I OZ 306/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bożena Popowska po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 marca 2014 r., sygn. akt IV SA/Po 676/13 odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi A. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia [...] kwietnia 2013 r. znak [...] w przedmiocie stwierdzenia wniesienia odwołania z uchybieniem terminu postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 11 marca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił A. W. (dalej jako "skarżący") przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie z jego skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wniesienia odwołania z uchybieniem terminu. W dniu [...] czerwca 2013 r. skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na postanowienie SKO w Kaliszu z dnia [...] kwietnia 2013 r. wraz z dołączonym do niej wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Skarżący wskazał, że przyczyną uchybienia terminu do wniesienia skargi był jego zły stan zdrowia. Ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego r. uzasadnił jego wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi z dnia [...] czerwca 2013 r. w piśmie z dnia [...] lutego 2014r., w którym wskazał, że uprawdopodobnienie zaistnienia przesłanek ustawowych przywrócenia tego terminu wynika z dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy. Pełnomocnik przedstawił trudną sytuację materialną i zdrowotną skarżącego. Wyjaśnił ponadto, że skarżący nie posiada innych środków dowodowych umożliwiających mu uprawdopodobnienie występowania choroby, ponieważ z uwagi na brak ubezpieczenia nie może korzystać z pomocy lekarza. Nadto, to właśnie na podstawie zaskarżonej decyzji Burmistrza Jarocina winien on mieć przyznane środki, za pomocą których podejmie leczenie. Podniesiono także, że z uwagi na brak środków na leczenie, skarżący nie zawsze jest w stanie samodzielnie zadbać o własne sprawy, nawet o odbiór adresowanej do niego korespondencji albo wysłanie własnej. Choroba zwyrodnieniowa stawów powoduje, że skarżący stara się załatwić jak najwięcej spraw za jedną wizytą w placówce pocztowej, tj. odebrać wszystkie listy polecone, nadać własną korespondencję oraz opłacić rachunki, żeby nie narażać się na dodatkowe koszty związane z przejazdami, czy problemy zdrowotne. Wysiłek fizyczny powoduje u skarżącego kłucie w okolicy serca oraz duszności. Nie jest dla niego możliwym codzienne odwiedzanie placówki pocztowej. Dalej argumentował, że skarżący posiada również dużą wadę wzroku ograniczającą możliwość czytania, jednak nie stać go na opłacenie podstawowych badań okulistycznych, a w szczególności usług optyka, a tym samym na dopasowanie odpowiednich do jego wady oprawek i soczewek korekcyjnych. Pełnomocnik przedłożył skierowania na zabiegi fizjoterapeutyczne, skierowanie do poradni ortopedycznej, alergologicznej i kardiologicznej. Nie dołączył jednak powoływanego zaświadczenia o chorobie zwyrodnieniowej stawów, opinii lekarza okulisty, oświadczenia brata skarżącego P. W. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zaskarżonym postanowieniem odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi, albowiem w jego ocenie przesłanki z art. 86 i 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zostały wypełnione. O ile skarżący złożył wniosek w terminie, dokonał czynności, której terminowi uchybił, to zdaniem tego Sądu skarżący nie wykazał, aby w trakcie biegu terminu do wniesienia skargi wystąpiło zdarzenie, które pomimo dołożenia wszelkich możliwych starań, uniemożliwiło jemu złożenie skargi w terminie. Sąd I instancji uznał, że powoływanie się przez skarżącego na zły stan zdrowia bez przedstawienia na tą okoliczność dokumentów i twierdzenia o niemożności ich dostarczenia z uwagi na brak dostępu do nieodpłatnej opieki zdrowotnej są niewiarygodne. Skarżący przedłożył bowiem 2 skierowania na zabiegi fizjoterapeutyczne, skierowanie do poradni ortopedycznej, alergologicznej i kardiologicznej, co w sposób bezsprzeczny świadczy o korzystaniu przez skarżącego z publicznej służby zdrowia. W zakresie trudności w odbiorze i nadawaniu korespondencji Sąd zauważył, że skoro skarżący, jak wskazał jego pełnomocnik, opłaca na poczcie rachunki, to z dużym prawdopodobieństwem, w ciągu jednego miesiąca, chociaż raz był na poczcie i mógł w z uwagi na 30- dniowy termin do wniesienia skargi, nadać skargę. Nadto Sąd podkreślił, że skarżący ma brata, który mu pomaga i skarżący mógłby skorzystać z jego pomocy przy składaniu skargi. Z akt sądowych (również z akt administracyjnych) wynika, że brat skarżącego – P. W., odbiera w jego imieniu korespondencję na poczcie – k. 15 akt sądowych. Sąd I instancji nie podzielił też argumentacji odnośnie problemów skarżącego ze wzrokiem. Sąd podniósł, że w samych aktach sądowych znajduje się blisko 30 kart (w tym kserokopie pism napisanych odręcznie) zapisanych przez skarżącego ręcznie, drobnym, regularnym pismem, linijka pod linijką, w niewielkich odstępach, na całej płaszczyźnie kartki, z niewielkimi marginesami. Dalej wskazał, że skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu w sumie 35 skarg. Z akt tych postępowań, a zwłaszcza akt administracyjnych, których te postępowania sądowe dotyczyły, wynika, że skarżący złożył ogromną ilość pism. W tych okolicznościach Sąd I instancji uznał, że w żadnej mierze pisma skarżącego nie robią wrażenia, jakby pisała je osoba mająca problemy ze wzrokiem. Ponadto, brak zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia skarżącego w zakresie okulistyki, czyni argumenty skarżącego i jego pełnomocnika niezgodnymi w zestawieniu w opisanymi faktami. Zażalenie na to postanowienie złożył adwokat skarżącego K. G., zaskarżając je w całości i wnosząc o jego uchylenie i przywrócenie terminu do wniesienia skargi, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W zażaleniu pełnomocnik skarżącego wywiódł, że skarżący miał obowiązek jedynie uprawdopodobnić brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi a nie udowadniać go stosowną dokumentacją. Niemniej jednak skarżący twierdzi, że w aktach sprawy są zaświadczenia lekarskie, z których wynika, że choruje, co wskazywałoby na to, że mógł być również chory w trakcie biegu terminu do wniesienia skargi. Zaświadczenia na tę okoliczność jednak nie mógł przedłożyć, bo wbrew temu co twierdził Sąd w postanowieniu, nie mógł, jak wcześniej, skorzystać z opieki lekarskiej w terminie do złożenia skargi. Brak środków pieniężnych oraz brak ubezpieczenia uniemożliwił mu uzyskanie poświadczenia lekarskiego swego stanu zdrowia. W tych okolicznościach skarżący nie ponosił winy za uchybienie temu terminowi. Nadto skarżący, reprezentowany przez adwokata z urzędu, podniósł, że w sprawie brak jest dowodów świadczących o tym, że skarżący mógł skorzystać z pomocy brata – P. W., przy wnoszeniu skargi, albowiem odebranie korespondencji do niego kierowanej nie świadczy o udzielaniu pomocy przez brata. Brak jest również dowodów w aktach mówiących o tym, że brat osobiście wysłał lub składał pisma w sądzie. Zdaniem skarżącego, uprawdopodobnił on brak winy w uchybieniu terminu w zakresie możliwości jakimi dysponował. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, jeżeli strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Wniosek o przywrócenie terminu będzie skuteczny, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (por. post. NSA z dnia 10.09.2010 r., sygn. akt II OZ 849/10; post. NSA z dnia 2.10.2002 r., sygn. V SA 793/02, opubl. Mon. Praw. z 2002 r. Nr 23, poz. 1059). Zgodnie z treścią art. 87 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., Poz. 270 t.j.), dalej "p.p.s.a.", pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Należy podkreślić, że termin "uprawdopodobnienie", o którym mowa w art. 87 § 2 p.p.s.a. nie jest pojęciem tożsamym z "udowodnieniem". Nie oznacza to jednak, że sąd może poprzestać jedynie na twierdzeniach strony. Strona winna wskazać okoliczności czy dowody, które choćby pośrednio potwierdzają fakty przez nią przywołane jako świadczące o tym, że mimo dołożenia szczególnej oraz należytej staranności przy dokonywaniu czynności, do której strona była zobowiązana, nie było możliwe przezwyciężenie przeszkody powstałej w dochowaniu terminu, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Ponadto, przy ocenie zawinienia sąd bierze pod uwagę czynnik obiektywny, rozpatrując czy strona dołożyła staranności, jakiej wymagać można od osoby dbającej w sposób należyty o swoje interesy, czy też - przeciwnie - wykazała się niedbalstwem. Uchybiony termin nie może zostać przywrócony, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa (post.NSA z 24 marca 2004 r., sygn. akt FZ 13/04). O braku winy można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia (post. NSA z 18 sierpnia 2000 r., sygn. akt III SA 1716/99). Ponadto, przy ocenie winy lub jej braku w uchybieniu terminu, należy wziąć pod uwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez nią działań mających na celu dotrzymanie terminu (post. Sądu Najwyższego z 6 października 1998 r., sygn. akt II CKN 8/98). Należy podzielić również pogląd, iż zaniedbania nie można kwalifikować jako braku winy, będącego przesłanką przywrócenia uchybionego terminu (post. NSA z 28 maja 2004 r., sygn. akt FZ 93/04). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji oceniając wniosek o przywrócenie terminu miał podstawy by uznać, że strona nie wykazała braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Przede wszystkim konieczne jest podkreślenie, iż skarżący nie przedstawił żadnego zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego zły stan zdrowia skarżącego, niepozwalający na odebranie przesyłki z placówki pocztowej. Skarżący jak twierdzi, choruje od dawna i jego funkcjonowanie jest utrudnione, w związku z czym podejmuje czynności z uwzględnieniem swoich ograniczeń. Należy jednak uwzględnić, że choroba skarżącego – zwyrodnienie stawów - jest schorzeniem występującym u znacznej części polskiego społeczeństwa, a skarżący nie wykazał, by jego choroba była nagła i na tyle dolegliwa w skutkach, że uniemożliwiała mu samodzielne dokonanie czynności procesowej. Zgodnie z orzecznictwem sądowym, do okoliczności faktycznych, które uzasadniają przywrócenie uchybionego terminu zalicza się nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (wyrok NSA z 3 sierpnia 2001 r., I SA/Wr 676/99). Według tego poglądu, nie każda choroba jest przeszkodą do dokonania określonej czynności procesowej. Wobec powyższego wskazać należy, iż aby zaistniała przesłanka do przywrócenia terminu strona musiałaby uprawdopodobnić, że stan zdrowia powstały w sposób nagły, uniemożliwił jej dokonanie czynności w terminie na to przewidzianym. W nawiązaniu do powyższego, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawione przez skarżącego okoliczności nie wskazują, że jego choroba była nagła. Ponadto nie podano żadnych okoliczności, które pozwalałyby uznać, iż choroba skarżącego całkowicie od momentu otrzymania skarżonego postanowienia z dnia 19 kwietnia 2013 r. wyłączała możliwość działania skarżącego w sprawie, chociażby przez osoby trzecie lub pełnomocnika. Mógł on skorzystać z pomocy brata a nawet, przy dołożeniu starań, samodzielnie dostarczyć pismo do urzędu pocztowego. Uwzględniając powyższe, stwierdzić należy, że Sąd I instancji postąpił prawidłowo w niniejszej sprawie, odmawiając przywrócenia terminu. Brak dokumentacji medycznej uniemożliwił Sądowi ocenę rzeczywistego stanu zdrowia skarżącego. Sąd I instancji opierając się na oświadczeniach doszedł do wniosku, że nie zasługują one na uznanie za wiarygodne. Wobec uzasadnionej wątpliwości co do stanu zdrowia skarżącego w okresie przewidzianym do złożenia skargi należało uznać, że brak winy w uchybieniu terminu nie został wykazany. W zażaleniu skarżący wskazał także na brak możliwości pomocy ze strony innych osób. Odebranie korespondencji przez brata P. W., jego zdaniem, nie wskazuje na stałe świadczenie pomocy z jego strony. Trafnie jednak Sąd I instancji powołał się na udzielanie skarżącemu przez jego brata pomocy w wielu czynnościach, w tym procesowych. Zgodzić się też należy ze stanowiskiem Sądu, że w sytuacji kiedy jest możliwość zwrócenia się o pomoc i - jak wynika z akt sprawy (k. 15) - pomoc ta jest zazwyczaj udzielana, nie skorzystanie z niej w przypadku takiej konieczności uzasadnia ocenę, że nie dołożono należytej staranności przy załatwianiu swoich spraw. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.