II SA/Rz 379/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Elżbieta Mazur – Selwa /spr./ Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka WSA Paweł Zaborniak Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 15 września 2015 r. sprawy ze skargi M. M. na niewykonanie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia [...] lutego 2014 r. sygn. akt [...] w przedmiocie zasiłku stałego - postanawia – umorzyć postępowanie. Przedmiotem skargi M. M. jest niewykonanie przez Burmistrza [...] wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 21 lutego 2014 r., sygn. akt II SA/Rz 1322/13. Decyzją z [...] czerwca 2012 r. nr [...], Burmistrz przyznał M. M. świadczenie pieniężne z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego na okres od 1 czerwca 2012 r. do 30 kwietnia 2013 r. Z uwagi na uzyskiwanie dochodu, którego wysokość przekraczała ustawowe kryterium dochodowe od którego zależało prawo do zasiłku stałego, Burmistrz decyzją z [...] lutego 2013 r. nr [...] uchylił w całości od dnia 11 lutego 2013 r. decyzję z [...] czerwca 2012 r. przyznającą M. M. pomoc w formie zasiłku. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO) - decyzją z [...] marca 2013 r. nr [...]. Na skutek skargi M. M. ww. decyzja SKO była poddana kontroli WSA, który wyrokiem z 16 lipca 2013 r. sygn. akt II SA/Rz 393/13 skargę oddalił. Natomiast decyzją z [...] kwietnia 2013 r. nr [...], Burmistrz orzekł o uznaniu za nienależne świadczenia przyznane M. M. w formie zasiłku stałego w okresie od sierpnia 2012 r. do lutego 2013 r. w wysokości 240,50 zł za każdy miesiąc. W uzasadnieniu organ wskazał, że od 16 lipca 2012 r. M. M. podjął zatrudnienie w firmie "[...]", gdzie pracował do dnia 25.02.2013 r. Powyższe stanowiło podstawę do ponownego przeliczenia osiąganych w tym okresie dochodów. Wskazując na wysokość osiąganego w okresie od sierpnia 2012 r. do lutego 2013 r. w każdym miesiącu z osobna, dochodu rodziny M. M., Burmistrz podał, że przekraczał on w każdym z tych miesięcy kryterium dochodowe ustalone dla rodziny wyżej wymienionego oraz kryterium dochodowe na osobę w rodzinie. W związku z tym zasiłek stały przyznany w okresie od sierpnia 2012 r. do lutego 2013 r. był świadczeniem nienależnym i z tego powodu nie został wypłacony. Odwołanie od tej decyzji wniósł M. M. wnosząc o jej uchylenie. SKO, po uprzednim zawieszeniu postępowania z uwagi na toczące się przed WSA postępowanie sądowoadministracyjne w sprawie II SA/Rz 393/13 i jego podjęciu w związku z wydaniem wyroku, wskazaną na wstępie decyzją z [...] października 2013 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium stwierdziło, że Burmistrz właściwie ocenił stan faktyczny sprawy uznając, iż w wyniku zmiany sytuacji dochodowej M. M., po dacie przyznania zasiłku stałego, skutkującej przekroczeniem kryterium dochodowego, począwszy od sierpnia 2012 r. do lutego 2013 r. utracił on prawo do zasiłku stałego. Prawidłowo też organ I instancji obliczył dochód odwołującego. Odwołujący nie podważył ustalonej wysokości dochodu. Powyższe zaś uprawniało do stwierdzenia, że przyznany na ten okres zasiłek stały jest świadczeniem nienależnym. M. M. skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie (dalej WSA) skargę na decyzję SKO z [...] października 2013 r. wnosząc o jej uchylenie. Zarzucił "rażące złamanie kodeksu postępowania administracyjnego", wskazał, że od 13.01.2012 r. do 16.07.2012 r. oraz od 25.02.2013 r. do 30.04.2013 r. nie osiągał żadnych dochodów. W tym czasie nie pobierał zasiłku z pomocy społecznej, choć należał mu się jako osobie niepełnosprawnej niezdolnej do pracy i samotnie wychowującej 14-letnie uczące się dziecko. Zwrócił uwagę, że brak jest przepisów które uprawniałyby SKO i Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej (dalej MGOPS) do prowadzenia postępowania w sprawie nienależnie przyznanych świadczeń. Takie postępowanie może prowadzić prokurator i sąd karny. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. WSA wyrokiem z 21 lutego 2014 r. sygn. akt II SA/Rz 1322/13 stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Burmistrza z [...] kwietnia 2013 r. nr [...]. Wyrok stał się prawomocny. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie brak jest przesłanek do wydania decyzji z art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182). Takie przesłanki nie wynikają także z innych przepisów ustawy o pomocy społecznej. Co więcej, wydanie decyzji o uznaniu świadczeń za nienależne, w realiach rozpoznawanej sprawy oznacza, że ingeruje ona w treść decyzji z [...] lutego 2013 r. uchylającej decyzje o przyznaniu zasiłku stałego, którą zarówno organy, jak i Sąd są związani, nadając jej moc wsteczną. Wszystkie te okoliczności uprawniają do stwierdzenia, że decyzja uznająca świadczenia za nienależne za okres, co do którego nie została uchylona decyzja o przyznaniu zasiłku stałego z [...] lutego 2013 r. (do 11.02.2013 r.), wydana została bez podstawy prawnej. Pismem z 3 grudnia 2014 r. M. M. zwrócił się do MGOPS o wykonanie ww. wyroku WSA, które w jego ocenie ma polegać na wypłacie zasiłków. W odpowiedzi MGOPS pismem z 9 grudnia 2014 r. poinformował M. M., że jego żądanie wypłaty zasiłku jest nieuzasadnione, gdyż Sąd nie nakazuje wypłaty wskazanego przez niego świadczenia. W skardze sporządzonej 13 lutego 2015 r. M. M. zarzucił, że Burmistrz nie wykonał wyroku WSA z 21 lutego 2014 r. Podniósł, że Burmistrz nie wypłacił mu zasiłku wraz z odsetkami. Jednocześnie skarżący zwrócił się o nałożenie na Burmistrz grzywny za niewykonanie ww. wyroku. W odpowiedzi na skargę Kierownik MGOPS wniósł o jej oddalenie i podniósł, że w ww. wyroku WSA nie ma żadnej wzmianki o wypłacie zasiłku stałego za okres od 1 sierpnia 2012 r. do 28 lutego 2013 r. Ponadto nie ma żadnej wzmianki o wypłacie zasiłku stałego za okres od 1 sierpnia 2012 r. do 28 lutego 2013 r. W tym okresie M. M. pracował zawodowo i dochodowo nie kwalifikował się do pobierania zasiłku stałego. Wskazano, że wyrok WSA z 21 lutego 2014 r. w ogóle nie podlegał wykonaniu ani przez wydanie określonej decyzji administracyjnej ani przez wypłatę świadczenia. Sąd uznała w nim, że nie ma podstaw prawnych do wydania decyzji o nienależnych zasiłkach w sytuacji, gdy nie były pobrane. Równocześnie organ wskazał, że skarżący złożył skargę po upływie 60 dni od dnia wezwania organu do wykonania wyroku. Wezwanie została złożone 3 grudnia 2014 r., a skarga wpłynęła w dniu 9 marca 2015 r. zatem niezachowany jest termin do złożenia skargi i z tych przyczyn powinna zostać odrzucona. Na rozprawie w dniu 15 września 2015 r. skarżący sprecyzował żądanie skargi stwierdzając, że w części obejmującej żądanie wykonania wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 21 lutego 2014 r. stała się ona bezprzedmiotowa z uwagi na zmianę stanu prawnego, w pozostałej zaś części w istocie stanowi skargę na bezczynność Burmistrza Sąd postanowił wyłączyć sprawę obejmującą żądanie stwierdzenia bezczynności do odrębnego rozpoznania. Skarga w niniejszej sprawie obejmuje więc wyłącznie żądanie wykonania wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 21 lutego 2014 r., sygn. akt II SA/Rz 1322/13. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga wniesiona została w trybie art. 154 P.p.s.a.. W dacie jej wniesienia (16 lutego 2015 r.) przepis § 1 brzmiał w następujący sposób: "W razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania oraz w razie bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania po wyroku uchylającym lub stwierdzającym nieważność aktu lub czynności strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie, żądając wymierzenia temu organowi grzywny". Na skutek nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. poz. 658), przepis ten od dnia 15 sierpnia 2015 r. otrzymał następujące brzmienie: "W razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie, żądając wymierzenia temu organowi grzywny". Z uwagi na treść art. 2 i 3 ustawy nowelizującej, przepis ten w nowym brzmieniu stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem wejścia nowelizacji w życie. Tak więc od dnia 15 sierpnia 2015 r. wniesienie skargi "na niewykonanie wyroku" w trybie art. 154 P.p.s.a. może dotyczyć tylko uprzednio wydanego wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Z regulacji tej w omawianym przepisie wyłączono obecnie przypadki bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania po wyroku uchylającym np. decyzję administracyjną, czego dotyczy skarga M. M. To zaś oznacza, że skarga ta, pomimo że dopuszczalna w dniu jej wniesienia (wniesiona po wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku i przed wydaniem decyzji w sprawie), stała się niedopuszczalna po dniu 15 sierpnia 2015 r. Ta wtórna niedopuszczalność skargi (następczy brak przesłanki dopuszczalności skargi w zakresie właściwości sądu administracyjnego) czyni postępowanie sądowoadministracyjne bezprzedmiotowym w rozumieniu art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. i obliguje Sąd do wydania postanowienia o jego umorzeniu, ponieważ w jego toku zaistniały zdarzenia, które uniemożliwiają osiągnięcie dotychczasowego celu takiego postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2010 r. sygn. II OSK 2453/10; T. Woś, Hanna Knysiak-Molczyk, Marta Romańska; Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2012, komentarz do art. 161). Bezprzedmiotowość ta wynika z tego, że obecnie Sąd nie dysponuje już możliwością zastosowania w przypadku tak określonego przedmiotu skargi środków określonych w art. 154 P.p.s.a. do sytuacji innej, niż niewykonanie wyroku w sprawie ze skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Dlatego też postępowanie sądowe podlega umorzeniu. Na marginesie zwrócić należy uwagę na przepisy art. 145a P.p.s.a., wprowadzone do P.p.s.a. od dnia 15 sierpnia 2015 r. Wynika z nich, że w przypadku, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a lub pkt 2 (tj. uchylenia decyzji z powodu naruszenia przepisów prawa materialnego lub stwierdzenia nieważności decyzji), jeżeli jest to uzasadnione okolicznościami sprawy, sąd zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie decyzji wskazując sposób załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcie, chyba że rozstrzygnięcie pozostawiono uznaniu organu. O wydaniu takiej decyzji właściwy organ zawiadamia sąd w terminie siedmiu dni od dnia ich wydania. W przypadku niewywiązania się z tego obowiązku w określonym terminie strona może wnieść skargę żądając wydania orzeczenia stwierdzającego istnienie albo nieistnienie uprawnienia lub obowiązku. Sąd może wówczas wymierzyć organowi grzywnę lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną. Niemniej, w wyroku z dnia 4 marca 2015 r. nie określono terminu do wydania decyzji, ponieważ regulacja art. 145a P.p.s.a. w dniu 4 marca 2015 r. jeszcze nie obowiązywała i nie mogła znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie, a inne obowiązujące wówczas regulacje nie pozwalały na wydanie takiego orzeczenia. Ponadto treść skargi M. M., z uwagi na treść art. 57 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 3 § 2 i art. 134 § 1 P.p.s.a., była dla Sądu wiążąca i nie mogłaby ulec zmianie, ponieważ przepisy P.p.s.a. nie dopuszczają możliwości zmiany przedmiotu zaskarżenia (tak słusznie WSA w Rzeszowie w postanowieniu z dnia 7 września 2015 r., II SA/Rz 894/15). Wyjaśnienia wymaga również, że skarżący nie jest pozbawiony ochrony prawnej, ponieważ może skorzystać z innych środków prawnych. W toku postępowania administracyjnego może wnieść odwołanie od decyzji pierwszoinstancyjnej (jak wynika z odpowiedzi na skargę z możliwości tej skorzystał), a następnie od rozstrzygnięcia drugoinstancyjnego skargę sądowoadministracyjną. Może także – po wyczerpaniu środków zaskarżenia określonych w art. 37 Kodeksu postępowania administracyjnego (zażalenia lub wezwania do usunięcia naruszenia prawa), wnieść do sądu administracyjnego skargę na bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego. Skarżący z tego ostatniego środka skorzystał już precyzując, że żądanie jego skargi z 16 lutego 2015 r. obejmowało także żądanie stwierdzenia bezczynności organu. Jak wyjaśniono wyżej sprawę w tej części wyłączono do odrębnego rozpatrzenia.