I FZ 34/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Arkadiusz Cudak (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia E. Sp. z o.o. w likwidacji w K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 listopada 2015 r. sygn. akt I SA/Kr 892/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi E. Sp. z o.o. w likwidacji w K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 24 marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2007 r. postanawia: oddalić zażalenie. I FZ 34/16 Uzasadnienie Zaskarżonym postanowieniem z dnia 27 listopada 2015 roku, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w sprawie o sygnaturze akt I SA/Kr 892/15, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270) dalej p.p.s.a., oddalił wniosek E. sp. z o.o. w likwidacji, o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Spółka wskazała, że nie posiada żadnych wartościowych składników majątkowych, a wysokość zobowiązań i brak możliwości wywiązania się z nich, skutkowały postawieniem jej w dniu 13 października 2014 r. w stan likwidacji, przez co nie była w stanie ponieść kosztów postępowania. W oświadczeniu o majątku i dochodach skarżąca podała, że posiada kapitał zakładowy w kwocie 50 000 zł, a wartość środków trwałych na dzień 31 grudnia 2013 r. wyniosła 1 650 000 zł. Ponadto wskazała, że za ostatni rok obrotowy poniosła stratę w kwocie 227 445,12 zł. Na potwierdzenie tych danych skarżąca przedłożyła bilans sporządzony na dzień 31 grudnia 2013 r., rachunek zysków i strat za 2013 r., sprawozdanie Zarządu z działalności Spółki za 2013 r., informację dodatkową do sprawozdania finansowego oraz uchwałę Zwyczajnego Zgromadzenia Wspólników Spółki nr 1/2014 z dnia 25 czerwca 2014 r. Zarządzeniem z dnia 7 lipca 2015 r. wezwano skarżącą o przedłożenie dodatkowych dokumentów na okoliczność wykazania jej stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych, a to: wyciągów z kont bankowych obejmujących operacje z ostatnich trzech miesięcy oraz obrazujących ich obecny stan, zeznania podatkowego za 2014 r., zaświadczenia o wysokości funduszy posiadanych w kasie, zeznania podatkowego z tytułu podatku VAT za ostatni miesiąc, sprawozdania finansowego za 2014 r., spisu środków trwałych (z podaniem ich wartości), oświadczenia określającego z jakich środków skarżąca finansuje wynagrodzenie pełnomocnika – wszystko w terminie 7 dni pod rygorem oddalenia wniosku. Skarżąca pomimo prawidłowego doręczenia jej powyższego wezwania nie przedłożyła wymienionych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalając wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy argumentował, że nie wykazała ona, że nie posiada środków na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie i tym samym, że spełnia przesłanki przyznania jej prawa pomocy wymienione w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżąca zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych i błędną ocenę materiału dowodowego zabranego w sprawie, polegające na przyjęciu, że nie zachodzą przesłanki uzasadniające zwolnienie od kosztów sądowych oraz naruszenie art. 246 § 2 pkt 1) p.p.s.a. przez odmowę przyznania prawa pomocy, pomimo wykazania przez Spółkę, że nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a zatem należało je oddalić. Z ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. wynika, że każdy wnoszący sprawę do Sądu powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty sądowe jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody z budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (por. postanowienie NSA z dnia 16 października 2012 roku I FZ 291/12 CBOSA). Wbrew twierdzeniom skarżącej, Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu słusznie uznał, że Spółka nie wykazała okoliczności uzasadniających spełnienie przesłanek przyznania prawa pomocy wymienionych w art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. oraz w sposób dokładny stanowisko to uzasadnił. Art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. stanowi, że osoba prawna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba prawna wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z kolei w myśl art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązania złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z 31 marca 2005 r., I FZ 63/05, CBOSA) ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do Sądu (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2005 r., FZ 760/04,CBOSA). Jeżeli natomiast strona postępowania nie dopełniła w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, to fakt ten uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 31 marca 2005 roku, II FZ 126/05 CBOSA). Oznacza to, że jeżeli wnioskodawca nie usunie opisanych powyżej wątpliwości Sądu, to uzasadnione jest oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sytuacja taka miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. Skarżąca spółka na wezwanie stanowiące wykonanie Zarządzenia z dnia 7 lipca 2015 roku nie nadesłała dodatkowych informacji ani dokumentów dotyczących jej sytuacji majątkowej. Słusznie zatem Sąd pierwszej instancji uznał, że Skarżąca nie wykazała, jak wymaga tego przepis art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., że spełnione zostały wymienione w tym przepisie przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wbrew wskazanemu w zażaleniu zarzutowi naruszenia art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., określającego przesłanki przyznania prawa pomocy osobie prawnej w zakresie całkowitym należy zauważyć, że w rozpoznawanej sprawie spółka domagała się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, czego podstawę prawną określa art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., który to przepis nie został naruszony w zaskarżonym postanowieniu. Oznacza to z kolei, że art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. nie stanowił podstawy prawnej wydania zaskarżonego postanowienia i tym samym nie mogło dojść do naruszenia wynikających z niego norm. Z powyższego wynika, że zarzut zażalenia wskazujący na naruszenie art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. należało więc oddalić. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art.184 w zw. z art. 197 § 2 i 1 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.