I OZ 287/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 6 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 30 grudnia 2015 r., sygn. akt II SA/Bd 453/15 o umorzeniu postępowania w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i o oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 30 grudnia 2015 r., sygn. akt II SA/Bd 453/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, po rozpoznaniu wniosku M. K., umorzył w pkt 1 postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu (pkt 2). W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że łączny miesięczny dochód gospodarstwa domowego skarżącego wynosi 2.454 zł, na który składa się z renta rodzinna B. K. - matki wnioskodawcy. M. K. oświadczył również, że posiada oszczędności w kwocie 102.230 zł, które jak stwierdził są przeznaczone na pomoc dla matki. Wydatki związane z utrzymaniem mieszkania oraz zakupem lekarstw i leczeniem wynoszą ok. 1.050 zł miesięcznie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odnosząc się w pierwszej kolejności do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych zauważył, że skarżący z mocy ustawy, jest zwolniony z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Postępowanie w tym zakresie umorzono zatem jako bezprzedmiotowe. Odmawiając przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu Sąd I instancji uznał natomiast, że M. K., mimo powoływania się na trudną sytuację finansową i materialną, nie wykazał, że nie ma możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy podkreślił, że skarżący przedstawił swoją sytuację majątkową i rodzinną, jednak nie udokumentował wysokości miesięcznych wydatków. Sąd wskazał również, że skarżący jako osoba zdolna do pracy ma możliwość podejmowania własnej działalności zarobkowej. Ponadto posiadanie oszczędności w kwocie 102.230 zł umożliwia pokrycie z tych środków kosztów pomocy prawnej. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek, środki majątkowe, a w szczególności zaś posiada zgromadzone oszczędności pieniężne, to powinna partycypować w kosztach związanych z prowadzeniem postępowania sądowego. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł M. K., zarzucając niewłaściwą ocenę posiadanego majątku, w tym zgromadzonych oszczędności oraz błędne obliczenie kwoty wydatków, która wynosi ok. 2.250 zł. W ocenie wnoszącego zażalenie zgromadzone oszczędności nie są znaczne i są wykorzystywane nie tylko w celu pomocy finansowej matce, ale i dla finansowania niezbędnych wydatków. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Treść powołanych przepisów wskazuje, że udzielenie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, stosowane jest jedynie w przypadkach, gdy strona znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, przy czym ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Stanowi o tym art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którym koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony. Przesłanki zastosowania omawianej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy, będące formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest zatem przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, że mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Jak zasadnie w rozpoznawanej sprawie wskazał Sąd I instancji, M. K. prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z matką. Źródłem utrzymania rodziny jest renta rodzinna B. K. w wysokości 2.454 zł miesięcznie. Ponadto na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący posiadał oszczędności w kwocie 102.230 zł, tj. w wysokości wystarczającej na ustanowienie pełnomocnika z wyboru. Nie jest przy tym uprawnione twierdzenie skarżącego, że zgromadzone tytułem oszczędności środki finansowe nie mogą być przeznaczone na wydatki związane z prowadzeniem postępowania, a mają służyć zabezpieczeniu ewentualnych przyszłych zdarzeń. Prawo pomocy przyznawane jest bowiem na podstawie obiektywnych kryteriów, nie zaś subiektywnych przekonań wnoszącego o jego przyznanie. Stosowanie instytucji prawa pomocy nie ma na celu ochrony majątku podmiotów o nie wnoszących – ma ono służyć zagwarantowaniu prawa dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2012 r., sygn. akt II FZ 470/12). W przedstawionych okolicznościach brak jest zatem podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Odnosząc się do zażalenia na pkt 1 postanowienia wskazać należy, że zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. a P.p.s.a. strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania, w sprawach z zakresu z zakresu pomocy i opieki społecznej, nie ma obowiązku uiszczenia kosztów. Właściwie zatem Sąd I instancji umorzył postępowanie w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z powyższych przyczyn orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a.