II GSK 61/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz (spr.) Sędzia del. WSA Sylwester Miziołek Protokolant Monika Majak po rozpoznaniu w dniu 19 października 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. Spółki z o.o. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 22 września 2015 r. sygn. akt I SA/Bd 656/15 w sprawie ze skargi A. Spółki z o.o. w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Bydgoszczy z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia postanowienia w przedmiocie określenia wysokości kwoty zajętej wierzytelności nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy na rzecz A. Spółki z o.o. w W. 320 (trzysta dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 22 września 2015 r. sygn. akt I SA/Bd 656/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę A. Sp. z o.o. w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Bydgoszczy z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] uchylające postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Bydgoszczy w przedmiocie określenia wysokości kwoty zajętej wierzytelności nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu. Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że postanowieniem z dnia [...] marca 2015 r. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Bydgoszczy, działając na podstawie art. 71a § 9 w związku z art. 19 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r., poz. 1619 ze zm. – powoływanej dalej jako u.p.e.a.), określił, że w związku z dokonanymi zajęciami prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność przysługującą B. Sp. z o.o. z siedzibą w S. od A. Sp. z o.o., wysokość kwoty nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu przez dłużnika zajętej wierzytelności wynosi 5.977.683,87 zł. Po rozpoznaniu zażalenia A. Sp. z o.o. od powyższego postanowienia Dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy postanowieniem z dnia [...] maja 2015 r. uchylił je w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Organ podkreślił, że zarzut wydania zaskarżonego postanowienia z naruszeniem właściwości jest niezasadny, bowiem w razie zbiegu egzekucji administracyjnej w trybie art. 63 u.p.e.a. organ, który do tej pory był organem właściwym w sprawie, jest uprawniony do wydania postanowienia, którym określa wysokość kwoty nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności. Organ uchylił jednak zaskarżone postanowienie, stwierdzając, że Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Bydgoszczy nie ustalił rzeczywistego stanu faktycznego sprawy. A. Sp. z o.o. złożyła na powyższe postanowienie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, podnosząc, że postanowienie I instancji zostało wydane przez organ niewłaściwy. Postanowienie w trybie art. 91 u.p.e.a. może bowiem wydać wyłącznie organ egzekucyjny prowadzący egzekucję z wierzytelności, jednak na dzień wydania postanowienia Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie był już organem właściwym do prowadzenia postępowania egzekucyjnego z zajętej wierzytelności, bowiem wierzytelność tę zajął również Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w Bydgoszczy. Zgodnie zaś z art. 63 § 1 u.p.e.a. to Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w Bydgoszczy był organem właściwym do prowadzenia egzekucji z zajętej wierzytelności. Zarówno zajęcie dokonane przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jak i Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego dotyczyło tego samego prawa - wierzytelności przysługującej wobec skarżącej spółce B. Sp. z o.o. Skoro zajęte zostało to samo prawo, to nastąpił zbieg egzekucji, który powinien zostać rozstrzygnięty zgodnie z art. 63 § 1 u.p.e.a. Przepis ten automatycznie przekazuje właściwość do prowadzenia egzekucji Naczelnikowi [...] Urzędu Skarbowego w Bydgoszczy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 22 września 2015 r., wydanym na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji stwierdził, że organem właściwym do wydania postanowienia na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a., w sprawie określenia wysokości nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu kwoty, jest organ, który dokonał u dłużnika zajętej wierzytelności zajęcia wierzytelności, nie zaś organ, który w wyniku zastosowania przepisów dotyczących zbiegu egzekucji, stał się właściwy do łącznego prowadzenia tych egzekucji wobec zobowiązanego, czyli wierzyciela zajętej wierzytelności. A. Sp. z o.o. złożyła od wyroku WSA w Bydgoszczy z dnia 22 września 2015 r. sygn. akt I SA/Bd 656/15 skargę kasacyjną, zaskarżając go w całości. Skarżąca wniosła o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania. Skarżąca zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 63 § 1 u.p.e.a., poprzez oddalenie skargi, w sytuacji gdy zaskarżona część postanowienia organu przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania organowi niewłaściwemu; 2. art. 33 § 1 p.p.s.a., poprzez niedopuszczenie w charakterze uczestnika dłużnika – B. Sp. z o.o. Ponadto skarżąca postawiła zarzut naruszenia prawa materialnego - art 71a § 9 u.p.e.a., poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że postanowienie wydane w tym trybie przeciwko trzeciodłużnikowi jest wydawane w sprawie odrębnej od sprawy egzekucyjnej prowadzonej wobec dłużnika. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca podniosła, że przyjęcie, iż postanowienie wobec skarżącego powinien wydać Dyrektor ZUS, i to on nadałby mu klauzulę wykonalności a później prowadził egzekucję należności określonej tym postanowieniem, mogłoby prowadzić do sytuacji wyegzekwowania należności od dłużnika w pełnej wysokości - przy jednoczesnym dalszym prowadzeniu postępowania egzekucyjnego wobec trzeciodłużnika. Ponadto, przyjęta przez Sąd I instancji koncepcja prowadzi faktycznie do sytuacji, gdy z jednej wierzytelności może być prowadzona większa liczba egzekucji w tym samym czasie. Ponadto skarżąca podniosła, że skoro dłużnik był uczestnikiem postępowania, w którym wydano zaskarżone postanowienie administracyjne, winien on być również uczestnikiem postępowania sądowego. Brak udziału uprawnionego uczestnika jest zawsze wadą, która może rzutować na wynik postępowania. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, choć nie wszystkie podnoszone w niej zarzuty są trafne. Niezasadny okazał się zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 33 § 1 p.p.s.a. W myśl tego przepisu osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego, jest uczestnikiem tego postępowania na prawach strony. W rozpoznawanej sprawie zobowiązana spółka B. nie była z mocy prawa uczestnikiem postępowania na prawach strony, bowiem nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym. Należy zwrócić uwagę, że spółce B. nie zostało doręczone zaskarżone postanowienie. Sąd I instancji, rozpoznając sprawę bez udziału B. Sp. z o.o., nie naruszył zatem art. 33 § 1 p.p.s.a. Zasadne okazały się natomiast zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące właściwości organu prowadzącego postępowanie w sprawie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty zajętej wierzytelności i wydającego postanowienie w trybie art. 71a § 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Jak wynika jednoznacznie z brzmienia przytoczonego przepisu, organem właściwym do wydania postanowienia o określeniu nieprzekazanej kwoty jest organ egzekucyjny. W myśl zaś art. 1a pkt 7 u.p.e.a., organ egzekucyjny to organ uprawniony do stosowania w całości lub w części określonych w ustawie środków służących doprowadzeniu do wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków o charakterze pieniężnym lub obowiązków o charakterze niepieniężnym oraz zabezpieczania wykonania tych obowiązków. Organem uprawnionym do prowadzenia postępowania kontrolnego, o którym mowa w art. 71a u.p.e.a. jest zgodnie z tym przepisem organ egzekucyjny, a więc organ, który prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanego. Stanowisko Sądu I instancji, zgodnie z którym "organem właściwym do wydania postanowienia na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. w sprawie określenia wysokości nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu kwoty, jest organ, który dokonał u dłużnika zajętej wierzytelności zajęcia wierzytelności, nie zaś organ, który w wyniku zastosowania przepisów dotyczących zbiegu egzekucji, stał się właściwy do łącznego prowadzenia tych egzekucji wobec zobowiązanego, czyli wierzyciela zajętej wierzytelności" nie znajduje żadnego potwierdzenia w treści art. 71a u.p.e.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, właściwym do wydania postanowienia o określeniu wysokości nieprzekazanej kwoty wierzytelności jest organ egzekucyjny, który w chwili wydania postanowienia prowadzi egzekucję w sprawie. Podobne stanowisko zajmował już niejednokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny, wypowiadając się o właściwości organu do wystawienia tytułu wykonawczego na podstawie postanowienia wydanego w trybie art. 71a § 9 u.p.e.a. W wyroku z dnia 10 września 2015 r., sygn. akt II FSK 2080/13 (LEX nr 1918799) NSA stwierdził m.in., że "organem właściwym do przymuszenia dłużnika zajętej wierzytelności do przekazania jej organowi egzekucyjnemu jest ten organ, który prowadzi postępowanie egzekucyjne, w którym dokonano zajęcia tej wierzytelności. Jest to bowiem jedna z czynności egzekucyjnych, jakich obowiązany jest on dokonać. Wynika to choćby z systematyki ustawy (art. 71b mieści się w dziale II Egzekucja należności pieniężnych)." Sąd I instancji, dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia, powinien zatem ustalić w pierwszej kolejności, który organ był organem egzekucyjnym w momencie wydawania tego postanowienia. Ta kwestia nie została jednak zbadana przez Sąd I instancji. Należy zwrócić uwagę, że już na etapie składania zażalenia na postanowienie Dyrektora Oddziału ZUS w Bydgoszczy z dnia [...] marca 2015 r. skarżąca podnosiła, że postępowanie egzekucyjne dotyczące zobowiązań spółki B. m.in. wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w związku ze zbiegiem egzekucji administracyjnej, prowadzi Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w Bydgoszczy. Do zażalenia strona dołączyła odpis wystawionego w dniu [...] stycznia 2015 r. przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Bydgoszczy zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej m.in. w związku z należnościami objętymi tytułami wykonawczymi wystawionymi przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w Bydgoszczy. Należności objęte tymi samymi tytułami wykonawczymi były również wskazywane przez Dyrektora Oddziału ZUS w Bydgoszczy w uprzednio wydawanych przez ten organ zawiadomieniach o zajęciu wierzytelności kierowanych do skarżącej. Ponownie rozpoznając sprawę, Sąd I instancji wyjaśni, czy w związku z podnoszoną przez skarżącą okolicznością przejęcia przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Bydgoszczy w trybie art. 63 § 1 u.p.e.a. postępowania egzekucyjnego, Dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy prawidłowo ustalił organ właściwy do prowadzenia postępowania w trybie art. 71a § 9 u.p.e.a. Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 183 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach Sąd orzekł stosownie do art. 203 pkt 1 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461 ze zm.).