II GSK 68/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Czarnik (spr.) Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Sędzia del. WSA Cezary Kosterna Protokolant asystent sędziego Ewa Czajkowska po rozpoznaniu w dniu 12 października 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej W K od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 września 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 404/15 w sprawie ze skargi W K na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] listopada 2014 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od W K na rzecz Głównego Inspektora Transportu Drogowego 2400 (dwa tysiące czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia 14 września 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA w Warszawie lub Sąd I instancji) oddalił skargę W K (dalej: skarżący) na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego (dalej: Inspektor) z dnia [...] listopada 2014 r. w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym. Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że w dniu 17 lipca 2014 r. na drodze krajowej nr 11 został zatrzymany do kontroli i doprowadzony do punktu wagowego w Golęczewie ciągnik samochodowy wraz z naczepą ciężarową, którym wykonywany był krajowy transport drogowy w imieniu skarżącego. Pojazdem przewożony był ładunek sypki (rzepak). W wyniku kontroli ustalono przekroczenie dopuszczalnego nacisku pojedynczej osi napędowej pojazdu o 2,6 t. (ustalono nacisk 12.6 t), co stanowiło przekroczenie o 26% w stosunku do obowiązującej normy. Ustalono wagę zespołu pojazdów po odjęciu możliwych błędów na 40,8 t, co stanowiło przekroczenie dopuszczalnych parametrów o 0,8t. (o ponad 2%). Kierowca nie okazał zezwolenia kat. VII. Decyzją z dnia [..] września 2014 r. Wielkopolski Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego nałożył na skarżącego karę pieniężną w wysokości 15.000 zł za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia kategorii VII. Inspektor decyzją z dnia [..] listopada 2014 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. WSA oddalając skargę na powyższą decyzję wyjaśnił, że skarżący, jako przedsiębiorca trudniący się wykonywaniem profesjonalnych przewozów, powinien zorganizować przewóz w taki sposób, aby zapewnić jego normatywność na całej trasie przejazdu. Może to się odbywać poprzez zmianę trasy przejazdu, rozłożenie w inny sposób przewożonego ładunku i należyte zabezpieczenie, tak aby nie doszło do przekroczenia nacisku pojedynczej osi, jak również przez ograniczenie ilości towaru przewożonego w jednym transporcie. Sąd I instancji wskazał, że zdaniem skarżącego ładunek został zabezpieczony do przewozu na trasie o długości 5 km, a konieczność doprowadzenia pojazdu do punktu wagowego i pokonania przez niego dodatkowych 20 km spowodowała, że ładunek przesunął się. W ocenie Sądu powyższe twierdzenia skarżącego wskazywały na niedochowanie przez niego jako organizatora przejazdu należytej staranności, ponieważ jego obowiązkiem było zapewnienie jego normatywności na całej długości trasy. Sąd I instancji zgodził się z twierdzeniem skarżącego, że w przypadku przewożenia ładunku sypkiego, jeżeli przekroczenie dopuszczalnych norm zostałoby stwierdzone wyłącznie w zakresie nacisku na poszczególną oś pojazdu, postępowanie mogłoby zostać umorzone na podstawie art. 140 aa ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r. poz. 1137), dalej: p.r.d. Natomiast w przypadku stwierdzenia przez organ I instancji również przekroczenia dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu (co miało miejsce w niniejszej sprawie) nie ma możliwości umorzenia postępowania. WSA uznał, że skarżący wykonując przewóz nie dochował należytej staranności, a jego wyjaśnienia nie uzasadniają zastosowania art. 140 aa ust. 4 p.r.d. Skarżący sam wskazał, że towar załadowano na polu, na którym nie było wagi. Kierowca nie był obecny przy załadunku. W toku postępowania skarżący przyznał, że na pojazd załadowano zbyt dużo towaru, którego przesypanie spowodowało nierównomierne obciążenie osi napędowych. W ocenie Sądu I instancji organ dokonał prawidłowej klasyfikacji prawnej stwierdzonego naruszenia, a w toku postępowania zbadano wszystkie istotne dla sprawy okoliczności oraz przeprowadzono dowody służące ustaleniu stanu faktycznego zgodnie z zasadami prawdy obiektywnej. W K zaskarżył wyrok w całości, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie: I. Prawa materialnego, tj.: - art. 61 ust. 5 p.r.d. poprzez błędną wykładnię, błędne zastosowanie i przyjęcie, że ładunek materiału sypkiego musi być zabezpieczony przed przemieszczaniem wewnątrz skrzyni pojazdu tak, aby uniemożliwić zmianę nacisku na pojedynczą oś pojazdu mimo treści art. 140 aa ust. 4 pkt 2 p.r.d.; - art. 140 aa ust. 1-3 oraz art. 140 ab ust. 1 pkt 2 p.r.d. poprzez ich błędną wykładnię i błędne zastosowanie jako podstawy nałożenia kary w niniejszym postępowaniu, choć dyspozycja wskazanych przepisów sankcjonuje odmienny stan faktyczny od zaistniałego w niniejszej sprawie, a do sprawy winien znaleźć zastosowanie przepis art. 140 aa ust. 4 pkt 2 p.r.d.; - art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit c) p.r.d. poprzez błędną jego wykładnię i zastosowanie, podczas gdy z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, że rzeczywista masa całkowita pojazdu nienormatywnego przekraczała dopuszczalną wagę o 0.8 tony, a zatem przekraczała wartość dopuszczalną jedynie o 2%, co nie stanowi naruszenia ww. przepisu, lecz stanowi naruszenie przepisu art. 140ab ust. 1 pkt 3) lit a) p.r.d. II. Naruszenie przepisów postępowania, tj.: - art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez niedokonanie z urzędu oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji WITD z dnia 24 września 2014 r. o nałożeniu kary pieniężnej, z uwagi na oczywistą sprzeczność pomiędzy treścią rozstrzygnięcia zawartego w decyzji, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną, co stanowi rażące naruszenie prawa przez organ wydający decyzję administracyjną i podstawę do stwierdzenia jej nieważności na mocy art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r. poz. 267), dalej: k.p.a., a także stanowi naruszenie art. 6 i 8 k.p.a.; - art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez niedokonanie z urzędu oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Inspektora z dnia [..] listopada 2014 roku, utrzymującej w mocy decyzję WITD z dnia 24 września 2014 r. o nałożeniu kary pieniężnej, z uwagi na dokonaną w decyzji Inspektora z dnia 26 listopada 2014 r. zmianę podstawy prawnej dotyczącej wymierzonej kary na niekorzyść strony odwołującej się, co stanowi naruszenie art. 139 k.p.a. (zakaz reformationis in peius) i podstawę do stwierdzenia nieważności na mocy art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., a także naruszenie art. 6 i 8 k.p.a.; - z ostrożności procesowej, w razie uznania - wspomnianej powyżej - zmiany podstawy prawnej w decyzji administracyjnej organu II instancji jako sprostowania z urzędu błędów pisarskich na mocy art. 113 § 1 k.p.a. popełnionych przez organ I instancji, zarzucam zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez niedokonanie z urzędu oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Inspektora z dnia [..] listopada 2014 roku, z uwagi na dokonanie przez organ II instancji sprostowania błędów pisarskich z urzędu bez wydania w tej sprawie postanowienia, pozbawiając stronę możliwości obrony swoich interesów poprzez wniesienie zażalenia lub wniosku o wyjaśnienie sprostowania, co stanowi naruszenie art. 113 § 1, 2 i 3 k.p.a. oraz art. 6, 8, 9, 10, 11 k.p.a., wskazując jednocześnie, że powyższe uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA lub Sąd II instancji) rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę przyczyny nieważności postępowania sądowoadministracyjnego określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, zatem spełnione zostały warunki do rozpoznania skargi kasacyjnej. Zgodnie z treścią art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna W K oparta została na obu podstawach kasacyjnych z art. 174 p.p.s.a. W takiej sytuacji Sąd II instancji w pierwszej kolejności rozpoznaje zarzuty wskazujące na naruszenie prawa procesowego, a dopiero w drugiej zarzuty podnoszące naruszenie prawa materialnego Konieczność zachowania takiej kolejności rozpoznania zarzutów kasacyjnych wynika z tego, że ocena sposobu stosowania prawa materialnego jest możliwa tylko wtedy, gdy w postępowaniu kasacyjnym zostanie ustalone, że stan faktyczny sprawy jest niesporny albo że nie został skutecznie zakwestionowany skargą kasacyjną. Skarga kasacyjna W K nie może zostać uwzględniona, ponieważ nie podnosi trafnych zarzutów. Sąd II instancji zwraca uwagę, co z kolei trafnie podniósł organ w odpowiedzi, że zakres postępowania kasacyjnego wyznacza sama strona występująca ze skargą, poprzez określenie podstaw i zarzutów kasacyjnych. Sąd Ii instancji jest nimi związany, a to oznacza, że nie może dokonywać kontroli w innym zakresie jak tylko ten, który wprost wynika ze sformułowanych zarzutów albo ten, który przy liberalnym podejściu do wymogów formalnych skargi kasacyjnej daje się ustalić na podstawie treści uzasadnienia tej skargi (zob. uchwała NSA z dnia 26 października 2009 r., I OPS 10/09, ONSAiWSA nr 1/2010, poz. 1). Analiza treści uzasadnienia i zarzutów kasacyjnych prowadzi do wniosku, że skarga kasacyjna nie stawia zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji treści art. 140aa ust. 4 pkt 1 p.r.d., a tylko na gruncie tego przepisu można by wykazać nietrafność skarżonego orzeczenia. Ponieważ skarga tego nie czyni, a Sąd II instancji nie ma prawnej możliwości wyjścia poza wyznaczone ustawą granice kontroli kasacyjnej, to rozważania w tej materii stają się zbędne. Natomiast odnosząc się do sformułowanych przez stronę zarzutów kasacyjnych należy stwierdzić, że nietrafne są podniesione w niej zarzuty naruszenia przez Sąd I instancji art. 134 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 i art. 6 i 8 k.p.a. oraz naruszenie art. 113 § 1 tej ustawy. Strona skarżąca kasacyjnie twierdzi, że wyrok Sądu I instancji jest wadliwy, bo akceptuje sytuację prawną, która wiąże się z wydaniem decyzji przez Inspektora bez podstawy prawnej oraz działaniem tego organu na niekorzyść strony poprzez ustalenie wyższej kary niż pierwotnie przed organem I instancji oraz niedokonaniem rektyfikacji decyzji w trybie określonym w art. 113 § 1 k.p.a., jeżeli doszło do wadliwego powołania przepisu w decyzji pierwszoinstancyjnej. Z tych wszystkich zarzutów procesowych trafny jest ten, który odnosi się do art. 113 § 1 k.p.a., jednak jego trafność nie mogła powodować uwzględnienia skargi, bowiem naruszenie w tym zakresie nie miało wpływu na rozstrzygnięcia podjęte przez organy. Zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. sąd I instancji ma obowiązek uwzględnienia skargi tylko wtedy, gdy naruszenie przepisów procesowych mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Gdy takiego wpływu nie ma, to naruszenie jest obojętne z punktu widzenia kontroli sądowoadministracyjnej. W pozostałym zakresie podnoszone w skardze naruszenia procesowe są niezasadne, gdyż wadliwe wskazanie podstawy prawnej nałożenia kary nie może być utożsamiane z brakiem podstawy prawnej z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Brak podstawy prawnej to sytuacja, gdy w porządku prawnym nie ma w ogóle przepisu, który stał się podstawą rozstrzygania. Natomiast, gdy przepis taki istnieje, co ma miejsce w rozpoznawanej sprawie, to nie można przyjąć, że zachodzi przesłanka do stwierdzenia nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Z kolei naruszenie art. 139 k.p.a. mogłoby mieć miejsce wówczas, gdy organ I instancji określiłby karę w niższej wysokości niż organ II instancji. Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że obie decyzje odnosiły się do kary w wysokości 15.000 złotych. Z tego też powodu nie można uznać stanowiska skargi kasacyjnej podnoszącego naruszenie art. 139 k.p.a. W zakresie zarzutów wskazujących na naruszenie przez Sąd I instancji prawa materialnego poprzez akceptowanie wykładni przepisów dokonanej przez organy transportu drogowego stwierdzić należy, że zarzuty te są nietrafne. Przede wszystkim słusznie podnosi Inspektor w odpowiedzi na skargę kasacyjną, że w zakresie prawa materialnego wada może polegać bądź na błędnej wykładni, bądź niewłaściwym zastosowaniu, ale nie na jednym i drugim jednocześnie, bo każda z tych wad dotyczy innego etapu stosowania prawa, zatem wykładni przepisu i subsumpcji. Analiza stawianych w tym zakresie zarzutów prowadzi do wniosku, że Sąd I instancji nie naruszył art. 61 ust. 5 p.r.d. Z treści tego przepisu wynika, że ładunek sypki może być umieszczony tylko w szczelnej skrzyni ładunkowej, zabezpieczonej przed wysypywaniem się tego ładunku na drogę. W rozpoznawanej sprawie ten kontekst nie był sporny, gdyż ładunek sypki jest jednym z rodzajów ładunku i na podstawie art. 61 ust. 2 pkt 1 p.r.d. ma być tak umieszczany, by nie powodował przekroczenia dopuszczalnych nacisków na osi pojazdu. W ocenie Sądu II instancji kontrolowany wyrok nie narusza treści art. 140aa ust. 1-3 oraz art. 140ab ust. 1 pkt 2 p.r.d. Art. 140aa ust. 1-3 określa przesłanki nałożenia kary, wskazuje organ właściwy do wydania takiej decyzji oraz podmioty ponoszące odpowiedzialność za naruszenie przepisów prawa za przejazd po drogach publicznych pojazdu nienormatywnego. W rozpoznawanej sprawie wszystkie te warunki zostały poprawnie określone. Co więcej, także poprawnie zastosowano art. 140ab ust. 1 pkt 3 c/ p.r.d., bowiem przepis ten ma zastosowanie do sytuacji, gdy nacisk osi jest większy niż 20% dopuszczalnej wartości dla osi, masy całkowitej lub wymiarów pojazdu. Z tych wszystkich powodów oraz ze względu na treść art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.