I SA/Bk 360/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz (spr.), sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, sędzia WSA Andrzej Melezini, Protokolant st. sekretarz sądowy Beata Świętochowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 12 sierpnia 2015 r. sprawy ze skargi Koła Łowieckiego C. w G. na decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności za rok 2011 oddala skargę Koło Łowieckie "C." w G. (dalej powoływane także jako: "Skarżący") złożyło w dniu [...].05.2011 r. w Biurze Powiatowym ARiMR w B. wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2011, w którym zadeklarowało pakiet 3 - Ekstensywne trwałe użytki zielone, wariant 3.1.2 -Ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach na obszarach Natura 2000 na powierzchni 3,00 ha i pakiet 5 - Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000, wariant 5.1 - Ochrona siedlisk lęgowych ptaków na powierzchni 24,30 ha oraz wnioskowało o zwrot kosztów transakcyjnych. Decyzją z dnia [...].12.2011 r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. przyznał płatności rolnośrodowiskowe na rok 2011 w łącznej wysokości 37 791,00 zł., która to kwota została wypłacona w dniu [...].01.2012 r. W dniu [...].05.2012 r. Skarżące Koło złożyło w Biurze Powiatowym ARiMR w B. kontynuacyjny wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012, w którym zadeklarowało pakiet 3 - Ekstensywne trwałe użytki zielone, wariant 3.1.2 - Ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach na obszarach Natura 2000 na powierzchni 3,00 ha i pakiet 5 - Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000, wariant 5.1 - Ochrona siedlisk lęgowych ptaków na powierzchni 36,93 ha. W dniu [...].10.2012 r. w gospodarstwie Skarżącego została przeprowadzona kontrola w zakresie wzajemnej niezgodności (nr raportu [...]), która nie wykazała nieprawidłowości. Ponadto, w dniu [...].10.2012 r. została przeprowadzona kontrola w zakresie kwalifikowalności powierzchni (nr raportu [...]), a w dniu [...].10.2012 r. w zakresie Programu rolnośrodowiskowego (nr raportu [...]), podczas których stwierdzono nieprawidłowości mające wpływ na pomniejszenie płatności rolnośrodowiskowej. Decyzją z dnia [...].04.2013 r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. przyznał płatności rolnośrodowiskowe na rok 2012 w pomniejszonej wysokości w łącznej kwocie 38.215,08 zł., która to kwota została wypłacona w dniu [...].05.2013 r. W dniu [...].06.2014 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. wystosował do Skarżącego Koła zawiadomienie nr [...] o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych na mocy decyzji nr [...] z dnia [...].12.2011 r. o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej na rok 2011, jednocześnie poinformował stronę o możliwości zapoznania się z materiałami zgromadzonymi w przedmiotowej sprawie oraz do złożenia końcowego oświadczenia zgodnie z art. 10 § 1 Kpa. Decyzją z dnia [...].09.2014 r., Nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. ustalił Skarżącemu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu rolnośrodowiskowego, na mocy której dokonał ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w wysokości 9 119,42 zł. W wyniku rozpatrzenia odwołania Skarżącego Koła, Dyrektor P. Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. decyzją z dnia [...].11.2014 r., Nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B., wskazując na nieprawidłowości związane z ustaleniem kwoty zwrotu nienależnie pobranych płatności za 2011 r. Po ponownym rozpatrzeniu całego materiału dowodowego, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. decyzją z dnia [...].12.2014 r. nr [...] ustalił kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu rolnośrodowiskowego, na mocy której dokonał ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w wysokości 9 279,42 zł. W odwołaniu od powyższej decyzji, Skarżącego Koło zarzuciło naruszenie art. 7, 8, 9, 11, 24, 77 Kpa oraz art. 18 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011, wskazując na potrzebę uchylenia decyzji w całości i umorzenie postępowania. Decyzją z dnia [...].02.2015 r., Nr [...] Dyrektor P. Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że przyczyną wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego za rok 2011, jest niedotrzymanie powierzchni zobowiązania w odniesieniu do podjętego obszaru stwierdzone w roku 2012 w wyniku kontroli na miejscu (przeprowadzonej na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U. z 2013 r., poz. 173), nieprawidłowości wynikających z niespełnienia wymogów określonych w załączniku nr 3 do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na łata 2007-2013 (Dz.U. Nr 33, poz. 262 ze zm.) oraz stwierdzenia uchybienia, polegającego na niezachowaniu występujących w gospodarstwie rolnym i określonych w planie działalności rolnośrodowiskowej trwałych użytków zielonych oraz elementów krajobrazu rolniczego nieużytkowanych rolniczo, tworzących ostoje dzikiej przyrody - wynikającego z niespełnienia § 4 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 roku. Powyższe miało wpływ na zastosowanie art. 18 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzania procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L 25/8 z 28.01.2011 r. ze zm.), zgodnie z którym pomoc objęta wnioskiem ulega zmniejszeniu lub nie jest przyznawana , jeżeli nie spełniono kryteriów kwalifikowalności innych niż kryteria związane z wielkością obszaru lub liczbą zwierząt zadeklarowanych. W przypadku zobowiązań wieloletnich, zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwanie maja zastosowanie również do kwot wypłaconych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych. Dlatego w razie stwierdzenia nieprzestrzegania przez rolnika wymogu, oprócz zmniejszenia płatności w danym roku w części dotyczącej działek rolnych, na których stwierdzono uchybienie stosuje się zwrot płatności, które zostały wypłacone w poprzednich latach do tych działek rolnych z tytułu realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, a w przypadku, gdy dane zmniejszenie stanowi procentową wartość o taką wartość ustala się zmniejszenie płatności. Odnosząc się do złożonego przez Skarżącego odwołania, organ stwierdził, że nie zawiera ono żadnych wyjaśnień i argumentów mających wpływ na wynik przedmiotowego rozstrzygnięcia, a tym samym nie zasługuje na uwzględnienie. Za bezzasadne organ uznał zarzuty odwołania, bowiem zebrany materiał dowodowy został oceniony prawidłowo, uwzględniając znaczenie i wartość poszczególnych dokumentów zgromadzonych w sprawie. Wydając decyzję organ I instancji prawidłowo ustalił stan faktyczny w sprawie, a także wskazał na przepisy prawa, które miały zastosowanie i które były podstawą wydania rozstrzygnięcia. W ocenie organu odwoławczego, nie ma obowiązku, aby organ w jednej decyzji przyznawał płatność i ustalał kwotę nienależnie pobranych płatności. Wprawdzie, zgodnie z art. 20 ust. 3 pkt. 2 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U. 2007r. Nr 64 poz. 427, ze zm.) oraz art. 29 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2008 r., poz. 634, ze zm.) daje taką możliwość, ale nie jest to bezwzględnie wiążący obowiązek. Wobec powyższego, zarzut Skarżącego, że organ rozstrzygający miał obowiązek w jednej decyzji przyznać płatność oraz ustalić kwotę nienależnie pobranych płatności jest bezzasadny. Zdaniem organu odwoławczego w sprawie nie zachodziły również przesłanki umożliwiające wykluczenie obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności przez Skarżącego Koło. Na powyższą decyzję, Skarżące Koło Łowieckie wywiodło skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, wnosząc o stwierdzenie nieważności decyzji wydanych przez organy obu instancji, gdyż zostały one wydane bez podstawy prawnej, w sprawie już poprzednio rozstrzygniętej decyzją administracyjną. Skarżonej decyzji zarzucono: – naruszenie art. 7, 77, 80, 104 Kpa poprzez nie odniesienie się organu prowadzącego postępowanie do przedłożonych dowodów w sprawie oraz rozstrzygnięcie sprawy, która została już rozpatrzona w innej decyzji; – naruszenie art. 18 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. poprzez błędne jego zastosowanie; – naruszenie § 27 ust. 4 rozporządzenia z dnia 26 lutego 2009 r. poprzez błędną jego interpretację; – naruszenie § 39 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 roku, poprzez błędne jego zastosowanie w sytuacji, gdy do naruszeń doszło w 2012 r., a pomniejszenie zostało dokonane również za 2011 r. zatem dopuszczono się rozszerzającej interpretacji przepisu, a co za tym idzie naruszono zasadę działania prawa wstecz, jeżeli jednoznacznie nie wynika to z regulacji prawnych. W odpowiedzi na skargę, Organ podtrzymując stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zasadniczy spór w sprawie sprowadzał się do dwóch kwestii. Czy organy ARMiR miały podstawę prawną do wydania kwestionowanej decyzji, a jeżeli tak czy prawidłowo ustaliły stan faktyczny i przeprowadziły postępowanie w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych płatności za 2011 r. W ocenie Sądu niezasadne są zarzuty skargi, wskazujące że kwestionowane decyzje zostały wydane bez podstawy prawnej. Stosownie do art. 29 ust. 1 ustawy z 9.05.2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ustalenie kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych środków pieniężnych: 1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej, 2) krajowych, przeznaczonych na a) wspieranie wydatków z funduszy Unii Europejskich, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej - następuje w drodze decyzji administracyjnej. organem właściwym do jej wydania jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych (art. 29 ust. 2 ww. ustawy). Z powyższego wynika, że przedmiotem postępowania prowadzonego na podstawie ww. przepisu, jest ustalenie, czy doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych tam funduszy, a następnie określenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków. Jednocześnie w orzecznictwie wskazuje się, że ustalenie, czy przyznane uprzednio kwoty pomocy, czy płatności były przyznane nienależnie lub w nadmiernej wysokości może wynikać z ustaleń dokonanych w toku postępowania toczącego się na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, jak i z ostatecznych decyzji wydanych w postępowaniach w przedmiocie przyznania płatności lub pomocy (wyrok NSA z dnia 29.06.2012 r., w sprawie o sygn. II GSK 822/11, pub. LEX nr 1217427). Pogląd ten Sąd orzekający w sprawie podziela. Kompetencja określona w art. 29 ust.1 ustawy o ARiMR stanowi, więc samoistną, odrębną podstawę orzekania o zwrocie płatności rolnych, która niekoniecznie musi w każdym przypadku wiązać się ze zniesieniem z obrotu prawnego decyzji przyznającej określoną płatność (podobnie WSA we Wrocławiu w wyroku z dnia 2 lipca 2014 r., w sprawie o sygn. III SA/Wr 264/14, pub. LEX nr 1495496). W konsekwencji, podniesiony w uzasadnieniu skargi zarzut naruszenia art. 156 § 1 pkt 3 Kpa, okazał się niezasadny. Wbrew zarzutom skargi przedmiotowa sprawa nie została rozstrzygnięta inną decyzją ostateczną, w szczególności nie były to decyzje przyznające płatność za 2011 r. i 2012 r. w określonych wysokościach. Decyzja, na którą powołuje się autor skargi nr [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. jest decyzją, w której przyznano skarżącej Spółce kwotę należności, a nie ustalano, czy doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych tam funduszy. Obie decyzje wydane, więc zostały w innym trybie. Na uwzględnienie nie zasługują również pozostałe zarzutu skargi. Wskazać przede wszystkim należy, że w przedmiotowej sprawie podstawą ustaleń faktycznych były wyniki kontroli przeprowadzonych w dniu [...].10.2012 r. w zakresie kwalifikowalności powierzchni oraz w dniu [...].10.2012 r. zakresie realizacji Programu rolnośrodowiskowego, podczas których stwierdzono zmniejszenie powierzchni objętej zobowiązaniem rolnośrodowiskowym w wariancie 3.1.2 o 0,26 ha, zaś w wariancie 5.1 o 1,62 ha. Wyników powyższych kontroli jak i wydanej na ich podstawie decyzji przyznającej płatności w pomniejszonej wysokości za 2012 r. nie kwestionowało Skarżącego Koło. Stosownie do § 27 ust. 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. Nr 33, poz. 262 ze zm.), jeżeli rolnik nie zachował któregokolwiek z występujących w gospodarstwie rolnym i określonych w planie działalności rolnośrodowiskowej trwałych użytków zielonych i elementów krajobrazu rolniczego nieużytkowanych rolniczo, o których mowa w § 4 ust. 2 pkt 1, płatność rolnośrodowiskową przysługuje temu rolnikowi w wysokości zmniejszonej o 20 % w roku, w którym stwierdzono takie uchybienie. Jednocześnie w myśl art. 18 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzania procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L 25/8 z 28.01.2011 r. ze zm.), pomoc objęta wnioskiem ulega zmniejszeniu lub nie jest przyznawana, jeżeli nie spełniono kryteriów kwalifikowalności innych niż kryteria związane z wielkością obszaru lub liczbą zwierząt zadeklarowanych. W przypadku zobowiązań wieloletnich, zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwanie mają zastosowanie również do kwot wypłaconych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych. W świetle powyższych przepisów nie można za zasadne uznać zarzutów skargi, jakoby organy bezpodstawnie dokonały zmniejszenia płatności w związku ze stwierdzonym kodem nieprawidłowości 06 za lata 2011 - 2012 r. Podkreślić należy, że stosownie do § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2003 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2013 r., poz. 361) płatność rolnośrodowiskową podlega zwrotowi, gdy rolnik zmniejszył obszar, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działki rolnej objętej zmniejszeniem. Zatem fakt stwierdzenia nieprawidłowości w 2012 r., w świetle obowiązujących przepisów, mógł rzutować na zmniejszenie płatności za 2011 r. Odnosząc się do zarzutów skargi, dotyczących nie rozpatrzenia w sprawie przesłanki siły wyższej jako okoliczności zwalniającej z odpowiedzialności za nienależnie pobrane płatności, w ocenie Sądu należało również uznać je za bezpodstawne. Okoliczności, wskazujące na wystąpienie siły wyższej, zaistnienie których nie powoduje konieczności zwrotu udzielonej pomocy zostały wymienione w art. 47 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe - zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. U. UE L 368 z 23.12.2006 r.) oraz w § 45 ww. rozporządzenia rolnośrodowiskowego z dnia 13 marca 2003 roku. O wystąpieniu którejś z wymienionych okoliczności Skarżące Koło nie poinformowało organów ARMiR, ani na etapie prowadzenia postępowania w przedmiocie przyznania płatności za 2012 r. ani na etapie postępowania w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Powyższe zaniechanie ze strony Skarżącego stanowiło naruszenie zasad przyznawania płatności, bowiem składając wniosek o ich przyznanie, Skarżący zobowiązał się do niezwłocznego informowania na piśmie organów Agencji o każdym fakcie, który może mieć wpływ na nienależne lub nadmierne przyznanie płatności lub pomocy finansowej objętym wnioskiem o przyznanie płatności. Skarżące Koło dopiero w skardze wskazało jako wystąpienie siły wyższej osiedlenie się bobrów na części działki F w 2012 r., co spowodowało lokalne podtopienia i uniemożliwiło zebranie i złożenie w stogi we właściwym terminie biomasy. Powyższe okoliczności nie były znane organom wydającym kwestionowane decyzje, zatem nie uwzględnienie wskazanych okoliczności, nie mogło wpłynąć na ocenę zgodności z prawem zaskarżonych do sądu decyzji. Mając na uwadze powyższe rozważania za niezasadne należało uznać podniesione w skardze zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego. Podobnie należało ocenić zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania - 7, 77, 80, 104 Kpa. Wbrew twierdzeniom skargi, stan faktyczny i prawny został przez organy wykazany w sprawie w sposób prawidłowy w oparciu o rzetelną kontrolę w stosunku do której nie wniesiono zastrzeżeń. Należy przy tym podkreślić, że w postępowaniu w sprawach dotyczących płatności zasady ogólne stosowane w postępowaniach prowadzonych na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego doznają ograniczeń. W szczególności, jak wynika z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r., poz. 173 ze zm., obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia przez organ całego materiału dowodowego określony w art. 7 i art. 77 § 1 Kpa został ograniczony jedynie do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Przy czym chodzi tu przede wszystkim o dowody wskazane we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę i ewentualnie innych uczestników postępowania. Organy nie mają natomiast obowiązku działania z urzędu i aktywnego poszukiwania dowodów. To na stronie oraz innych osobach uczestniczących w tym postępowaniu ciąży obowiązek przedstawiania dowodów oraz dawania wyjaśnień co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek, ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Analiza akt sprawy i wydanych decyzji prowadzi do wniosku, że organy w sposób wyczerpujący rozpatrzyły cały zgromadzony materiał dowodowy, w szczególności oparły się na wynikach kontroli z dnia [...] i [...] października 2012 r. oraz ostatecznej decyzji przyznającej płatności rolnośrodowiskowe za 2011 r. Skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów wskazujących na wystąpienie siły wyższej uzasadniającej odstąpienie od obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności, dlatego też organy ARMiR nie poddały ich ocenie. Mając powyższe na względzie, Sąd w oparciu o art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U.z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł o oddaleniu skargi.