II FSK 154/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, , , po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej O. [...] S.A. w W. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 1 października 2015 r. sygn. akt I SA/Bk 999/15 odrzucające skargę O. [...] S.A. w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 30 czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym postanawia uchylić zaskarżone postanowienie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 1 października 2015 r., sygn. akt I SA/Bk 999/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku (dalej: "WSA") odrzucił skargę O. [...] S.A. w W. (dalej: "Skarżąca", bądź "Spółka") na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku (dalej: "SKO") z dnia 30 czerwca 2015 r. w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów zgłoszonych na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Podstawą prawną powyższego orzeczenia był art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, ze zm., dalej: "p.p.s.a."). Z uzasadnienia postanowienia WSA wynika, że Skarżąca wywiodła skargę na postanowienie SKO z dnia 30 czerwca 2015 r. w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów zgłoszonych w trakcie postępowania egzekucyjnego. Zdaniem WSA w świetle aktualnego brzmienia art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. skarga na tego rodzaju postanowienia nie przysługuje. WSA powołując się na orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego (postanowienia NSA z 16 lipca 2013 r., II FSK 1775/13, z 29 maja 2015 r., I OZ 544/15, publ. w: www.orzeczenia.nsa.gov.pl) uznał, że datą wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego jest dzień doręczenia skargi organowi, którego działalność, bezczynność lub przewlekłość prowadzonego postępowania są przedmiotem skargi. Wskazał, że Skarżąca skargę nadała w placówce pocztowej w dniu 13 sierpnia 2015 r., jednakże wpłynęła ona do organu dopiero w dniu 17 sierpnia 2015 r., a zatem pod rządami obecnie obowiązujących przepisów. Na dzień 17 sierpnia 2015 r. sąd administracyjny nie posiadał już kompetencji do rozpoznania sprawy złożonej w niniejszej sprawie, a zatem przyjąć należało, że skarga powinna zostać odrzucona. WSA zaznaczył, że sama okoliczność zachowania terminu do wniesienia skargi (nadanie jej w placówce pocztowej w dniu 13 sierpnia 2015 r.) nie mogła wpłynąć na ocenę dopuszczalności skargi, bowiem czym innym jest zachowanie terminu do dokonania określonej czynność procesowej, a czym innym ocena dopuszczalności skargi, w świetle obowiązujących przepisów, w szczególności art. 3 § 2 pkt 3 w zw. z art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W skardze kasacyjnej wywiedzionej od powyższego orzeczenia Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez nienależyte wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia WSA w zakresie dnia wniesienia skargi; 2. art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. i art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658) oraz w związku z art. 83 § 3 p.p.s.a., poprzez odrzucenie skargi wniesionej w momencie, w którym obowiązywał stan prawny, w którym była ona dopuszczalna, gdyż zaskarżone postanowienie podlegało w tym stanie prawnym kognicji sądów administracyjnych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zostały uszczegółowione powyższe zarzuty. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna jest uzasadniona, dlatego zaskarżone postanowienie należało uchylić. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przez WSA przepisów postępowania należało uznać za słuszne. Podstawową przesłanką podjętego przez WSA rozstrzygnięcia było ustalenie, że skarga została wniesiona w dniu, w którym obowiązywał już art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. w brzmieniu wyłączającym spod kognicji sądów administracyjnych skargi na postanowienia, których przedmiotem jest stanowisko wierzyciela wobec zarzutów egzekucyjnych, a takie było przedmiotem skargi. WSA uznał, że wniesienie skargi nastąpiło w momencie doręczenia skargi organowi, którego działanie zaskarżono, tj. w dniu 17 sierpnia 2015 r., a wówczas obowiązywał już nowy stan prawny. Jak się wydaje, WSA uznał, że za datę wniesienia skargi nie można uznać dnia 13 sierpnia 2015 r., tj. dnia, w którym "oddano" skargę w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego, czyli w okresie obowiązywania poprzedniego stanu prawnego, w którym postanowienia w przedmiocie stanowiska wierzyciela podlegały zaskarżeniu do sądu administracyjnego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, WSA nadmiernie skupił uwagę na odróżnieniu zachowania terminu do wniesienia skargi od jej dopuszczalności, pominął natomiast, że p.p.s.a. określa jednoznacznie, jakie działanie należy uznać za wniesienie skargi. WSA pominął zwłaszcza regulację zawartą w art. 83 § 3 p.p.s.a. Z przepisu tego (w jego brzmieniu obowiązującym zarówno w dniu 13 sierpnia 2015 r., jak i w dniu 17 sierpnia 2015 r.) wynika, że oddanie pisma w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe jest równoznaczne z wniesieniem go do sądu. W przepisie tym nie ma mowy o "zachowaniu terminu", ale o sposobie wniesienia skargi. Tym sposobem nie jest doręczenie skargi organowi, którego działanie zaskarżono, ale to kiedy nastąpiło "oddanie" pisma w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego. Zatem za dzień wniesienia skargi należy uznać dzień, w którym oddano pismo w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego. Podkreślenia wymaga (co pominął WSA), iż p.p.s.a. nie określa zdarzeń, które uznaje się wprawdzie za "zachowanie terminu", jednak jednocześnie nie są one równoznaczne z działaniem, które w tym terminie ma zostać podjęte. Zauważyć ponadto także należy, że w przedmiotowej sprawie skarga została wniesiona w sposób określony w art. 83 § 3 p.p.s.a. Zatem w momencie "oddania" w placówce pocztowej, tj. w dniu 13 sierpnia 2015 r., została wniesiona - i w tym dniu zostało, niejako automatycznie, wszczęte postępowanie sądowoadministracyjne. Zatem wadliwość uzasadnienia w tym zakresie ma wpływ na wynik sprawy, gdyż uwzględnienie art. 83 § 3 p.p.s.a. oznacza, iż postępowanie zostało wszczęte w dniu, w którym skarga podlegała kognicji WSA (zgodnie z art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. w brzmieniu sprzed 15 sierpnia 2015 r.). Odnosząc się natomiast do przywołanego przez WSA na poparcie swojego stanowiska postanowienia NSA z dnia 16 lipca 2013 r., sygn. akt II FSK 1775/13, należy zauważyć, że dotyczy ono innej kwestii niż analizowana w przedmiotowej sprawie, zatem nie jest adekwatne dla uzasadnienia niniejszej sprawy. W sprawie II FSK 1775/13 kwestią sporną było bowiem ustalenie daty wniesienia skargi w sytuacji, w której została ona wysłana do niewłaściwego organu lub bezpośrednio do sądu administracyjnego. I właśnie w odniesieniu do tej kwestii NSA uznał, że "datą wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego jest dzień doręczenia skargi organowi, którego działania lub bezczynności skarga dotyczy". Natomiast w przedmiotowej sprawie skarga została wniesiona za pośrednictwem właściwego organu administracji, zatem przywołane przez WSA orzeczenie nie może stanowić argumentu na poparcie rozstrzygnięcia wydanego w przedmiotowej sprawie. Nieadekwatność dotyczy również drugiego z przywołanych przez WSA orzeczeń (tj. postanowienia NSA z 29 maja 2015 r., I OZ 544/15), gdyż w tej z kolei sprawie istotne dla rozstrzygnięcia było obliczenie terminu, w którym organ powinien przekazać skargę wraz z aktami do sądu, a więc również inna kwestia niż w sprawie niniejszej. Podkreślenia przy tym wymaga, że w przywołanym postanowieniu NSA w ogóle nie znalazł się zwrot przytoczony w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia z dnia 1 października 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa jeszcze, że istotne w przedmiotowej sprawie jest to, iż art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. przewidujący wyłączenie wskazanych w zdaniu poprzednim postanowień spod kognicji sądów administracyjnych wszedł w życie z dniem 15 sierpnia 2015 r., co wynika z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zdaniem WSA, skoro "skarżąca Spółka skargę nadała w placówce pocztowej w dniu 13 sierpnia 2015 r.", która "wpłynęła (...) do organu dopiero w dniu 17 sierpnia 2015 r.", to "wpłynięcie" skargi nastąpiło "pod rządami obecnie obowiązujących przepisów". Zatem "na dzień 17 sierpnia 2015 r. sąd administracyjny nie posiadał już kompetencji do rozpoznania sprawy złożonej w niniejszej sprawie, a zatem przyjąć należało, że skarga powinna zostać odrzucona". Zdaniem WSA, "sama okoliczność zachowania terminu do wniesienia skargi (nadanie jej w placówce pocztowej w dniu 13 sierpnia 2015 r.) nie mogła wpłynąć na ocenę dopuszczalności skargi, bowiem czym innym jest zachowanie terminu do dokonania określonej czynność procesowej, a czym innym ocena dopuszczalności skargi, w świetle obowiązujących przepisów, w szczególności art. 3 § 2 pkt 3 w zw. z art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a". Jak należy wnosić z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia (akapit zaczynający się od słów: "Datą wszczęcia..."), WSA uznał, że wniesienie skargi nastąpiło w dniu 17 sierpnia 2015 r., a więc w dniu, w którym skarga wpłynęła do organu, którego akt został zaskarżony. WSA nie uwzględnił jednak, że zgodnie z art. 83 § 3 p.p.s.a. (w brzmieniu obowiązującym zarówno w dniu 13 sierpnia 2015 r., jak i w dniu 17 sierpnia 2015 r.) "oddanie pisma w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe lub w polskim urzędzie konsularnym jest równoznaczne z wniesieniem go do sądu". Wniesienie skargi, a więc i wszczęcie postępowania sądowoadministracyjnego, nastąpiło zatem w przedmiotowej sprawie w dniu 13 sierpnia 2015 r., gdyż w tym dniu "oddano" skargę w placówce pocztowej. Przepis art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. otrzymał treść, którą zastosował WSA, na mocy art. 1 pkt 1 lit. "a" ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie zaś z art. 2 ustawy o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zmiany wynikające z art. 1 pkt 1 lit. "a" tej ustawy nie znajdują zastosowania do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. Zatem art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym na mocy art. 1 pkt 1 lit. "a" ustawy o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi znajduje zastosowanie do postępowań wszczętych od dnia 15 sierpnia 2015 r., nie znajduje zaś zastosowania do postępowań wszczętych przed tym dniem. Wszczęcie postępowania sądowoadministracyjnego w przedmiotowej sprawie nastąpiło w dniu 13 sierpnia 2015 r. (zgodnie z art. 83 § 3 p.p.s.a.), a więc należało zastosować art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. w brzmieniu dotychczasowym, tj. w brzmieniu, które nie przewidywało wyłączenia skarg na postanowienia wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz na postanowienia, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu spod kognicji sądów administracyjnych. WSA jest zatem właściwy do rozpatrzenia wniesionej w dniu 13 sierpnia 2015 r. skargi na postanowienie SKO z dnia z dnia 30 czerwca 2015 r., w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów zgłoszonych na prowadzone postępowanie egzekucyjne, zatem odrzucenie skargi nastąpiło z naruszeniem art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny postanowił uznać skargę kasacyjną za zasadną i na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Odnosząc się natomiast do wniosku Skarżącej o zasądzenie kosztów postępowania należy stwierdzić, że zgodnie z art. 209 p.p.s.a., w postępowaniu kasacyjnym nie zasądza się zwrotu kosztów postępowania w przypadku skarg kasacyjnych od postanowień wojewódzkich sądów administracyjnych. Naczelny Sąd Administracyjny zasądza koszty postępowania jedynie w wypadku orzeczeń kończących postępowanie w danej instancji, które są wymienione w ww. przepisie, tj. o których mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 p.p.s.a. W przepisach tych mowa jest wyłącznie o skardze kasacyjnej wniesionej od wyroku sądu pierwszej instancji, a nie od jego postanowienia. Wątpliwości w tej mierze usunęła uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 4/07, w myśl której art. 203 i art. 204 p.p.s.a. nie mają zastosowania, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie sądu pierwszej instancji kończące postępowanie w sprawie.