II OZ 317/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Masternak – Kubiak po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia B. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 lutego 2016 r., sygn. akt VII SAB/Wa 76/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi B. D. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 25 lutego 2016 r., sygn. akt VII SAB/Wa 76/15 odmówił B. D. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie z jego skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że z treści złożonego przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż prowadzi on gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, posiada dom o powierzchni 88,6 m² oraz nieruchomość rolną – 20,82 ha. Wnioskodawca oświadczył, że utrzymuje się wraz z żoną z renty rolniczej skarżącego w wysokości 669,63 zł netto oraz z dochodów uzyskiwanych z gospodarstwa rolnego, które wynoszą około 300 zł miesięcznie. Ponadto podał, że aby opłacić rachunki zmuszony jest do pożyczania pieniędzy od rodziny. Z dołączonych do wniosku kserokopii potwierdzeń wynika, że skarżący miesięcznie ponosi następujące wydatki: telefon – ok. 33 zł, zobowiązanie podatkowe do Urzędu Gminy – 24 zł, prąd – 63,21 zł, woda – 36,94 zł (za okres dwóch miesięcy). Załączono także: potwierdzenie dokonania wpłaty podatku II rata - 924 zł (maj 2015 r.), paragon z apteki – 163,84 zł, blankiety wpłaty na KRUS z terminem płatności do 31 lipca 2015 r. na kwotę 462 zł. Zarządzeniem z dnia 30 lipca 2015 r. na podstawie art. 255 P.p.s.a. zobowiązano wnioskodawcę do złożenia dodatkowych oświadczeń, potwierdzających jego stan majątkowy i dochody. W piśmie z dnia 10 sierpnia 2015 r. B. D. oświadczył, że nie potrafi wskazać wysokości dopłaty do posiadanej nieruchomości rolnej za 2015 r., albowiem zasady wyliczenia dopłat zostały zmienione i dopiero gdy będzie wydana decyzja będzie wiedział jaka jest jej wysokość. Zaznaczył także, że nie podejmuje prac dorywczych, ani nie uzyskuje dochodów z tytułu dzierżawy nieruchomości. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 września 2015 r. odmówiono B.D. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 2 października 2015 r. wpłynął do Sądu sprzeciw B. D. od ww. postanowienia z dnia 22 września 2015 r. Wnioskodawca zarzucił, iż nie wzięto pod uwagę kosztów związanych z zakupem środków do produkcji rolnej, a oparto się na danych GUS. Ponadto podał, że jak wszystkim wiadomo rok 2015 to rok klęski suszy. Zarządzeniem z dnia 18 listopada 2015 r. na podstawie art. 255 P.p.s.a. ponownie zobowiązano wnioskodawcę do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe, B. D. w piśmie z dnia 4 grudnia 2015 r. wskazał, że posiada zwierzęta (2 króliki, 14 kur, 1 koguta, 2 psy, 1 kota). W sprawie podatku rolnego przesłał zarówno decyzję o podatku, jak również załączył już pokwitowania. Zaznaczył, że podał już w jakiej wysokości otrzymał dopłatę za rok 2014, natomiast wysokości dopłaty za 2015 r. jeszcze nie otrzymał. Podkreślił, iż w br. ze względu na klęskę suszy zebrane płody rolne nie pokryły nawet w połowie wydatków na zakup środków do produkcji rolnej. Dodał, że do wniosku o przyznanie prawa pomocy dołączył potwierdzenia opłat – kserokopie rachunków oraz iż nie posiada innych pojazdów mechanicznych a jedynie stary sprzęt rolniczy. Zaś ¼ renty potrąca KRUS. Postanowieniem z dnia 8 stycznia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie pozostawił bez rozpoznania wniosek B. D. o przyznanie prawa pomocy, z uwagi na brak zawarcia klauzuli o świadomości odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Postanowieniem z dnia 9 lutego 2016 r., sygn. akt II OZ 130/16, Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu zażalenia B. D., uchylił zaskarżone postanowienie z dnia 8 stycznia 2016 r., uznając, że wystarczającym było pouczenie skarżącego o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Rozpoznając ponownie wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie doszedł do wniosku, iż brak jest podstaw do jego uwzględnienia, albowiem przedstawione dane nie pozwalają Sądowi na dokonanie pełnej, rzeczywistej oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony. Skarżący pobieżnie przedstawił swoją sytuację finansową, skupiając się głównie na czynionych wydatkach i to jeszcze w niepełnym zakresie. Z jednej strony wnioskodawca zarzucił w sprzeciwie, iż nie wzięto pod uwagę kosztów związanych z zakupem środków do produkcji rolnej, z drugiej strony nie podaje, na wyraźne żądanie Sądu jakie ponosi miesięczne koszty prowadzenia gospodarstwa rolnego. Zaznacza także, że w roku 2015 była jak powszechnie wiadomo klęska suszy, jednakże powszechnie także wiadomo, iż nie na każdym terenie. Wnioskodawca nie przedstawił zaś np. protokołu strat sporządzonego przez właściwy organ. Skarżący zignorował zarządzenie z dnia 18 listopada 2015 r. i nie przedstawił pełnych dodatkowych informacji, które urzeczywistniłyby trudną sytuacją majątkową kwalifikującą go do przyznania prawa pomocy (m.in. w zakresie kosztów utrzymania własnego i małżonki, czy uzyskuje dochody ze sprzedaży płodów rolnych). Uchylił się także od odpowiedzi w jakiej wysokości otrzymuje dopłatę do przedmiotowej nieruchomości rolnej, wskazując jedynie, że już podał w jakiej otrzymał za rok 2014 r. (z akt sprawy to jednakże nie wynika), oraz iż za rok 2015 r. jeszcze nie ma decyzji. Nie podał również z jakiego tytułu posiada zadłużenia, wskazując jedynie, że ¼ renty potrąca KRUS (z złączonego do formularza wniosku odcinka przekazu pocztowego nie wynika, aby dokonane było jakiekolwiek potrącenie – kwota do wypłaty to 669,63 zł (czerwiec 2015 r.)). Sąd wskazał, że z akt sprawy, iż wnioskodawca czynnie zajmuje się prowadzeniem gospodarstwa rolnego, tym samym za mało wiarygodne należy uznać oświadczenie o uzyskiwaniu dochodu miesięcznego w wysokości ok. 300 zł. Powyższe wątpliwości są uzasadnione również z uwagi na treść Komunikatu Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w sprawie przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego, który zgodnie z obwieszczeniem z dnia 23 września 2014 r. wynosił 2.869 zł. Powyższe pozostaje w dużej sprzeczności z danymi podanymi przez skarżącego. W zażaleniu na powyższe postanowienie B. D. stwierdził, że udzielił w sposób wyczerpujący odpowiedzi na wszystkie wezwania Sądu i przedstawił potwierdzenia ponoszonych przez niego wydatków. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej "P.p.s.a.") przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje w sytuacji gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przytoczonego przepisu wynika, że ubiegającego się o to prawo obciąża obowiązek wykazania, iż znajduje się w określonej sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Ponadto skarżący powinien mieć na względzie, że instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, między innymi kosztów niezbędnych dla ustanowienia pełnomocnika. Dlatego też prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Orzeczenie w tej sprawie sąd wydaje na podstawie oświadczeń strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w razie potrzeby przedstawione przez stronę dowody. Z powyższego wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie przez nią wnioskowanym. Jak wynika z art. 255 P.p.s.a. w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona zobowiązana jest złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jak przyjęto w judykaturze, dopiero fakt niedopełnienia w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W niniejszym postępowaniu Sąd pierwszej instancji skorzystał z możliwości określonej w art. 255 P.p.s.a. i pismami z dnia 30 lipca 2015 r. oraz z dnia 18 listopada 2015 r. wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku poprzez podanie szczegółowych informacji dotyczących m.in. wysokości uzyskiwanych dopłat do posiadanej nieruchomości rolnej, wysokości dochodów ze sprzedaży płodów rolnych (np. zboża, warzyw, owoców) bądź inwentarza żywego, miesięcznych kosztów związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Skarżący nie uczynił zadość wezwaniu, bowiem nie udzielił odpowiedzi na wszystkie postawione w nim pytania, uniemożliwiając tym samym pełną ocenę jego rzeczywistego stanu majątkowego. Nie wyjaśniono kluczowych kwestii związanych z wysokością otrzymanych przez skarżącego dopłat za rok 2014 r. oraz wydatków miesięcznych związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Ogólne stwierdzenie wnioskodawcy, iż ze względu na klęskę suszy zebrane płody rolne nie pokryły nawet w połowie wydatków na zakup środków produkcji rolnej nie odnosi się w sposób konkretny i miarodajny do jego sytuacji finansowej. Skoro skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, Sąd pierwszej instancji zasadnie wywiódł, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy jest niezasadny. Brak jest tym samym podstaw do uwzględnienia zażalenia i wzruszenia zaskarżanego postanowienia. Ze wskazanych wyżej przyczyn, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.