II FZ 192/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Rypina, , , po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. Z. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 14 stycznia 2016 r. sygn. akt III SA/Łd 569/15 w zakresie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi J. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia 30 marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 14 stycznia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi (sygn. akt III SA/Łd 569/15) w sprawie ze skargi J. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia 30 marca 2015 r. w przedmiocie odmowy uznania zarzutów na postępowanie egzekucyjne za zasadne odmówił przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym. Wpis od skargi w niniejszej sprawie wynosi 100 zł. Sąd pierwszej instancji przedstawiając stan sprawy wyjaśnił, że we wniosku o wnioskowaną pomoc strona wskazał, że obecnie znajduje się w trudnej, "wręcz tragicznej sytuacji finansowej oraz rodzinnej". Posiada liczne zobowiązania, zadłużenia i inne obciążenia finansowe względem kontrahentów, banków, urzędów skarbowych oraz ZUS. Toczą się przeciwko niej liczne postępowania egzekucyjne. Aktualna sytuacja finansowa skarżącej spowodowała nie tylko utratę płynności finansowej, ale poważnie zagraża jej egzystencji jako człowieka i obywatela. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca wskazała, że z tytułu działalności gospodarczej uzyskuje dochód miesięczny brutto w wysokości 903,16 zł. Nie wskazała żadnego majątku w postaci nieruchomości, zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3 000 euro. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego wnioskodawczyni złożyła informacje o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym 2013 i 2014 (PIT/B), zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2013 i 2014 (PIT-36), deklaracje dla podatku VAT-7 za styczeń, luty, marzec, kwiecień, maj i czerwiec 2015r., wyciągi z rachunków bankowych w ING Banku Śląskim z dnia 31 stycznia, 28 lutego, 31 marca, 30 kwietnia, 30 maja, 25 czerwca 2015r., zestawienie operacji na rachunku bankowym w mBanku za okres od 1 maja 2012r. do 7 lipca 2015r., podsumowanie księgi przychodów i rozchodów z dnia 17 września 2015r. za okres "od 1 stycznia do 31 grudnia 2015 r., obejmujące 6 miesięcy. Skarżąca oświadczyła nadto, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z G. Z. i D. Z.. Prowadzi firmę, z której uzyskuje środki na swoje utrzymanie. Miesięcznie wydaje na utrzymanie gospodarstwa 300 zł, a na wyżywienie 600 zł. Postanowieniem z dnia 30 września 2015r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. W wyniku złożonego sprzeciwu Sąd pierwszej instancji również odmówił wnioskowanego prawa. Wyjaśnił, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prowadzi ona działalność gospodarczą, z której miesięczny dochód brutto ma wynosić, według jej oświadczenia 903,16 zł. Jednocześnie zadeklarowała, że nieruchomość, na której zamieszkuje stanowi własność jej babci, a miesięczne wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa i wyżywieniem wynoszą łącznie 900 zł. Odpowiadając na wezwania do złożenia dokumentów potwierdzających powyższe oświadczenia, skarżąca części dokumentów w ogóle nie przedstawiła, a część przedstawiła w sposób niepełny. Skarżąca nie udokumentowała wysokości wydatków, które ponosi w związku ze swoim utrzymaniem. Nie przedstawiła zaświadczeń z banków potwierdzających fakt istnienia zobowiązań w wysokości 2.000.000 zł oraz zaświadczeń potwierdzających istnienie zobowiązań wobec ZUS i urzędu skarbowego na łączną kwotę 450.000 zł oraz wobec kontrahentów. Chociaż skarżąca wyjaśniła, że nieruchomość położona w R. przy ul. T., na której zamieszkuje, stanowi własność jej babci, to nie przedstawiła żadnych dokumentów potwierdzających tę okoliczność. Dokumenty, które przedstawiła, nie potwierdzają natomiast jej trudnej sytuacji materialnej. Z zeznań o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) oraz informacji o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej wynika, że w 2013 r. przychód skarżącej wyniósł 785 478,11 zł, koszty – 599 190,86 zł, a dochód 186 287,25 zł. W 2014r. przychód skarżącej wyniósł 752 682,43 zł, koszty – 730 460,21 zł, a dochód 22 222,22 zł. Z deklaracji VAT wynika, że wykazana przez skarżącą podstawa opodatkowania z tytułu dostawy towarów i świadczenia usług wyniosła w 2015r.: w styczniu 48 757 zł, w lutym 43 403 zł, w marcu 89 640 zł, kwietniu 92 318 zł, w maju 104 417 zł, w czerwcu 116 461 zł. Według "podsumowania księgi przychodów i rozchodów" z dnia 17 września 2015r. w 2015 r. przez sześć miesięcy skarżąca sprzedała towary i usługi za 494 996,48 zł, nie dokonywała w tym czasie zakupu towarów, poniosła koszty w wysokości 431 127,08 zł obejmujące wynagrodzenia w gotówce i naturze w wysokości 91 373,37 zł oraz pozostałe wydatki w kwocie 339 753,71 zł. Wojewódzki Sąd podkreślił, że pomimo deklarowania trudności finansowych, skarżąca prowadzi nadal działalność gospodarczą, która nie została zawieszona i generuje niemałe obroty. Sąd pierwszej instancji wskazał, że ze złożonych przez skarżącą wyciągów z rachunków bankowych związanych z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą wynika, że na rachunku bankowym w ING Banku Śląskim wynosiły odpowiednio od stycznia do maja 2015 r.: 129,53 zł, 5 445,34 zł, w 10 715,64 zł, 11 021,91 zł, 15 431,33 zł. Na rachunku bankowym w Alior Banku saldo końcowe we wrześniu, październiku i listopadzie 2015r. również było dodatnie i wynosiło odpowiednio 5 865,06 zł, 6 835,21 zł oraz 7 508,31 zł. Kwoty te znacznie przewyższają wysokość kosztów sądowych, jakie na obecnym etapie postępowania przed sądem obciążają skarżącą, tj. wpis sądowy od skargi w wysokości 100 zł. Zestawienie operacji na rachunku bankowym w mBanku za okres od dnia 1 maja 2012r. do dnia 7 lipca 2015r. dotyczy prawie wyłącznie opłat za prowadzenie rachunku i kartę (poza jednym przelewem przychodzącym w dniu 9 maja 2012r. na kwotę 221,40 zł). Zdaniem Sądu z zestawienia tego nie wynika, jakimi środkami na tym koncie obracała skarżąca. Sąd zwrócił uwagę, że w sprzeciwie oświadczyła, że jest współwłaścicielem kilku nieruchomości i w części korzysta z dotacji unijnych. Chociaż nie wskazała ani powierzchni tych nieruchomości, ani wysokości dopłat, które otrzymuje. W zażaleniu na opisane wyżej postanowienia skarżąca zaskarżyła je w całości i zarzuciła mu obrazę przepisów art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), dalej: p.p.s.a. W jego uzasadnieniu wskazała, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy precyzyjnie i wyczerpująco wykazała, iż nie jest w stanie uiścić opłaty sądowej bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Wyjaśniła, iż to że jest współwłaścicielką i właścicielką kilku nieruchomości, nie oznacza, że czerpie ona pożytki. Dodała, że jako współwłaścicielka nieruchomości jedynie w części korzysta z dotacji unijnych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie okazało się nieuzasadnione. Obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie kosztów postępowania związanych z udziałem w postępowaniu przez stronę (art. 199 p.p.s.a.). Uwarunkowanie dostępu do sądu od ponoszenia opłat sądowych nie stanowi pozbawienia tego prawa, o ile opłaty te nie są nadmierne, a strona ma możliwość uzyskania zwolnienia z nich z uwagi na swoją sytuację finansową i sytuacja ta zostanie dogłębnie oceniona w postępowaniu dotyczącym zwolnienia od opłat (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 grudnia 2003 r., 47375/99 w sprawie Pogorzelec przeciwko Polsce, opubl. w Lex pod nr 101042). Artykuł 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że osobie fizycznej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy może być zatem przyznane temu, kto z przyczyn niezależnych od siebie nie może podołać obowiązkowi ponoszenia kosztów postępowania. Przepis ten nakłada ponadto na stronę wnioskującą o przyznanie jej prawa pomocy obowiązek przedstawienia argumentacji i dowodów potwierdzających istnienie przesłanek wskazanych w powołanym przepisie. W tym celu winna ona złożyć na urzędowym formularzu oświadczenie o jej stanie majątkowym, dochodach i stanie rodzinnym (art. 252 § 1 i § 2 p.p.s.a.), a na wezwanie Sądu także dodatkowe oświadczenia i dokumenty (art. 255 p.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie zgodzić należało się z Sądem pierwszej instancji, że skarżąca nie spełniła warunków przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z jej argumentacji wynikało, że z działalności jaką prowadzi osiąga małe dochody i by się utrzymać zmuszona jest ona korzystać z pomocy rodziny i znajomych. W sprzeciwie dodała, że posiada liczne zobowiązania, które łącznie wynoszą ok. 2.450.000 zł. Naczelny Sąd Administracyjny zauważała, że skarżąca wnosząc o przyznanie prawa pomocy nieprzedstawiła wszystkich dokumentów źródłowych o jakie była wzywana, a złożone przez nią niespójne oświadczenia i dokumenty, tylko pogłębiły trudności w ocenie jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Również podniesione przez stronę w zażaleniu argumenty zamiast rozwiać wątpliwości jeszcze bardziej je pogłębiły bowiem strona wskazała w nim, że jest właścicielką i współwłaścicielką nieruchomości, na które otrzymuje dotacje unijne – tymczasem w oświadczeniu o stanie majątkowym (PPF) – nie wskazała, że posiada jakiekolwiek nieruchomości – ani jako właścicielka ani jako współwłaścicielka. W związku z tym nie wykazała w jakiej wysokości otrzymuje dopłaty z Unii Europejskiej. Powyższych kwestii strona nie wyjaśniła również na etapie postępowania zażaleniowego. Tymczasem należało zauważyć, że samo przeświadczenie podatnika, oparte na jego subiektywnych przekonaniach o zaistnieniu przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., nie może stanowić wyłącznej podstawy przyznania wnioskowanego uprawnienia procesowego. Skoro podatniczka nie przedstawiła w sposób rzetelny i pełny całokształtu swojej sytuacji majątkowej, to prawidłowo Sąd pierwszej instancji uznał, że nie wykazała, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Należy podnieść, że takie same były powody, dla których Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 11 stycznia 2016 r. sygn. akt II FZ 997/15, oddalił zażalenie strony na postanowienie Sądu pierwszej instancji postanowienie z dnia 7 października 2015 r. w sprawie o sygn. akt III SA/Łd 436/15. Mając powyższe na uwadze, wobec niestwierdzenia aby Wojewódzki Sąd Administracyjny naruszył prawo zaskarżonym postanowieniem, należało zażalenie oddalić, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.