I OZ 1273/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiesław Morys po rozpoznaniu w dniu 5 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 czerwca 2017 r., sygn. akt IV SA/Gl 1097/14 o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 kwietnia 2017r. sygn. akt IV SA/Gl 1097/14 w sprawie ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego postanawia: oddalić zażalenie. 2 Postanowieniem z dnia 19 czerwca 2017 r., sygn. akt IV SA/Gl 1097/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił M. D. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku tego Sądu z dnia 24 kwietnia 2017 r. Jak wynika z jego uzasadnienia, rozstrzygnięcie to zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: postanowieniem z dnia 22 września 2015 r. przyznano skarżącemu prawo pomocy poprzez ustanowienie dla niego radcy prawnego. Okręgowa Izba Radców Prawych w K., pismem z dnia 10 sierpnia 2016 r. wyznaczyła pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego B. B. W dniu 5 grudnia 2016 r. skarżący złożył pismo, w którym wypowiedział pełnomocnictwo ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi, o czym radca prawny B. B. poinformował Sąd Wojewódzki w dniu 27 marca 2017 r. Następnie w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 3 kwietnia 2017 r. zwrócono się do Okręgowej Izby Radców Prawych w K. o informację, czy w niniejszej sprawie został zmieniony pełnomocnik skarżącego. W odpowiedzi na powyższe, pismem z dnia 10 kwietnia 2017 r. powiadomiono Sąd, iż Dziekan Okręgowej Izby Radców Prawych w K. nie wyznaczył innego pełnomocnika w miejsce dotychczasowego, który jest już trzecim pełnomocnikiem z urzędu w niniejszej sprawie i kolejne zmiany mijają się z celem. W dniu 29 marca 2017 r. pełnomocnik skarżącego został zawiadomiony o rozprawie w dniu 24 kwietnia 2017 r., na której wydano wyrok. Pismem z dnia 21 kwietnia 2017 r. radca prawny B. B. poinformował Sąd I instancji, że nie udało mu się skontaktować ze skarżącym celem przekazania informacji o wyznaczonym terminie rozprawy. Na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2017 r. za stronę skarżącą nikt się nie stawił. Pismem z dnia 26 kwietnia 2017 r. radca prawny B. B. pouczył M. D. o konieczności złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 24 kwietnia 2017 r. w terminie do dnia 2 maja 2017 r. Pismem z dnia 9 maja 2017 r. skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku zapadłego dniu 24 kwietnia 2017 r. Wskazał w nim, że w dniu 4 maja 2017 r. otrzymał pismo od pełnomocnika z urzędu, w którym został poinformowany o tym, że w dniu 24 kwietnia 2017 r. zapadł wyrok oddalający jego skargę oraz, że w dniu 2 maja 2017 r. upływa termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia tego orzeczenia. Jednocześnie wyjaśnił, iż wypowiedział temu pełnomocnikowi z urzędu pełnomocnictwo już "prawie rok temu, tj. w czerwcu 2016 r.". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – dalej: P.p.s.a., którego przesłanki przedstawił, odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia zapadłego w sprawie wyroku. W ocenie Sądu I instancji w sytuacji przyznania skarżącemu pełnomocnika z urzędu nie ma możliwości wypowiedzenia stosunku pełnomocnictwa powstałego w trybie prawa pomocy i to zarówno przez stronę, jak i jej pełnomocnika. Dopuszczalna jest natomiast zmiana osoby pełnomocnika, która jednak dokonywana jednak nie przez sąd, a przez właściwe organy samorządu zawodowego. Ponadto w ocenie Sądu meriti do chwili obecnej pozostaje w mocy postanowienie z dnia 22 września 2015 r. o przyznaniu skarżącemu prawa pomocy, a zatem jedynie gdyby cofnął on wniosek o przyznanie radcy prawnego z urzędu, można byłoby na podstawie art. 249a P.p.s.a. umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy, co skutkowałoby wygaśnięciem umocowania dla radcy prawnego B. B. Jednakże skarżący nie uczynił tego. Tym samym był i nadal jest reprezentowany przez tego pełnomocnika z urzędu, który został prawidłowo zawiadomiony o terminie rozprawy. Ponadto tenże posiadał wiedzę o zapadłym w dniu 24 kwietnia 2017 r. wyroku oddalającym skargę oraz, że w dniu 2 maja 2017 r. upływał termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia tego orzeczenia. Jednakże pomimo tego we wskazanym terminie nie dokonał tej czynności, a jedynie poinformował skarżącego o takiej konieczności. Wobec tego zdaniem Sądu I instancji fakt, iż skarżący dopiero w dniu 4 maja 2017 r. odebrał pismo od swojego pełnomocnika z informacją, że wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku należy złożyć do dnia 2 maja 2017 r. nie stanowi okoliczności, która uzasadniałaby przywrócenie terminu do złożenia powyższego wniosku albowiem prawidłowo umocowany w sprawie pełnomocnik z urzędu mógł złożyć we wskazanym terminie ten wniosek, czego jednak nie uczynił. Czynności pełnomocnika obciążają stronę, zatem skarżący nie wykazał braku swej winy w uchybieniu terminu, tym samym nie wykazał przesłanek cytowanego wyżej przepisu.. Zażalenie na to postanowienie wniósł M. D., reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu. Zarzucił w nim naruszenie art. 86 § 1 P.p.s.a. i wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania. Zdaniem autora zażalenia wypowiedzenie pełnomocnictwa przez skarżącego było skuteczne i skarżący działał w przekonaniu, że pełnomocnictwo wygasło. Z tego względu złożenie przezeń wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności niezwłocznie po odebraniu informacji o tym obowiązku od pełnomocnika, świadczy o dochowaniu przez skarżącego staranności i braku jego winy w uchybieniu rzeczonego terminu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest niezasadne. W pierwszej kolejności odnieść należy się do kwestii reprezentowania skarżącego przez pełnomocnika z urzędu i tego, czy pełnomocnictwo udzielone radcy prawnemu B. B. w trybie art. 244 § 2 P.p.s.a. zostało przez skarżącego skutecznie wypowiedziane. Wbrew twierdzeniu Sądu I instancji, pełnomocnictwo powstałe na skutek ustanowienia fachowego pełnomocnika w ramach prawa pomocy może zostać wypowiedziane i to bez konieczności cofnięcia wniosku o przyznanie prawa pomocy, lecz wówczas konkretnemu pełnomocnikowi, co jest równoznaczne z żądaniem wskazania nowego przez odpowiednią korporację, o ile nadal podtrzymywane jest żądanie prawa pomocy. Przy czym kwestie te, zwłaszcza w zakresie relacji pomiędzy pełnomocnikiem i stroną, jak i możliwość wyznaczenia innego pełnomocnika, należą do wyłącznie do właściwego samorządu zawodowego, gdyż zmiana pełnomocnika z urzędu powinna odbywać się na płaszczyźnie działalności właściwych organów samorządu zawodowego (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Red. R. Hauser, M. Wierzbowski. Warszawa 2011, s. 784 i powołane tam orzeczenia). Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie podziela pogląd, wedle którego w świetle brzmienia przywołanego przepisu strona, której przyznano w ramach prawa pomocy profesjonalnego pełnomocnika z urzędu (art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a.), może wypowiedzieć takiemu pełnomocnikowi pełnomocnictwo procesowe i zwrócić się do odpowiednio uprawnionego organu korporacji zawodowej o wyznaczenie innej osoby pełnomocnika w ramach tego samego prawa pomocy, o ile nie zostało ono cofnięte przez wojewódzki sąd administracyjny na podstawie art. 249 P.p.s.a. (por. teza postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 października 2014 r., sygn. akt II FZ 1492/14, publ. CBOSA). Natomiast całkowita rezygnacja z pełnomocnika z urzędu jest oczywiście możliwa tylko w razie cofnięcia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W niniejszej sprawie, po poinformowaniu pełnomocnika o wypowiedzeniu mu pełnomocnictwa (pismo k-259), skarżący zwrócił się do Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. o zmianę pełnomocnika i wyznaczenie w to miejsce innej osoby (pismo k-284). Rada zajęła jednakże w tej sprawie stanowisko negatywne, odmówiła bowiem skarżącemu zmiany pełnomocnika, z uwagi na to, że obecny pełnomocnik jest już trzecim z kolei wyznaczonym dla skarżącego, którego ten nie akceptuje ze względu na odmienne spojrzenie na sprawę. W tej sytuacji, zdaniem Rady, kolejne zmiany pełnomocników mijają się z celem. Skoro więc wniosek dotyczący prawa pomocy nie został cofnięty, uznać należy, że intencją skarżącego była kontynuacja korzystania z prawa pomocy, lecz poprzez reprezentację innego pełnomocnika niż dotychczasowy. Jednakowoż w tej sytuacji, gdy organ samorządu radcowskiego nie uwzględnił wniosku skarżącego o zmianę jego pełnomocnika z urzędu, i "nowego" pełnomocnika mu nie przyznał, przyjąć należało kontynuację reprezentacji przez dotychczasowego, ergo nie doszło do skutecznego wypowiedzenie pełnomocnictwa udzielonego radcy prawnemu B. B. w sprawie. Tym samym był i nadal jest on przez niego reprezentowany. Przy tym warto zasygnalizować utrwalone stanowisko judykatury, wedle którego stosunki między stroną i mocodawcą pozostają poza zainteresowaniem sądu, a strona niezadowolona z pełnomocnika z urzędu może kierować zastrzeżenia tylko do organów właściwych korporacji. W każdym razie okoliczności sprawy nie przekonują do rezygnacji przez skarżącego z prawa pomocy, stąd "wypowiedzenie" pełnomocnictwa nie odniosło skutku. Świadczy też o tym złożenie niniejszego zażalenia przez tegoż pełnomocnika. Strona domagająca się przyznania prawa pomocy musi się liczyć z pozytywnymi skutkami uwzględnienia żądania, ale i z pewnymi rygorami w tej materii. Wobec tego, jak słusznie dostrzegł Sąd meriti, kluczowym zagadnieniem wymagającym rozważenia w sprawie jest brak winy skarżącego w omieszkaniu terminu. Bowiem stosownie do art. 86 § 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Jednocześnie zgodnie z art. 87 § 1, § 2 i § 4 P.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie z wnioskiem strona skarżąca powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. Jeżeli więc strona ponosi konsekwencje działań podejmowanych przez pełnomocnika w jej imieniu, w tym zaniechania określonych czynności procesowych, to w tej sprawie wniosek o przywrócenie terminu nie zasługiwał na uwzględnienie. Ponieważ skarżący w niniejszym postępowaniu reprezentowany jest przez profesjonalnego pełnomocnika, ponosi konsekwencje zachowania swego pełnomocnika, a okoliczności takie jak niezadowolenie ze sposobu prowadzenia sprawy przez pełnomocnika, nie stanowią przesłanki uzasadniającej brak winy w uchybieniu terminu do złożenia zażalenia i nie stanowią podstawy do uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu. Wojewódzki Sąd Administracyjny trafnie stwierdził, że skarżący nie wykazał braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny powyższy pogląd podziela, gdyż warunkiem dopuszczalności przywrócenia stronie terminu do dokonania czynności procesowej jest uprawdopodobnienie przez stronę, że mimo swej staranności nie mogła dokonać czynności w terminie, to znaczy, że zachodziły przeszkody od niej niezależne oraz istniejące przez cały czas biegu terminu przewidzianego dla dokonania czynności procesowej (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 października 1999 r., sygn. akt IV SA 1656/97, niepublikowany ). Zasadnie Sąd I instancji wskazał, że skarżący działał przez profesjonalnego pełnomocnika, a zatem Sąd nie miał obowiązku zawiadamiać bezpośrednio skarżącego o terminie rozprawy, ani też doręczać skarżącemu odpis wyroku. To z pełnomocnikiem wyznaczonym z urzędu Sąd miał obowiązek korespondować, tj. zawiadamiać o terminach, doręczać wszelką korespondencję. W okolicznościach niniejszej sprawy profesjonalny pełnomocnik skarżącego posiadał wiedzę o terminie rozprawy i winien również wiedzieć, że wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku składa się w terminie 7 dni od jego ogłoszenia (art. 141 § 2 P.p.s.a.). Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 12 lutego 2015 r., sygn. akt I OZ 91/15 (publ. CBOSA), przy ocenie czy uchybienie terminu było zawinione należy brać pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Skoro art. 86 § 2 P.p.s.a. stanowi, że we wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy po stronie zainteresowanego przywróceniem terminu, to trzeba uznać, że jakikolwiek stopień zawinienia strony w uchybieniu terminu (nawet lekkie niedbalstwo) powoduje niedopuszczalność jego przywrócenia. Przywrócenie terminu może więc mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przywrócenie terminu jest zatem dopuszczalne wyłącznie w przypadku zaistnienia obiektywnych, występujących bez woli strony, okoliczności, które mimo dołożenia przez stronę odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności w terminie. Przy czym wina pełnomocnika jest winą strony (p. m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 października 2014 r., sygn. akt I FZ 394/14, publ. jw.). Należy przeto zgodzić się ze stanowiskiem Sądu I instancji, iż skarżący nie uprawdopodobnił braku swojej winy w uchybieniu terminu, a zatem nie było podstawy określonej w art. 86 § 1 P.p.s.a. do przywrócenia terminu. W tym stanie rzeczy zażalenie podlegało oddaleniu na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. ----------------------- 4