisów mogąca prowadzić do takich rezultatów nie jest prawidłowa, zwłaszcza że w jej świetle skuteczne okażą się nawet celowe manipulacje przez stronę adresami do doręczeń (z adresu pełnomocnika na adres strony bądź innego pełnomocnika) – dokonywane właśnie dla uniknięcia wywołującego skutki prawne doręczenia. Działania takie w ocenie Sądu nie zasługują tymczasem na ochronę prawną, co również przemawia za słusznością poglądu o istotności daty ekspedycji przesyłki dla oceny prawidłowości zastosowanego trybu doręczenia, tj. bądź trybu z art. 145 § 1 O.p., bądź z art. 145 § 2 tej ustawy. Skoro zatem w okolicznościach sprawy organ został zawiadomiony o ustanowieniu nowego pełnomocnika adw. L.R. w dniu 3 grudnia 2014 r., obowiązek kierowania (nadawania) korespondencji do strony nie istniał w dniu 13 listopada 2014 r., gdy ekspediowana była sporna przesyłka. Skoro, wbrew stanowisku strony, trafnie Sąd pierwszej instancji przyjął, że doręczenie decyzji Dyrektora Izby Skarbowej nastąpiło 1 grudnia 2014 r., a niesporna jest data wniesienia skargi na tę decyzję, czyli 3 kwietnia 2015 r., nie ulega wątpliwości, że wynikający z art. 53 § 1 p.p.s.a. trzydziestodniowy termin do dokonania tej czynności procesowej nie został w okolicznościach sprawy dochowany. W konsekwencji Wojewódzki Sąd Administracyjny miał prawo i obowiązek wydania postanowienia odrzucającego skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a., bowiem skarga strony była wniesiona po upływie terminu do jej wniesienia. Z tych to względów skarga kasacyjna podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 w zw. z art. 182 § 1 p.p.s.a.