I OZ 1853/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. W. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 24 listopada 2015 r., sygn. akt IV SA/Po 671/15 o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi A. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie przedłużenia terminu do załatwienia sprawy postanawia: oddalić zażalenie W dniu 13 sierpnia 2015 r. (data stempla pocztowego, k. [...] akt sądowych) A. W. (dalej jako Skarżący) wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu (dalej jako WSA w Poznaniu) na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie przedłużenia terminu do załatwienia sprawy. W skardze tej Skarżący zawarł wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. W uzasadnieniu wskazał, że zaskarżone postanowienie SKO w Kaliszu otrzymał 13 lipca 2015 r. W tym samym czasie otrzymał również wezwanie WSA w Poznaniu do uprawdopodobnienia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na decyzję SKO w Kaliszu z dnia nr [...]. Skarżący był przekonany, że wniosek taki złożył do WSA w Poznaniu w piśmie z [...] października 2014 r. Zatem w tej sytuacji musiał sporządzić jeszcze raz wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi w poprzedniej sprawie, ponieważ nie mógł odnaleźć kserokopii pism kierowanych do WSA w Poznaniu, które najprawdopodobniej uległy zniszczeniu. Ta sytuacja spowodowała, że Skarżący nie dotrzymał terminu do wniesienia skargi w niniejszej sprawie. Ponadto Skarżący wskazał, że jego stan zdrowia utrudnia terminowe dokonywanie czynności. Jest osobą schorowaną, od kilku dni nie wychodzi z domu, a ponadto zgubił okulary, co jeszcze utrudnia jego sytuację. Odpowiedzialnymi za ten stan rzeczy są urzędnicy MGOPS w J., ponieważ odmawiają Skarżącemu opłacania składek na NFZ i nie przesyłają potrzebnych Skarżącemu kopii pism, aby nie mógł w odpowiednim czasie wnosić skarg do WSA w Poznaniu. Gdyby zapewniono mu prawo do ubezpieczenia zdrowotnego, to jego stan zdrowia uległby poprawie i mógłby podjąć pracę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 24 listopada 2015 r., sygn. akt IV SA/Po 671/15 uznał wniosek A. W. za niezasadny i odmówił przywrócenia terminu do złożenia skargi w niniejszej sprawie. Mając na uwadze regulacje z art. 86 § 1 i art. 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a."), określające warunki rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej, Sąd I instancji wskazał, że tylko kumulatywne zaistnienie wskazanych w tych przepisach przesłanek będzie stanowiło podstawę faktyczną i prawną do wydania przez sąd administracyjny postanowienia w przedmiocie takiego wniosku. Strona musi wykazać (uprawdopodobnić), iż w czasie biegu terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym zaistniała obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca jej dokonanie czynności, a powstanie tej przeszkody nie było spowodowane jej działaniem i było od niej całkowicie niezależne. Przesłanka braku winy, o której mowa w art. 86 § 1 P.p.s.a., polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych. Oceniając tę przesłankę Sąd powinien przyjąć obiektywne mierniki staranności, których można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Jeżeli przy dochowaniu należytej staranności możliwe było dokonanie czynności w wyznaczonym terminie, to zaniechanie stosownych działań, dzięki którym termin mógłby być zachowany, świadczy o niemożności stwierdzenia braku winy w uchybieniu terminu. Ocena, czy uprawdopodobniony został brak winy w uchybieniu terminu nie ogranicza się zatem do ustalenia, czy twierdzenie wnioskodawcy o danej okoliczności jest wiarygodne, ale musi również uwzględniać na przykład to, czy wskazana przyczyna uchybienia terminu stanowi przeszkodę niemożliwą do przezwyciężenia i czy zainteresowany wykazał należytą staranność w podjęciu działań mogących zapobiec uchybieniu terminu. Sąd uznał, że w rozpoznawanej sprawie Skarżący nie uprawdopodobnił okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu, bowiem powołując się na zły stan zdrowia, nie przedłożył stosownego zaświadczenia lekarskiego, co oznacza, że nie uprawdopodobnił, że jego stan zdrowia uniemożliwił podjęcie czynności. Z wniosku również nie wynika okres trwania tego stanu. Ponadto z okoliczności wskazanych we wniosku nie wynika, aby stan pogorszenia zdrowia miał charakter nagły. Również okoliczność zagubienia okularów nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ jak wynika ze składanych przez Skarżącego odręcznych pism, ewentualne dolegliwości okulistyczne nie uniemożliwiają jemu ich sporządzania. W kontekście tych ustaleń Sąd odwołał się do poglądów orzecznictwa sądowoadministracyjnego, według którego nawet najpoważniejsza choroba o charakterze przewlekłym, o ile tylko strona ma obiektywne możliwości podjęcia określonych czynności w postępowaniu sądowym, nie może być wystarczającym powodem dla uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na to, że zaistniałe w sprawie uchybienie terminu było niezawinione. Dopiero nagłe, nie dające się wcześniej przewidzieć zdarzenie, może stanowić uprawdopodobnienie przemawiające za uwzględnieniem wniosku o przywrócenie terminu. Zły stan zdrowia także nie uprawdopodabnia braku winy w uchybieniu terminu. Podobnie zwolnienie lekarskie niekoniecznie bowiem musi wykluczać ono możliwość dokonania czynności procesowych przez stronę. Sąd zwrócił uwagę, że przywrócenia terminu nie uzasadnia także fakt składania licznych pism do organów pomocowych, jak i WSA w Poznaniu. Przy tak szerokiej korespondencji i złym stanie zdrowia Skarżący powinien zachować szczególną staranność przy ich gromadzeniu. Zaniedbania w tym zakresie mogą bowiem prowadzić do powstania ujemnych skutków procesowe po stronie Skarżącego. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył Skarżący reprezentowany przez adw. D. K., domagając się jego zmiany poprzez przywrócenie terminu do złożenia skargi w niniejszej sprawie, ewentualnie jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Zwrócił się także o zwrot kosztów zastępstwa adwokackiego udzielonego z urzędu i nie opłaconego nawet w części. Zarzucono naruszenie art. 87 § 2 P.p.s.a. poprzez bezzasadne uznanie, że skarżący nie dotrzymał terminu ze swej winy. Wskazano, że przyczyną uchybienia terminu był stan zdrowia Skarżącego. Obiektywną przeszkodą uniemożliwiającą wykonanie obowiązku było zgubienie przez Skarżącego okularów korekcyjnych. Zły stan wzroku oraz brak środków finansowych na zakup nowych okularów w prywatnej placówce uniemożliwił mu złożenie skargi w terminie. Zwrócono uwagę, że organ w postępowaniu administracyjnym stwierdził, że pisma Skarżącego są nieczytelne. Zgubienie okularów było przeszkodą nagłą i było działaniem niezależnym od strony. Pełnomocnik skarżącego nie zgadza się z twierdzeniem Sądu, że dolegliwości okulistyczne nie uniemożliwiały Skarżącemu sporządzania pism. Podkreślił, że w momencie sporządzania pism do organów i instytucji w przedmiotowej sprawie Skarżący posiadał okulary korekcyjne. Okoliczność zgubienia okularów nie była możliwa do przewidzenia. Skarżący jest osobą samotną, która nie miała możliwości skorzystania z pomocy innych osób w napisaniu skargi. Prowadzenie jednoosobowego gospodarstwa domowego, a zatem brak możliwości w okresie choroby skorzystania z pomocy domowników, uprawdopodabnia brak winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 zdanie 1 P. p. s. a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Stosownie zaś do art. 87 P.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w tym uchybieniu. Zatem warunkiem skuteczności wniosku o przywrócenie uchybionego terminu jest łączne spełnienie przesłanek określonych w przepisach art. 86 i art. 87 P. p. s. a.: uprawdopodobnienie przez stronę braku winy w uchybieniu terminu (art. 86 § 1 i art. 87 § 2), spowodowanie przez uchybienie terminu ujemnych skutków dla strony (art. 86 § 2), dochowanie terminu do wniesienia wniosku (art. 87 § 1), dopełnienie uchybionej czynności (art. 87 § 4). Wniosek o przywrócenie terminu powinien zatem powoływać się na okoliczności wskazujące na brak winy strony w uchybieniu terminu, które zapewniają uprawdopodobnienie zasadności tego wniosku. Kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania staranności przy dokonywaniu czynności. Działania lub zaniechania o charakterze zaniedbania wykluczają możliwość uwzględnienia wniosku. Brak winy uzasadnia wystąpienie takiej okoliczności, która uniemożliwia dokonanie czynności w terminie nawet przy dołożeniu przez stronę wszelkich obiektywnie możliwych działań. Przywrócenie uchybionego terminu ma charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie w przypadku, gdy strona w sposób przekonujący zaprezentowaną argumentacją uprawdopodobni brak swojej winy, a przy tym wskaże, że niezależna od niej przyczyna istniała przez cały czas, aż do wniesienia prośby o przywrócenie terminu (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek "Postępowanie przed sądami administracyjnymi. Komentarz.", Kraków 2005, s. 219). W orzecznictwie i doktrynie podkreśla się również, że o braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu do dokonania czynności procesowej można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nagłej, niezależnej od woli skarżącego i nie dającej się przezwyciężyć. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny za niezasadny uznaje wywiedziony przez Skarżącego zarzut naruszenia skarżonym postanowieniem przepisów art. 87 § 2 P.p.s.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w złożeniu skargi po terminie. Zgodzić należy się z Sądem I instancji, że za taką okoliczność nie można uznać złego stanu zdrowia Skarżącego (problemów ze wzrokiem), samotnego zamieszkiwania czy też ilości prowadzonej z organami administracji lub sądami korespondencji w inicjowanych przez niego sprawach. Przywołana okoliczność zagubienia okularów korekcyjnych powiązana ze słabym wzrokiem Skarżącego, w ocenie NSA nie uzasadnia twierdzenia, że w zaistniałej sytuacji przy użyciu wszelkich obiektywnie możliwych działań nie było możliwe złożenie skargi w oznaczonym terminie. Nieczytelny charakter pisma, na który powołuje się w zażaleniu pełnomocnik Skarżącego może potwierdzać problemy ze wzrokiem jednak nie dowodzi tego, że przy dołożeniu wszelkich starań mieszkający samotnie Skarżący nie mógł złożyć skargi w terminie. Wbrew temu co twierdzi pełnomocnik skarżącego jego mocodawca nie jest osoba samotną. Jak wynika z innych spraw rozpatrywanych przez NSA (sygn. akt. I OZ 306/14) Skarżący ma brata P. W., który np. odbiera za niego korespondencję. W niniejszej sprawie także podpis tej osoby widnieje na zwrotnych potwierdzeniach odbioru przesyłanej z Sądu do Skarżącego korespondencji (k. 26-27, 39, 57, 60). W stanie wyższej konieczności spowodowanym brakiem okularów mógł np. zwrócić się o pomoc do brata a nawet innej osoby, która odczytałaby mu otrzymane postanowienie organu a następnie podyktować treść skargi i podpisać ją. Nie wymaga to zbyt wielkiego nakładu sił i środków i nie jest nie do przezwyciężenia. Samotne zamieszkiwanie nie wyklucza tego, by w wyraźnej potrzebie poprosić o pomoc innej osoby. Z uwagi na fakt, że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, aby strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa, to w ustalonych przez Sąd I instancji okolicznościach faktycznych Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł argumentu, który pozwoliłby na zastosowanie art. 86 § 1 P.p.s.a., gdyż z brakiem winy mamy do czynienia tylko w przypadku zaistnienia niezależnych od strony i niemożliwych do przezwyciężenia okoliczności, które miały bezpośredni wpływ na przekroczenie terminu. Zły stan wzroku powiązany z brakiem okularów przy dołożeniu określonych starań był do przezwyciężenia. Podsumowując, ocena determinującej oddalenie wniosku o przywrócenie terminu przesłanki braku winy w uchybieniu terminu dokonana przez Sąd I instancji była prawidłowa, a okoliczności powołane w zażaleniu nie podważyły jej. W konsekwencji uznać należy, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.