I OSK 3428/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz Sędziowie: Sędzia NSA Małgorzata Borowiec (spr.) Sędzia del. NSA Jacek Hyla Protokolant asystent sędziego Dorota Korybut-Orłowska po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. Spółki Jawnej w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 17 września 2015 r., sygn. akt III SA/Gd 574/15 w sprawie ze skargi D. Spółki Jawnej w P. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w [...] z dnia 27 maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie powołania zespołu powypadkowego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od skarżącej kasacyjnie D. Spółki Jawnej w P. na rzecz Okręgowego Inspektora Pracy w [...] kwotę 180 zł (sto osiemdziesiąt) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 17 września 2015r. sygn. akt III SA/Gd 574/15 oddalił skargę D. Spółki Jawnej w P. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w [...] z dnia 27 maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie powołania zespołu powypadkowego. Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Inspektor Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w [...] po przeprowadzeniu w dniach 27 kwietnia i 4 maja 2015 r. kontroli w D. Spółka Jawna w P., nakazem z dnia 6 maja 2015 r. nr [...] nakazał podmiotowi kontrolowanemu powołanie zespołu powypadkowego w celu ustalenia okoliczności i przyczyn zdarzenia wypadkowego, w wyniku którego w dniu 3 lutego 2013 r. poniósł śmierć pracownik G.P. Jako podstawę prawną wskazał art. 11 pkt 6 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 404 ze zm., dalej w skrócie "ustawa o PiP"), art. 234 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j.: Dz. U. z 2014 r., poz. 1502 ze zm., dalej w skrócie "K.p.") oraz § 8 ust. 1 i § 9 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy (Dz. U. Nr 105, poz. 870). Od powyższego nakazu Spółka wniosła odwołanie, w którym zarzuciła naruszenie art. 234 § 1 K.p., poprzez jego błędne zastosowanie w sytuacji, gdy zdarzenie wypadkowe, w wyniku którego poniósł śmierć G.P. nie stanowiło wypadku przy pracy. Do zdarzenia doszło w czasie wolnym od pracy, w miejscu zamieszkania zmarłego. Nie wykonywał on wówczas pracy, jak i nie pozostawał w dyspozycji pracodawcy. Ponadto Zakład w [...] stanowił jego stałe miejsce pracy. Brak jest zatem podstaw do ewentualnego kwalifikowania tego zdarzenia jako delegacji. Okręgowy Inspektor Pracy w [...] decyzją z dnia 27 maja 2015 r. nr [...] utrzymał zaskarżony nakaz w mocy. W uzasadnieniu decyzji przedstawił rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Wskazał, że G.P. – zmarły pracownik był zatrudniony w D. Spółka Jawna w P. na podstawie umowy o pracę na czas określony od dnia 2 lipca 2012 r. do dnia 30 czerwca 2014 r. i świadczył pracę w oddelegowaniu do [...]. Miejscem wykonywania pracy było [...], co zostało określone w treści umowy o pracę. W dniu 3 lutego 2013 r. w miejscu zamieszkania pracownika, w czasie wolnym od pracy doszło do zdarzenia, w wyniku którego poniósł on śmierć. W związku z powyższym umowa o pracę wygasła. Zdarzenie to nie zostało przez pracodawcę potraktowane jako wymagający zbadania wypadek. W ocenie organu odwoławczego, żądanie pełnomocnika żony zmarłego w przedmiocie dokonania ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku, jakiemu uległ G.P., zostało złożone przez osobę uprawnioną. Wobec faktu, że pracodawca w tym celu nie powołał zespołu powypadkowego wydany w sprawie nakaz należy uznać za zasadny. Jednocześnie wyjaśnił, że przedmiotowy nakaz nie zobowiązuje pracodawcy do uznania przedmiotowego zdarzenia za wypadek przy pracy. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi D. Spółka Jawna w P. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. Skarżąca Spółka zarzuciła błędne zastosowanie art. 234 § 1 K.p., poprzez przyjęcie, że zdarzenie wypadkowe, w wyniku którego poniósł śmierć G.P., stanowiło wypadek przy pracy. Wskazując na powyższy zarzut wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającego ją nakazu i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi podała, że obowiązki określone w art. 234 § 1 K.p. aktualizują się wyłącznie w przypadku zaistnienia wypadku przy pracy. Natomiast kwalifikacja zdarzenia następuje w oparciu o art. 3 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. W sytuacji, gdy dane zdarzenie nie spełnia przesłanek określonych w art. 3 ust. 1 i ust. 2 powołanej wyżej ustawy (co w realiach niniejszej sprawy miało miejsce z uwagi na zaistnienie zdarzenia w miejscu zamieszkania pracownika i w czasie wolnym od pracy), bezpodstawne jest obarczanie pracodawcy obowiązkami, które zostały przewidziane w przypadku wystąpienia innych okoliczności. W ocenie skarżącej Spółki, błędne jest twierdzenie organu, że zadaniem zespołu powypadkowego jest określenie, czy dane zdarzenie było wypadkiem przy pracy, czy też nie. Z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy wynika bowiem, że jest nim ustalenie okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy. Okręgowy Inspektor Pracy w [...] w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu wyroku podał, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, ustawy Kodeks pracy oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy. W ocenie Sądu pierwszej instancji, nie można podzielić stanowiska skarżącej Spółki, że nałożony na nią nakaz powołania zespołu powypadkowego, w celu ustalenia okoliczności i przyczyn zdarzenia wypadkowego, w wyniku którego w dniu 3 lutego 2013 r. poniósł śmierć pracownik G.P., jest niezasadny, albowiem w rozumieniu ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych nie stanowi ono wypadku przy pracy. Skarżąca Spółka nie dostrzega bowiem, że przedmiotowy obowiązek dotyczy wyłącznie powołania zespołu powypadkowego, a nie powołania zespołu powypadkowego zobowiązanego do uznania wyżej wskazanego zdarzenia za wypadek przy pracy. Zgodnie z art. 234 § 1 K.p., w razie wypadku przy pracy pracodawca jest obowiązany podjąć niezbędne działania eliminujące lub ograniczające zagrożenie, zapewnić udzielenie pierwszej pomocy osobom poszkodowanym i ustalenie w przewidzianym trybie okoliczności i przyczyn wypadku oraz zastosować odpowiednie środki zapobiegające podobnym wypadkom. W świetle wydanego na podstawie art. 237 § 1 pkt 1 i 2 K.p. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy – okoliczności i przyczyny wypadku ustala powoływany przez pracodawcę zespół powypadkowy, w skład którego wchodzi pracownik służby bezpieczeństwa i higieny pracy oraz społeczny inspektor pracy. Po ustaleniu okoliczności i przyczyn wypadku, zespół powypadkowy sporządza – nie później niż w terminie 14 dni od dnia uzyskania zawiadomienia o wypadku – protokół ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy zwany protokołem powypadkowym (§ 9 ust. 1 powołanego rozporządzenia). Z § 12 ust. 1 cyt. rozporządzenia wynika, iż stwierdzenie w protokole powypadkowym, że wypadek nie jest wypadkiem przy pracy wymaga szczegółowego uzasadnienia i wskazania dowodów stanowiących podstawę takiego stwierdzenia. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej w skrócie "P.p.s.a."), orzekł, jak w sentencji wyroku. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła D. Spółka Jawna w P., reprezentowana przez radcę prawnego i zaskarżając wyrok w całości, na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj.: a) art. 3 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (t.j.: Dz. U. z 2015 r. poz. 1242 ze zm.), poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji przyjęcie, iż okoliczności zdarzenia wypadkowego, w wyniku którego śmierć poniósł G.P., uzasadniają przyjęcie, iż mógł on stanowić wypadek przy pracy; b) art. 234 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, poprzez jego błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji przyjęcie, iż kwalifikacja wskazanego w przepisie pojęcia wypadku przy pracy następuje niezależnie od przepisów ustawy wskazanej w pkt a, oraz że okoliczności zdarzenia wypadkowego, w wyniku którego śmierć poniósł G.P., uzasadniają zastosowanie regulacji przewidzianej na wypadek wystąpienia wypadku przy pracy. Wskazując na powyższe zarzuty wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku w całości, poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji Okręgowego Inspektora Pracy w [...] oraz poprzedzającej jej decyzji organu pierwszej instancji; względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podała, że z art. 234 § 1 K.p. wynika, iż znajduje on zastosowanie w razie zaistnienia wypadku przy pracy. Pracodawca w oparciu o przepisy art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 30 października 2002r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych jest uprawniony do dokonania wstępnej kwalifikacji zdarzenia. Wskazane przepisy wprost odwołują się do związku zdarzenia z pracą i jego charakteru, tym samym wykluczają ich stosowanie w stosunku do zdarzeń niewykazujących takiego związku. Nie sposób przyjąć, że pracodawca jest zobowiązany do powołania zespołu powypadkowego w każdym przypadku, gdy zaistnieje wypadek z udziałem pracownika, niezależnie od okoliczności i również w sferze prywatnej jego życia. O konieczności dokonania przez pracodawcę wstępnej oceny zdarzenia świadczy również brzmienie § 7 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy. Także systematyka tego rozporządzenia oraz § 12 ust. 1 potwierdzają, że wykluczenie wypadku przy pracy w protokole powypadkowym ma charakter wyjątkowy i stanowi zaprzeczenie wstępnie dokonanej pozytywnej oceny zdarzenia przez pracodawcę. Okręgowy Inspektor Pracy w [...] w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie na koszt skarżącego i odnosząc się do podniesionych zarzutów wskazał, że są one niezasadne. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej w skrócie "P.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna została oparta na podstawie określonej w art. 174 pkt 1 P.p.s.a. – naruszeniu określonych przepisów prawa materialnego, poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Spór prawny między stronami wymaga rozważenia, czy w świetle powołanych w skardze kasacyjnej przepisów, fakt śmierci pracownika oddelegowanego do pracy za granicą w miejscu zamieszkania w czasie wolnym od pracy nakładał na pracodawcę obowiązek powołania zespołu powypadkowego w celu ustalenia okoliczności i przyczyn zdarzenia wypadkowego. Wskazać należy, iż z art. 234 § 1 K.p. wynika, że jednym z obowiązków pracodawcy w związku z zaistniałym zdarzeniem wypadkowym jest ustalenie w przewidzianym trybie okoliczności i przyczyny wypadku (czyli powołanie zespołu powypadkowego, którego zadaniem jest dokonanie kwalifikacji zdarzenia). Definicja ustawowa wypadku przy pracy jest zawarta w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Jednocześnie zauważyć należy, iż art. 3 ust. 2 i 3 powołanej ustawy określa również przypadki, w których wypadek lub zdarzenie z udziałem pracownika traktuje się na równi z wypadkiem przy pracy. W kontekście normatywnym wypadki wymienione w art. 3 ust. 2 oraz w ust. 3 tej ustawy są zatem także uznawane za wypadki przy pracy, gdyż są traktowane jako wypadki zrównane z wypadkiem przy pracy. W niniejszej sprawie do zakwalifikowania zdarzenia, w wyniku którego w dniu 3 lutego 2013 r. w [...] poniósł śmierć pracownik G.P., konieczne było zatem ustalenie, czy nastąpiło ono w okolicznościach określonych w art. 3 ust. 1, 2 ,3 powołanej wyżej ustawy. Postępowanie w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy odbywa się wedle sposobu i trybu postępowania przy ustalaniu okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy oraz sposobu ich dokumentowania, a także zakresu informacji zamieszczanych w rejestrze wypadków przy pracy oraz składu zespołu powypadkowego wynikających z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy (Dz. U. Nr 105, poz. 870), wydanego na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 237 § 1 pkt 1 i 2 K.p. i kończy się zatwierdzeniem protokołu powypadkowego przez pracodawcę (§ 13 ust. 1 rozporządzenia). Ostatecznie uznanie bądź nieuznanie konkretnego zdarzenia za wypadek przy pracy, czy wypadek zrównany z wypadkiem przy pracy w protokole powypadkowym jest wyrazem stanowiska pracodawcy. Nieuznanie zdarzenia za wypadek przy pracy powinno być szczegółowo uzasadnione, ze wskazaniem dowodów stanowiących podstawę takiego stwierdzenia (§ 12 ust. 1 powołanego rozporządzenia z dnia 1 lipca 2009 r.). Ponadto z § 11 ust. 4 omawianego rozporządzenia wynika, że zespół powypadkowy zapoznaje z treścią protokołu powypadkowego członków rodziny zmarłego pracownika, o których mowa w art. 13 ust. 2 ustawy oraz poucza ich o prawie zgłaszania uwag i zastrzeżeń do ustaleń zawartych w protokole powypadkowym. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku dokonał prawidłowej wykładni art. 234 § 1 K.p. i uwzględniając przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy zasadnie przyjął, że realizacja przez pracodawcę obowiązku wynikającego z art. 234 § 1 K.p. w zakresie ustalenia w przewidzianym trybie okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy, czy wypadku zrównanego z wypadkiem przy pracy, dotyczy powołania zespołu powypadkowego. Oznacza to, że pracodawca nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania kwalifikowania zdarzenia wypadkowego dotyczącego pracownika przy uwzględnieniu pojęć zawartych w art. 3 ust. 1, 2, i 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionej podstawy i w oparciu o art. 184 P.p.s.a. podlega oddaleniu. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 209 P.p.s.a. oraz art. 205 § 2 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 490), z uwzględnieniem stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonego w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 19 listopada 2012 r. sygn. akt II FPS 4/12 (publ. LEX nr 1226661).