II FZ 812/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz po rozpoznaniu w dniu 20 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B. Sp. z o.o. z siedzibą w G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 września 2015 r., sygn. akt VIII SA/Wa 458/15 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie z skargi B. Sp. z o.o. z siedzibą w G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 31 marca 2015 r., nr [...] w przedmiocie zabezpieczenia na majątku podatnika zobowiązań podatkowych postanawia : oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 4 września 2015 r., sygn. akt VIII SA/Wa 458/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił B. Sp. z o.o. z siedzibą w G. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że Spółka uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy podniosła, że wskutek dokonanego zajęcia praw majątkowych (rachunku bankowego Spółki) nie tylko nie ma możliwości korzystania ze środków tam zgromadzonych, ale utraciła również kontrahentów. Powstały też kolejne zaległości podatkowe. W roku 2014 Spółka nie osiągnęła żadnych zysków. W sprawozdaniu finansowym za 2014 r. wykazała stratę (64.432,98 zł). Także z tego powodu od 12 lutego 2015 r. zawiesiła prowadzoną dotychczas działalność gospodarczą (obrót paliwami). Wysokość kapitału zakładowego wskazała na kwotę 250.000 zł, w tym wartość środków trwałych w kwocie "0". W oświadczeniu o stanie rachunków bankowych wymieniła kwotę (–) 740,06 zł. Odpowiadając na wezwanie Sądu, wystosowane w trybie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), załączyła kopie zeznań podatkowych (CIT – 8) za lata 2013 – 2014, wyciągi z rachunku bankowego za ostatnie 3 miesiące (z saldem "0") i potwierdzenie dokonanego przez właściwy urząd skarbowy zajęcia środków pieniężnych (379.677,21 zł) na wskazanym rachunku bankowym. Oświadczyła, że utraciła płynność finansową. W chwili obecnej nie posiada żadnego majątku umożliwiającego regulowanie bieżących zobowiązań, w tym wpisu od skargi w niniejszym postępowaniu. Postanowieniem z 4 sierpnia 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca wywiodła sprzeciw. Zarzuciła błąd w ocenie dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych. Podkreśliła, że nie posiada środków finansowych na uiszczenie wpisu sądowego od skargi, co udokumentowała w jej ocenie w sposób wyczerpujący w przekazanym do Sądu materiale źródłowym. W uzasadnieniu wspomnianego na wstępie postanowienia Sąd I instancji stwierdził, iż Skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Sąd I instancji zwrócił uwagę, że spółka prawa handlowego, która twierdzi, że nie dysponuje bieżącymi środkami na koszty sądowe, powinna udowodnić, że nie jest w stanie uzyskać ich od wspólników, zanim o pomoc zwróci się do Skarbu Państwa. Brak podjęcia działań w tym zakresie uniemożliwia uwzględnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Deklarowanie przez stronę, że zawiesiła działalność gospodarczą w związku z blokadą rachunku bankowego nie jest w ocenie Sądu I instancji okolicznością dotyczącą braku wniesienia dopłat, które przecież wnoszą wspólnicy a nie spółka. Podobnie nie została wykazana kondycja majątkowa wspólników uniemożliwiająca wniesienie takich dopłat. Jeśli spółka zrezygnowała z bycia "przedsiębiorcą" i w konsekwencji nie uzyskuje przychodów oraz nie podejmuje konkretnych starań ukierunkowanych na ich uzyskiwanie, to oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą Skarżącej. Oczywiście taka aktywność należy do decyzji samej Skarżącej, z tym jednak zastrzeżeniem, że jeśli pozostaje ona bierna, to nie może następnie skutecznie domagać się przyznania prawa pomocy i traktowania jej w sposób uprzywilejowany. Od powyższego rozstrzygnięcia wywiedzione zostało zażalenie, w którym pełnomocnik skarżącej spółki wniósł o zmianę postanowienia poprzez przyznanie Skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Pełnomocnik zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 lit. c) w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. poprzez oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, pomimo zaistnienia okoliczności ku temu przemawiających, a to pomimo złej sytuacji majątkowej Skarżącej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu pełnomocnik podniósł, że na żądanie Sądu I instancji przedstawił szereg dokumentów z których wynikała zła kondycja finansowa Spółki. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych oraz ewentualnie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 2 p.p.s.a. Biorąc pod uwagę powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Sąd I instancji prawidłowo uznał, iż Skarżąca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z akt sprawy wynika, że z dniem 12 lutego 2015 r. z uwagi na nieprzynoszenie zysków Spółka zawiesiła wykonywanie działalności, jednocześnie w 2014 r. skarżąca osiągnęła stratę w wysokości 64 432,98 zł. Niemniej w sprawozdaniu finansowym za okres od 1 stycznia 2014 r. do 31 grudnia 2014 r. na 38 stronie zawarte zostało stwierdzenie, iż "nie występują poważne zagrożenia dla kontynuacji działalności Spółki.". Sprawozdanie to zostało podpisane przez Głównego Księgowego oraz Prezesa Zarządu. Ponadto, z sprawozdania wynika, iż skarżąca w 2014 r. osiągnęła przychód w wysokości 10.615.342,51 zł. Wpis od skargi wynosi natomiast 500 zł. Co prawda, słusznie pełnomocnik skarżącej wskazał w uzasadnieniu zażalenia, że art. 264 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nie różnicuje w żaden sposób osób prawnych przez pryzmat kryterium rozmiaru prowadzonej działalności gospodarczej, niemniej bardzo duża kwota osiągniętego przychodu oraz jeszcze większego obrotu, nie może być okolicznością, która mogłaby zostać pominięta przez Sąd I instancji. Okoliczność ta daje bowiem pogląd na skalę prowadzonej działalności gospodarczej i umożliwia ocenę, czy skarżąca spółka była w stanie wygospodarować 500 zł na uiszczenie wpisu od skargi. Podkreślić należy, że w orzecznictwie istnieje ugruntowany pogląd, że przedsiębiorca powinien zachować odpowiednią kwotę na mogące wystąpić w przyszłości postępowanie sądowe, (zob. postanowienia NSA z dnia 11 marca 2015 r., sygn. akt II FZ 97/15 oraz sygn. akt II FZ 99/15, postanowienie WSA w Warszawie z dnia 8 maja 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 422/15, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Pogląd o zbliżonej treści wyraża Minister Sprawiedliwości : "w ramach finansowej kalkulacji kosztów prowadzenia działalności przedsiębiorca powinien przewidywać również środki na ewentualne dochodzenie należności i spory sądowe" (odpowiedź podsekretarza stanu w ministerstwie sprawiedliwości - z upoważnienia ministra - na interpelację nr 4754 w sprawie zwolnień od kosztów postępowania sądowego). Ponadto, słusznie Sąd I instancji zwrócił uwagę na możliwość uzyskania przez spółkę z o.o. dopłat od wspólników. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2000 r., Nr 94, poz. 1037 ze zm.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. t. 1 do art. 177 w A. Kidyba, w Komentarz aktualizowany do art. 177 Kodeksu spółek handlowych, publ. LEX/el. 2013). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez Spółkę. W tej sytuacji, wobec braku podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.