II OSK 56/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon Sędziowie Sędzia NSA Teresa Kobylecka Sędzia del. WSA Mirosław Gdesz (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Maciej Stojek po rozpoznaniu w dniu 13 września 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej W. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 października 2015 r. sygn. akt IV SA/Wa 1232/15 w sprawie ze skargi W. A. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia 1. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz W. A. kwotę 460 (czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 5 października 2015 r. sygn. akt IV SA/Wa 1232/15 oddalił skargę W. A. (dalej skarżąca) na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia oddala skargę Zaskarżony wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym: Wnioskiem z [...] lipca 2014 r. skarżąca wystąpiła o stwierdzenie nieważności aktu własności ziemi z [...] stycznia 1979 r., nr [...], wydanego przez Naczelnika Gminy w Cz. Wojewoda Małopolski postanowieniem z [...] października 2014 r., nr [...] odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności wskazanego aktu własności ziemi. Postanowienie to zostało doręczone pełnomocnikowi do doręczeń skarżącej w dniu 7 listopada 2014 roku. Minister Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z [...] lutego 2015 r. stwierdził, że zażalenie skarżącej z [...] listopada 2014 r. na ww. postanowienie Wojewody Małopolskiego złożone zostało z uchybieniem terminu przewidzianego do jego wniesienia. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Minister, wskazał, że ostatnim dniem do złożenia zażalenia był 14 listopada 2014 r. Powołując się na treść art. 57 § 5 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (wówczas Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm., dalej Kpa) organ podał, że termin ten byłby zachowany, gdyby tego dnia zażalenie zostało złożone w polskiej placówce operatora pocztowego. Natomiast skarżąca nadała zażalenie w tym dniu, jednak złożyła je w placówce pocztowej zagranicznej, położonej na terenie Francji. Skargę na powyższe postanowienie złożyła skarżąca, podnosząc że pouczenie zawarte w postanowieniu, nie zawierało wskazań co do miejsca złożenia zażalenia, w szczególności zabrakło wskazania, że zażalenie może być skutecznie złożone tylko w polskiej placówce dyplomatycznej czy stosownej placówce pocztowej. Podniosła nadto, że jest osobą schorowaną, a w czasie który był przeznaczony na złożenia zażalenia, były 4 dni wolne od pracy. Tym samym złożenie zażalenia w siedmiodniowym terminie nie było możliwe. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powołanym na wstępie wyrokiem z 5 października 2015 r. powyższą skargę oddalił. Jak wskazał Sąd I instancji dla zasadności wydania rozstrzygnięcia w oparciu o art. 134 Kpa, konieczne jest bezsporne stwierdzenie, że termin do złożenia zażalenia nie został dochowany. Z akt niniejszej sprawy wynika, że postanowienie Wojewody Małopolskiego z [...] października 2014 r., ostało doręczone ustanowionemu przez Skarżącą pełnomocnikowi do doręczeń w kraju 7 listopada 2014 r. (zgodnie z art. 40 § 4 Kpa), a więc termin do wniesienia zażalenia, jak słuszne zauważył organ, mijał 14 listopada 2014 r. Jak wynika bezspornie z akt sprawy skarżąca pismem nadanym w placówce pocztowej we Francji 14 listopada 2014 r. (data na kopercie), nr przesyłki RK [...], wniosła zażalenie na postanowienie z [...] października 2014 r. W tym miejscu należy wskazać, że zgodnie z art. 57 § 5 pkt 2 i 3 Kpa., termin uważa się za zachowany, jeżeli przed jego upływem pismo zostało: nadane w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego, złożone w polskim urzędzie konsularnym. Z brzmienia cytowanego wyżej przepisu należy wnosić, że data nadania pisma w zagranicznym urzędzie pocztowym nie ma żadnego znaczenia dla oceny, czy zachowany został termin do złożenia tego pisma. Odnosząc się do podniesionych w skardze zarzutów wskazać należy, że siedmiodniowy termin do wniesienia zażalenia jest terminem ustawowym, a zatem nie istnieje możliwość jego przedłużenia, jak i skrócenia. Strona która uchybiła terminowi może jedynie zwrócić się do organu z wnioskiem o przywrócenie terminu do dokonania czynności, której uchybiła. Z akt sprawy wynika natomiast, że skarżąca nie wystąpiła ze stosownym wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Brak jest zatem podstaw dla uwzględnienia usprawiedliwienia przekroczenia terminu do wniesienia zażalenia, opartego o wiek, trudności zdrowotne Skarżącej, bądź wskazanie że w czasie jaki przewidziany został do złożenia zażalenia, przypadły 4 dni wolne od pracy. Ustosunkowując się do zarzutu dotyczącego braku poinformowania o konieczności złożenia zażalenia w polskiej placówce dyplomatycznej bądź pocztowej, wskazać należy, że jednym z elementów postanowienia jest pouczenie czy i w jakim trybie przysługuje zażalenie. Takie pouczenie zostało zawarte w postanowieniu Wojewody Małopolskiego. Niezamieszczenie w postanowieniu informacji odnośnie warunków uznania terminu do wniesienia zażalenia za zachowany, tj. warunków wynikających z art. 57 Kpa., zdaniem Sądu, wykracza poza obowiązek pouczenia o trybie i sposobie wniesienia zażalenia. Skarżąca wniosła od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżając go w całości. W skardze kasacyjne zarzucono: 1. naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP poprzez ich niezastosowanie i uznanie, że nadanie przez skarżąca zażalenia w zagranicznej placówce pocztowej w ostatnim dniu terminu przewidzianego przepisami prawa do jego złożenia, nie jest równoznaczne w wniesieniem pisma w terminie, pomimo, iż taka interpretacja przepisów obowiązującego prawa (art. 57 § 5 pkt 2 Kpa) zamyka skarżącej możliwość dochodzenia praw na drodze sądowej 2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej Ppsa) przez oddalenie skargi i nie uchylenie zaskarżonego postanowienia, mimo że narusza ona przepisy prawa, a mianowicie: a) art. 7 Kpa przez brak podjęcia czynności zmierzających do ustalenia daty przekazania przez placówkę pocztową we Francji polskiemu urzędowi pocztowemu nadanego przez skarżącą w dniu 14 listopada 2014 r. zażalenia, podczas gdy w przypadku ustalenia, iż wymieniona data nadania była równocześnie datą przekazania zażalenia czynność skarżącej należało uznać za skuteczną; b) art. 9 Kpa poprzez: - brak udzielenia skarżącej jako stronie zamieszkującej na terenie Francji niezbędnych wyjaśnień i wskazówek w przedmiocie warunków skutecznego wniesienia przez nią zażalenia; - dopuszczenie i doprowadzenie do sytuacji powodującej zaistnienie szkody po stronie skarżącej podczas gdy nie powinna ona jej ponosić z powodu nieznajomości prawa: c) art. 57 § 5 pkt 2 Kpa poprzez błędne przyjęcie, że nadanie pisma w zagranicznej placówce pocztowej nie wywołuje skutku przewidzianego w tym przepisie w postaci zachowaniu terminu, mimo że jak się przyjmuje w orzecznictwie, za datę wniesienia pisma nadanego w zagranicznym urzędzie pocztowym uważa się datę przekazania przesyłki przez ten urząd polskiemu urzędowi pocztowemu; d) art. 112 Kpa w zw. z art. 144 Kpa poprzez oddalenie skargi i błędne uznanie. iż brak w postanowieniu Wojewody Małopolskiego informacji odnośnie warunków wynikających z art. 57 Kpa wykracza poza obowiązek pouczenia o trybie i sposobie wniesienia zażalenia pomimo, że z norm zawartych w ww. przepisach i licznym orzecznictwie można wyprowadzić wniosek przeciwny, W związku z powyższym w skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie, wskazując że przesyłka nadeszła do polskiego urzędu pocztowego 20 listopada 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy. Naczelny Sąd Administracyjny w całości podziela zarzut skargi kasacyjnej o niepełnym pouczeniu skarżącej o trybie wniesienia zażalenia, w sytuacji kiedy wiadomo jest że skarżąca jest osobą zamieszkującą na stałe zagranicą. W takiej sytuacji obowiązkiem Wojewody było pouczenie strony o warunkach wniesienia zażalenia stosownie do treści art. 57 § 5 Kpa. Zaniechanie tego obowiązku stanowi oczywiste naruszenie art. 112 w zw. z art. 144 Kpa. Jednak kluczowe znaczenie dla sprawy ma ta okoliczność, że wniesione zażalenie dotyczy legalności aktu własności ziemi. Sprawy związane z uwłaszczeniem posiadaczy gospodarstw na podstawie ustawy z 1971 r. mają ze swej istoty charakter cywilnoprawny. Dlatego też w tej kategorii spraw art. 57 § 5 pkt 2 Kpa, musi być obecnie interpretowany zgodnie z rozporządzeniem nr 1393/2007 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 listopada 2007 r. dotyczącego doręczania w państwach członkowskich dokumentów sądowych i pozasądowych w sprawach cywilnych i handlowych (doręczanie dokumentów) oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1348/2000 (Dz. Urz. UE L 324 z 10.12.2007, str. 79). w odniesieniu do stron postępowania administracyjnego mających miejsce zamieszkania, zwykłego pobytu lub siedzibę w państwie członkowskim UE innym niż Polska. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w świetle ww. dyrektywy określony w art. 57 § 2 pkt 2 Kpa termin na wniesienie podania (zażalenia) jest zachowany, jeżeli przed jego upływem pismo zostało nadane w placówce operatora świadczącego powszechne usługi pocztowe w Państwie Członkowskim. Tym samym nadanie przez skarżącą zażalenia w dniu 14 listopada 2014 r. we francuskiej placówce pocztowej należy uznać, za wniesienie zażalenia w terminie. Nie było zatem jakichkolwiek podstaw prawnych do wydania przez Ministra na podstawie art. 134 Kpa postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia zażalenia. Obowiązkiem organu było jego merytoryczne rozpoznanie. W związku z powyższym zasadny jest zarzut skargi kasacyjnej naruszenia art. 57 § 5 pkt 2 Kpa, w stopniu, który miał wpływ na wynik sprawy, bowiem to naruszenie pozbawiło stronę prawa do skutecznego wniesienia zażalenia. Powyższe naruszenie skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonego wyroku Wobec stwierdzenia, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 Ppsa rozpoznał skargę na ww. postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Skargę tę uwzględniono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa i uchylono zaskarżone postanowienie jako wydane z naruszeniem art. 57 § 5 pkt 2 oraz art. 134 Kpa. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 Ppsa orzekł jak w sentencji.