II FZ 962/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Beata Cieloch po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia D. sp. z o.o. z siedzibą w T. w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 października 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 802/15 w sprawie ze skargi D. sp. z o.o. z siedzibą w T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 28 maja 2015 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2006 r. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 12 października 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 802/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił D. sp. z o.o. z siedzibą w T. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd wskazał, że w toku postępowania sądowego Spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy pierwotnie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Spółka podniosła, że znajduje się w wyjątkowo trudnej sytuacji finansowej z uwagi na kryzys gospodarczy, a przede wszystkim za sprawą blokady środków finansowych dokonanej przez Urząd Skarbowy w T. Co za tym idzie, dochody Spółki systematycznie maleją i w okresie ostatnich trzech lat wynik finansowy zamyka się stratą. Skarżąca zaznaczyła, że pomimo wielu zarzutów w stosunku do decyzji objętej obecnie skargą do Sądu, organy podatkowe nadały decyzjom rygor natychmiastowej wykonalności, co sparaliżowało prowadzenie działalności gospodarczej. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że Spółka posiada kapitał zakładowy w kwocie 550.000,00 zł; wartość środków trwałych stanowi kwota 155.977,71 zł. Z kolei wynik finansowy jej działalności za poprzedni rok obrotowy zakończył się stratą w kwocie 496.191,17 zł. Skarżąca posiada dwa rachunki bankowe, na których – w świetle jej oświadczeń – nie ma środków finansowych. W końcowej części wniosku Spółka odnotowała, że uzyskuje dochód z tytułu wynajmu powierzchni biurowych w kwocie 3.000,00 zł. Przy formularzu nadesłano odpisy: rachunku zysków i strat ze stanem na koniec maja 2015 r. i na koniec 2014 r. (wynik finansowy Spółki do dnia 31 maja 2015 r. zamknął się stratą w kwocie 219.415,26 zł; w tym okresie skarżąca osiągnęła zysk brutto ze sprzedaży w kwocie 418.825,78 zł i zysk z działalności operacyjnej w kwocie 275.794,91 zł, ponosząc przy tym koszty w wysokości 495.226,55 zł, które w dużej mierze wygenerowała aktualizacja wartości inwestycji); bilansu za te same okresy (z bilansu na dzień 31 maja 2015 r. wynika, że: aktywa trwałe wyniosły 119.103,83 zł, aktywa obrotowe 1.309.419,47 zł, w tym środki pieniężne w kasie i na rachunkach bankowych w kwocie 490.579,38 zł, kapitał podstawowy Spółki wyniósł 550.000,00 zł, kapitał rezerwowy wyniósł 173.158,97 zł); stanu rozrachunków z kontrahentami (zobowiązania i należności) na dzień 26 czerwca 2015 r. (Spółka posiadała nierozliczone zobowiązania z kontrahentami w kwocie 83.786,54 zł i jednocześnie nierozliczone należności o wartości 334.378,06 zł); wykazu zobowiązań Spółki (zaliczki i wymagane) w latach 2013-2015 (wynika z niego, że Spółka regularnie spłacała w latach 2013-2014 należności względem A. [...] Banku i G.; w obu przypadkach z tytułu kredytu - łącznie około 17.600,00 zł miesięcznie. Z wykazu za 2015 r. - okres od stycznia do maja - wynika, że Spółka nie odprowadziła zaliczek na rzecz ZUS, PIT-4, CIT-2, VAT-7 i należności na rzecz Urzędu Miasta w T. Do kwietnia 2015 r. spłacany był natomiast kredyt na rzecz G. w kwocie około 12.300,00 zł miesięcznie); zeznań podatkowych CIT-8 za lata 2013-2014 (w świetle zeznania za 2014 r. Spółka uzyskała przychód w wysokości 2.217.912,82 zł, poniosła koszty uzyskania przychodów w kwocie 1.923.803,31 zł, dochód wyniósł 294.109,51 zł, podatek należny wyniósł 0 zł); wydruków z obu rachunków bankowych Spółki; zawiadomień o zajęciu rachunków bankowych i środków transportu; postanowień o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji. Pismem z dnia 19 sierpnia 2015 r. referendarz sądowy wezwał pełnomocnika Spółki do uzupełnienia wniosku poprzez nadesłanie dokumentów źródłowych, w tym raportów kasowych za ostatnie trzy miesiące. W odpowiedzi na powyższe wezwanie Spółka nadesłała odpisy: sprawozdania finansowego za 2014 r.; deklaracji VAT-7 z ostatnich sześciu miesięcy (podstawa opodatkowania podatkiem VAT z tytułu dostawy towarów bądź świadczenia usług w okresie od lutego do lipca 2015 r. wyniosła 445.075,00 zł); raportów kasowych za trzy ostatnie miesiące (stan kasy na dzień 31 lipca 2015 r. wyniósł 55.906,10 zł, zaś w dniu 30 czerwca 2015 r. była to kwota 10.904,81 zł); zaświadczenia Banku P. [...], z którego wynika, że obciążenia tytułami egzekucyjnymi rachunku w Banku P. [...] wyniosły na dzień 1 września 2015 r. 1.192.021,29 zł W zaskarżonym postanowieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że brak jest podstaw do uwzględnienia żądania Spółki w świetle art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej jako P.p.s.a.). Analiza przedłożonej dokumentacji (bilans sporządzony na dzień 31 maja 2015 r. oraz raporty kasowe) nie pozwalała zdaniem Sądu na stwierdzenie, że skarżąca wykazała, że posiadane przez nią aktywa nie wystarczają na pokrycie kosztów niniejszego postępowania. Wynika z niej m.in., że w okresie, w którym toczyło się przeciwko Spółce postępowanie podatkowe w rozpatrywanej sprawie i została wydana zaskarżona decyzja – mimo prowadzonych w stosunku do niej postępowań egzekucyjnych – była w posiadaniu kwoty, którą mogłaby przeznaczyć na pokrycie aktualnie wymaganych kosztów sądowych. Zgodnie zaś z utrwalonym orzecznictwem strona prowadząca działalność gospodarczą powinna wykazywać się szczególną zapobiegliwością w zakresie finansowania udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym, związanym z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/2004, publ. ONSAiWSA 2005/1/8; por. również postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2011 r., sygn. akt I FZ 27/11, publ. LEX nr 783621). Odnosząc się do akcentowanej przez Spółkę straty poniesionej w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej, Sąd wskazał, że jest ona jedynie wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami i nie jest tożsama z brakiem środków finansowych i co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Podkreślono, że koszty sądowe należy postrzegać jako normalne koszty działalności gospodarczej, bowiem dochodzenie swoich praw przed sądem jest elementem tej działalności i wymaga, na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne, czy wynagrodzenia pracownicze. W zażaleniu na powyższe postanowienie Spółka podniosła, że wobec egzekucji prowadzonych przez urząd skarbowy nie ma możliwości brania udziału w nowych przetargach na realizację świadczonych usług. Jakiekolwiek działania Spółki z zakresie prowadzonej działalności dotyczą wyłącznie zaległych zobowiązań, a nie nowych. Skarżąca pomimo teoretycznego władztwa nad środkami trwałymi nie posiada prawnej i realnej możliwości rozporządzania nimi, bowiem zostały one zajęte przez organy egzekucyjne. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 2 pkt 2 powołanej ustawy, prawo pomocy może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną (lub inną jednostką organizacyjną), w zakresie częściowym, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i należycie uzasadnić podstawę żądania. Zadaniem podmiotu wnioskującego o prawo pomocy jest zatem przedstawienie w sposób wiarygodny i przekonujący okoliczności usprawiedliwiających odstąpienie od obowiązku pokrycia kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowego. Obowiązkiem Sądu jest natomiast dokonanie wnikliwej oceny twierdzeń i dowodów przedłożonych przez stronę zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, a w konsekwencji rozstrzygnięcie, czy sytuacja materialna strony daje podstawy do skorzystania ze zwolnienia przewidzianego w art. 245 P.p.s.a. W odniesieniu do przedsiębiorcy istotne jest również np. czy mógł i powinien był gromadzić wcześniej środki na partycypowanie w kosztach postępowań związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. Przedsiębiorca bowiem w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością, albo koniecznością, dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku planowania bądź wystąpienia na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie NSA z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GZ 42/13, http://orzeczenia.nsa.gov.pl "CBOSA"). Jak wynika z ustalonego przez Sąd pierwszej instancji stanu faktycznego, Spółka prowadzi działalność na duża skalę, wykazała bowiem dokonywanie dostaw towarów i świadczenie usług, za które otrzymała w okresie od lutego do lipca 2015 r. kwotę 445.075,00 zł i dysponowała środkami pieniężnymi w kasie i na rachunkach bankowych w kwocie 490.579,38 zł (stan na dzień 31 maja 2015 r., a więc w okresie, w którym toczyło się postępowanie podatkowe, w tym również wydano zaskarżoną decyzję) oraz w kwocie 55.906,10 zł (stan na 31 lipca 2015 r.) i to mimo prowadzonych w stosunku do niej postępowań egzekucyjnych, tzn. że była i nadal jest w posiadaniu kwoty pieniężnej lub w stanie wygospodarować kwotę pieniężną w celu uiszczenia aktualnie wymaganych od niej kosztów sądowych. Dane wynikające z ww. dokumentów wnioskującej Spółki świadczą bowiem o tym, że dysponuje ona w ramach prowadzonej przez nią działalności gospodarczej takimi środkami lub możliwością ich wygospodarowania. Ponadto kapitał rezerwowy na koniec poprzedniego roku obrotowego stanowił kwotę 669.350,14 zł. Należy także zwrócić uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2000 r., Nr. 94, poz. 1037 ze zm., dalej: K.s.h.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-300 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z 2 grudnia 2011 r., II FZ 701/11). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji w sposób dokładny i rzetelny wyjaśnił jakimi względami kierował się wydając zaskarżone rozstrzygnięcie, przedstawiając przy tym wykładnię art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a, którego naruszenie podniosła Spółka. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na mocy art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji