I GSK 161/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Hanna Kamińska (spr.) Sędzia NSA Lidia Ciechomska-Florek Sędzia del. WSA Tomasz Smoleń Protokolant Kacper Tybuszewski po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2018 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 24 września 2015 r., sygn. akt III SA/Gd 353/15 w sprawie ze skargi [...] na decyzje Dyrektora Izby Celnej w G. z dnia [...] lutego 2015 r., nr [...] w przedmiocie cła antydumpingowego oraz określenia kwoty podatku od towarów i usług 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od [...] na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w G. 2700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z 24 września 2015 r. sygn. akt III SA/Gd 353/15 oddalił skargę [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Gdyni z dnia 6 lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie cła antydumpingowego oraz określenia kwoty podatku od towarów i usług. Sąd I instancji orzekł w następującym stanie sprawy. W dniu 12 grudnia 2011 r. [...] , działając jako przedstawiciel bezpośredni [...] – dalej: skarżąca lub spółka - zgłosiła celem dopuszczenia do obrotu towar - podkładki ocynkowane ze stali objęte zgłoszeniem celnym z dnia 22 listopada 2011 r. nr [...] sprowadzone z Tajlandii. Kwotę należności celnych określono w wysokości 0 zł (z zastosowaniem stawki celnej preferencyjnej-0%, na podstawie świadectwa pochodzenia FORM A), natomiast wysokość podatku od towarów usług z tytułu importu towarów określono w kwocie [...] zł (wg 23 % stawki podatku VAT). Naczelnik Urzędu Celnego w Gdyni zwrócił się do władz celnych Tajlandii o weryfikację w/w świadectwa pochodzenia, uzyskując informację o negatywnym jej wyniku. Organy tajlandzkie nie wystawiły wskazanego świadectwa pochodzenia i uznano je za podrobione. Biorąc powyższe pod uwagę Naczelnik Urzędu Celnego w Gdyni wszczął z urzędu postępowania celne w sprawie kontroli zgłoszenia celnego oraz w sprawie ustalenia podatku od towarów i usług z tytułu importu w prawidłowej wysokości. Organ I instancji uzyskał Raport nr [...] z dnia 14.05.2013 r., dotyczący prowadzonego w Tajlandii dochodzenia przez Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF). Dochodzenie prowadzone było w celu ujawnienia procederu omijania wprowadzonych wobec Chin środków antydumpingowych nałożonych na elementy złączne, polegającego na wysyłaniu towaru uprzednio sprowadzonego z Chin do Tajlandii, który po przepakowaniu wysyłano do odbiorców w Unii Europejskiej. Następnie do organu wpłynął Raport nr [...] z dnia 1.04.2014 r. z misji OLAF w Tajlandii odbytej w dniach 3 – 10 sierpnia 2013 r., stanowiący kontynuację i uzupełnienie w/w Raportu. Dołączono zestawienia i porównanie danych importowych z danymi eksportowymi oddzielnie dla 14 spółek oraz raport z wizyt w magazynie [...] w dniach 6 i 9 sierpnia 2013r. Organ otrzymał też komunikat [...] dotyczący dalszych ustaleń dokonanych przez OLAF, do którego dołączono pismo Tajlandzkiego Wydziału Spraw Zagranicznych z dnia 14.05.2014 r. oraz bazy danych przekazane w formie elektronicznej, a następnie Raport końcowy OLAF nr [...] W ocenie organu I instancji towar objęty zgłoszeniem celnym został sprowadzony na obszar Tajlandii z Chin, a następnie, po dokonaniu przeładunku, wyeksportowany na obszar UE. W związku ze stwierdzeniem Biura Zarządzania Importem Wydziału Handlu Zagranicznego Tajlandii, że nie wystawiło świadectwa pochodzenia FORM A o wyżej wskazanym numerze, nie zaistniały warunki dla zastosowania preferencyjnej stawki celnej dla importowanego towaru. Przeprowadzone przez OLAF dochodzenie potwierdza, że towary mają niepreferencyjne chińskie pochodzenie oraz że doszło do ominięcia środków antydumpingowych, nakładanych na produkty chińskie. Misja OLAF ujawniła rozmiar stosowanego przez tajlandzkich dostawców procederu omijania ceł antydumpingowych nałożonych na elementy złączne pochodzące z Chin. W efekcie przeprowadzonego postępowania Naczelnik Urzędu Celnego w Gdyni decyzją z dnia 6 listopada 2014 r. ustalił, że towar -podkładki ocynkowane ze stali - objęty zgłoszeniem celnym z dnia 22 listopada 2011 r. nr OGL [...] - pochodzi z Chin, określił stawkę celną erga omnes w wysokości 3,7%, niezaksięgowaną kwotę należności celnych podlegającą retrospektywnemu zaksięgowaniu w wysokości [...] zł, stawkę cła antydumpingowego w wysokości 85%, niezaksięgowaną kwotę cła antydumpingowego podlegającą retrospektywnemu zaksięgowaniu w wysokości [...] zł, odstąpił od poboru odsetek wynikających z art. 65 ust. 5 ustawy - Prawo celne , określił podatek od towarów i usług z tytułu importu towarów w wysokości [...] zł, odstąpił od poboru odsetek wynikających z art. 37 ust. 1a ustawy o podatku od towaru i usług od kwoty [...] zł. Orzekając na skutek odwołania skarżącej Dyrektor Izby Celnej w Gdyni decyzją z 6 lutego 2015 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że na podstawie deklaracji importowej [...] z dnia 13.09.2011 r. [...] wprowadziła na obszar Tajlandii [...] kg elementów złącznych, deklarując Chiny jako kraj pochodzenia. Towar objęty był chińską fakturą [...] i został wprowadzony do magazynu [...] co potwierdza zapis w inwentarzu magazynu, gdzie w wykazie importów w pozycji [...] widnieje ten sam numer deklaracji importowej, co w danych otrzymanych od władz celnych. W wykazie widnieje także numer faktury importowej - [...] i ilość [...]. Na podstawie deklaracji eksportowej [...] z dnia 23.09.2011 r. firma [...] dokonała eksportu towaru do Polski. Powyższe ma swoje odzwierciedlenie także w wykazie magazynu [...] gdzie pod pozycją [...] widnieje ten sam numer deklaracji eksportowej (A022-1540910173), jak również numer faktury eksportowej [...] i ilość [...]. W dniu 22 listopada 2011 r. przesyłka elementów złącznych przywiezionych do Polski z Tajlandii, zakupionych od [...] została objęta przedmiotowym zgłoszeniem celnym. W ocenie organu II instancji w sprawie nie zostały spełnione warunki do zastosowania art. 220 ust. 2 lit. b) rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz.U.UE.L.1992.302.1, ze zm.; dalej: WKC). Nie można mówić o błędzie organów celnych, wobec czego brak podstaw do odstąpienia od retrospektywnego księgowania należności. W proceder omijania ceł antydumpingowych zaangażowane były tajlandzkie firmy, które na podstawie sfałszowanych dokumentów wprowadzały organy celne, zarówno polskie jak i tajlandzkie, w błąd deklarując, że eksportowany przez nie chiński towar pochodzi z Tajlandii. Dowody potwierdzające ten proceder pozyskano podczas misji. Dopiero po ich uzyskaniu organ może jednoznacznie stwierdzić, jakie jest rzeczywiste pochodzenie importowanego towaru. Uzasadniając oddalenie skargi spółki na powyższą decyzję WSA w Gdańsku uznał, że organy celne prawidłowo dokonały retrospektywnego zaksięgowania należności, nie mając podstaw do zastosowania art. 220 ust. 2 lit. b) WKC. Sąd I instancji nie podzielił również zarzutów skargi o naruszeniu przez organy przepisów Ordynacji podatkowej, normujących postępowanie dowodowe. W ocenie WSA w sprawie organy celne Tajlandii nie wydały świadectwa pochodzenia, dołączonego do zgłoszenia celnego. Świadectwo zostało sfałszowane, w związku z czym nie można było mówić o błędzie organów celnych w kontekście wystawienia świadectwa pochodzenia, które w istocie nie pochodziło od organów celnych. Potwierdzeniem istnienia procederu omijania ceł antydumpingowych, w które zaangażowane były tajlandzkie firmy była misja OLAF, przeprowadzona dużo później, niż dokonano zgłoszenia celnego. Na podstawie sfałszowanych dokumentów firmy te wprowadzały w błąd organy celne, zarówno polskie jak i tajlandzkie, deklarując, że eksportowany przez nie chiński towar pochodzi z Tajlandii. Dowody potwierdzające ten proceder uzyskane zostały podczas prowadzonych przez OLAF misji. Dopiero po ich uzyskaniu organ mógł jednoznacznie stwierdzić, jakie jest rzeczywiste pochodzenie importowanego towaru. Nie można w tej sytuacji zarzucić błędu organom celnym, gdyż przedmiotowe zgłoszenie zostało przyjęte i zweryfikowane w sposób poprawny, a dane wskazane w zgłoszeniu spełniały przesłanki formalne do jego przyjęcia. WSA zauważył, że organ odwoławczy szczegółowo opisał wyżej wymienione dokumenty oraz czynności podejmowane w trakcie misji OLAF i prowadzonego dochodzenia. Wskazał też na powiązanie towaru pochodzącego z Chin z towarem objętym zgłoszeniem celnym, wskazując na numery deklaracji importowych, numery faktur, zapisy magazynowe. Poczynione na podstawie dokumentów ustalenia pozwalają na powiązanie towaru wprowadzonego na obszar Tajlandii, dla którego zadeklarowano kraj pochodzenia - Chiny i dla którego przedstawiono chińską fakturę, z towarem wyeksportowanym do Polski i objętym zgłoszeniem celnym. Towar ten w Tajlandii został poddany jedynie czynnościom przeładunkowym. Przeprowadzone przez OLAF dochodzenie potwierdzało, że towary w rzeczywistości miały niepreferencyjne chińskie pochodzenie oraz że w związku z tym doszło do ominięcia zastosowania środków antydumpingowych nakładanych na produkty chińskie. [...] złożyła skargę kasacyjną od powyższego wyroku, wnosząc o jego uchylenie w całości oraz uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Celnej w Gdyni z 6 lutego 2015 r. oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji z 6 listopada 2014 r., wnosząc jednocześnie o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) naruszenie przepisów prawa postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 122 w związku z art. 187 § 1 w związku z art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 roku poz. 613 ze zm.; dalej: o.p.), polegające na niedostrzeżeniu przez Sąd I instancji, że decyzja organu celnego II instancji narusza art. 122 w związku z art. 187 § 1 w związku z art. 191 o.p. poprzez odstąpienie od zebrania materiału dowodowego w zakresie przesłanek wskazanych w treści art. 220 ust. 2 lit. b) WKC, to jest w szczególności zakresu danych, którymi dysponowała Komisja Europejska Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) przed rozpoczęciem misji w Tajlandii oraz zakresu danych przekazywanych Komisji Europejskiej Europejskiemu Urzędowi ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) przez państwa członkowskie Unii Europejskiej w zakresie podejrzeń dotyczących eksportu w Tajlandii produktów o domniemanym chińskim pochodzeniu oraz w zakresie pochodzenia towaru. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie powyższych zarzutów. Dyrektor Izby Celnej w Gdyni w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, uwzględniając z urzędu jedynie nieważność postępowania, której przesłanki zostały określone w § 2 tego artykułu. Sąd kasacyjny orzekający w tej sprawie stwierdził, że zaskarżony wyrok nie został wydany w warunkach nieważności, stąd do rozpoznania pozostały przedstawione w skardze kasacyjnej zarzuty. Skarga kasacyjna skarżącej spółki została oparta wyłącznie na podstawie wymienionej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Zdaniem skarżącej przepisy wymienione w osnowie skargi kasacyjnej zostały naruszone, gdyż organ celny pominął kwestie związane z ewentualnym zastosowaniem art. 220 ust. 2 lit. b) WKC. Strona podkreśliła, że w rozumieniu tego przepisu za błędy uznawane są również niektóre działania bierne, w szczególności brak zastrzeżeń ze strony organów celnych, dotyczących błędnych zgłoszeń (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 1 kwietnia 1993 r. w sprawie C-250/91, Hewlett Packard France). Dalej skarżąca wywodziła uzasadniając ten zarzut, że Komisja Europejska Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) przed rozpoczęciem misji w Tajlandii posiadał informacje dotyczące eksportu z Tajlandii produktów o domniemanym chińskim pochodzeniu. Źródłem tych informacji mogły być również państwa członkowskie Unii Europejskiej. Nie jest jednak jasne, jakim zakresem informacji dysponowały Komisja Europejska Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) oraz państwa członkowskie UE. W konsekwencji – zdaniem skarżącej – nie można wykluczyć, że organy celne państw członkowskich UE mogły posiadać informacje wskazujące na okoliczność, że zgłoszenia celne dotyczące produktów przywożonych z Tajlandii nie są prawidłowe. Odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, iż jest on pozbawiony uzasadnionych podstaw. Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnia kierunek rozumienia błędu organów celnych wskazany w wyroku ETS z 1 kwietnia 1993 r. w sprawie w sprawie C-250/91, Hewlett Packard France, w którym wskazano, że na wystąpienie błędu organów celnych w sytuacji braku podnoszenia przez organy celne sprzeciwu wobec klasyfikacji taryfowej towaru, pomimo liczby i znaczenia przywozów wykonywanych przez zobowiązanego, podczas gdy porównanie między zadeklarowaną pozycją taryfową, a wyraźnym opisem towaru według specyfikacji nomenklatury taryfowej pozwala odkryć błędność stosowanej w zgłoszeniu taryfikacji. Jednakże w stanie faktycznym niniejszej sprawy orzeczenie to nie znajduje zastosowania. Bowiem przedmiotowe zgłoszenie celne zostało przyjęte i zweryfikowane w sposób poprawny, a dane wskazane w zgłoszeniu spełniały przesłanki formalne do jego przyjęcia. Z akt administracyjnych sprawy jednoznacznie wynika, że strona dopełniła wszelkich formalności związanych ze zgłoszeniem towaru do procedury dopuszczenia do obrotu, jakie są wymagane przepisami prawa, przede wszystkim przedłożyła wszelkie konieczne dokumenty, w tym świadectwo potwierdzające tajlandzkie pochodzenie towaru, które dopiero w wyniku późniejszych ustaleń OLAF okazało się nieprawidłowe. Nadto z art. 220 ust. 2 lit. b) WKC wynika, że wydanie nieprawidłowego świadectwa nie stanowi błędu samych organów celnych, jeżeli zostało ono wystawione na podstawie niewłaściwego przedstawienia faktów przez eksportera z wyjątkiem przypadku, gdy organy wydające świadectwo wiedziały lub powinny były wiedzieć, że towary nie spełniają warunków wymaganych do korzystania z preferencji. W rozpoznawanej sprawie i z taką sytuacją nie mamy do czynienia, bowiem organy celne Tajlandii nie wydawały świadectwa pochodzenia dołączonego do przedmiotowego zgłoszenia. Świadectwo to zostało sfałszowane przez firmę tajlandzką. Na podstawie sfałszowanych dokumentów firma ta wprowadziła w błąd organy celne, deklarując, iż eksportowany towar pochodzi z Tajlandii, podczas gdy towar ten w miał w rzeczywistości pochodzenie chińskie. W takiej sytuacji nie można mówić o błędzie organów celnych w kontekście wystawienia świadectwa pochodzenia, gdyż nie pochodziło ono od organów celnych. Potwierdzenie istnienie procederu omijania ceł antydumpingowych, w który zaangażowane były tajlandzkie firmy uzyskano w trakcie misji OLAF, przeprowadzonych w późniejszym czasie niż dokonanie przedmiotowego zgłoszenia. Dopiero po ich uzyskaniu organ celny mógł jednoznacznie stwierdzić, jakie jest rzeczywiste pochodzenie importowanej przesyłki. Należy też poczynić uwagę, że w ostatnich latach, zapewne z uwagi na bardzo duży wzrost gospodarek azjatyckich, rozszerzenie UE i dynamiczny rozwój handlu międzynarodowego, pojawiły się nowe orzeczenia TSUE w zakresie interpretacji art. 220 ust. 2 lit. b WKC i problemu wiarygodności świadectw pochodzenia. I tak, w wyroku TSUE z 16 kwietnia 2015 r., w sprawie T-576/11 dotyczącej Schenker Customs Agency – Trybunał Sprawiedliwości UE wskazał, że zaufanie co do ważności świadectw pochodzenia, które okażą się być sfałszowane, podrobione lub nieważne, nie prowadzi samo w sobie do powstania szczególnej sytuacji uzasadniającej umorzenie należności celnych (...). Kontrole po zwolnieniu towarów byłyby bowiem w dużej mierze pozbawione celu, gdyby użycie tego rodzaju świadectw mogło samo w sobie uzasadnić przyznanie umorzenia. Okoliczność, iż organy celne państwa członkowskiego dokonują retrospektywnego pokrycia należności celnych, gdy świadectwa pochodzenia okazują się być nieważne wskutek kontroli następczej dokonanej przez organy tego państwa, stanowi zwykłe ryzyko handlowe, które powinien uwzględnić każdy przezorny i znający przepisy podmiot gospodarczy (...). Trybunał Sprawiedliwości UE podkreślił i przypomniał, że co się tyczy ceł antydumpingowych nałożonych przez rozporządzenie Komisji lub Rady na produkty pochodzące z państwa trzeciego, organy owego państwa trzeciego nie są w żaden sposób związane z wykonywaniem tego rodzaju rozporządzenia i nie zostają im udzielone funkcje kontroli lub nadzoru, tak by dłużnik mógł uznawać te organy za "kompetentne" w zakresie aspektów podlegających odpowiednim przepisom Unii. Zdaniem TSUE fakt oparcia się na owych świadectwach celem wykazania pochodzenia zgłoszonych towarów przed organami celnymi stanowi wybór zgłaszającego w ramach wywiązywania się z obowiązku zgłoszenia u organów celnych pochodzenia przywozów. Ów wybór zawiera ryzyko związane z działalnością agenta celnego, które powinno być ponoszone przez niego, a nie przez finanse publiczne. (v. pkt 62-66 wyroku). Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny ma uzasadnione podstawy, aby stwierdzić, że Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku trafnie przyjął, iż w sprawie wystąpiły podstawy do retrospektywnego zaksięgowania należności, wobec braku błędu organów celnych. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. oraz w zw. z § 6 pkt 6 w związku z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r., w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarbu Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490).