II SA/Rz 537/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Joanna Zdrzałka Sędziowie WSA Ewa Partyka /spr./ WSA Paweł Zaborniak Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 października 2015 r. sprawy ze skargi A. O. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie stypendium socjalnego -skargę oddala- II SA/Rz 537/15 U Z A S A D N I E N I E Podaniem z dnia 25 września 2014 r. A. O. zwróciła się do Komisji Stypendialnej Studentów Wydziału [...] Uniwersytetu [...] (dalej Komisja Stypendialna) o przyznanie pomocy materialnej w roku akademickim 2014/2015 w formie stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości z tytułu zamieszkiwania w Domu Studenta. Decyzją z dnia [...] października 2014 r. nr [...], Komisja Stypendialna odmówiła wnioskodawczyni przyznania żądanego świadczenia z powodu przekroczenia kryterium dochodowego na osobę w rodzinie z uwagi na ustalenie dochodu na osobę w wysokości 791,44 zł, tj. o 11,44 zł wyższego od określonego w Regulaminie przyznawania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu [...] z dnia 1 października 2014 r. W odwołaniu od powyższej decyzji A. O. zakwestionowała ustalenia faktyczne Komisji, jako że nie uwzględniono utraconego dochodu rodziny związanego z zakończeniem realizacji przez jej matkę pracy na podstawie umowy zlecenia zawartej z [...], która nie była umową o dzieło, lecz o świadczenie usługi w postaci zorganizowania i przeprowadzenia zajęć edukacyjnych. W jej ocenie dochód rodziny wyniósł zatem 743,53 zł na osobę, co uprawniało ją do uzyskania stypendium socjalnego. Decyzją z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...], Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu [...] (dalej OKS) uchyliła zaskarżoną decyzję i przekazała sprawę do ponownego rozpatrzenia w celu dokładniejszego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy mających wpływ na wysokość dochodu rodziny strony. W ponownie prowadzonym postępowaniu decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...], Komisja Stypendialna ponownie odmówiła wnioskodawczyni przyznania żądanego świadczenia z powodu przekroczenia kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z uwagi na ustalenie dochodu na osobę w wysokości 791,44 zł, tj. o 11,44 zł wyższego od określonego w Regulaminie przyznawania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu [...] z dnia 1 października 2014 r. Ustalono, że ojciec strony w 2013 r. z prowadzonej działalności gospodarczej zanotował stratę, a zatem dochód z tego źródła przyjęto w wysokości 0 zł z pominięciem starty, której w tym postępowaniu nie rozlicza się. Z kolei matka osiągnęła dochód w wysokości 58 227,17 zł. Pomimo wezwania strona nie przedstawiła oryginału umowy zawartej przez jej matkę strony z [...], aby potwierdzić, że była to umowa o świadczenie usług (zlecenia), od której istniał obowiązek opłacenia składek na ubezpieczenia społeczne, czy też umowa o dzieło, która nie jest oskładkowana. Natomiast z posiadanej przez Komisję (a aktach siostry strony) kopii deklaracji PIT-11 wynika, że składki od ww. umowy nie były pobrane, jak od umowy o dzieło. Brak było zatem podstaw do uznania stanowiska strony, aby umowę tę ocenić jako umowę zlecenia. Po rozpatrzeniu odwołania A. O. decyzją z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...], Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu [...] utrzymała zaskarżoną decyzję w mocy, podzielając w całości ustalenia organu I instancji. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie A. O. zarzuciła organom naruszenie art. 8, 24 § 1 pkt 5, 107 § 1 i § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez prowadzenie postępowania z naruszeniem zasady pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej, udział w wydaniu decyzji osób podlegających wyłączeniu od załatwienia sprawy z mocy ustawy (wydających poprzednią decyzję w tym samym składzie), nieprzytoczenie pełnej podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz niezrozumiałe wyjaśnienie przytoczonej podstawy prawnej. Natomiast naruszenia art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych strona upatrywała w niewłaściwym jego zastosowaniu przy ocenie charakteru umowy zawartej przez matkę skarżącej z [...], a ustalenia w tym zakresie dokonane przez organy nosić miały znamiona dowolności niepopartej żadnym dowodem. Na tej podstawie domagałą się uchylenia zaskarżonej decyzji i orzeczenia o kosztach postępowania. W odpowiedzi na skargę Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu [...] wniosła o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. W odniesieniu do zarzutów podano, że w sprawie nie zachodziła podstawa do wyłączenia od rozpoznania sprawy członków Komisji, która jest organem kolegialnym w składzie powoływanym przez Dziekana, jako że nie zachodziła sytuacja, aby zaskarżona decyzja była kontrolowana przez ten sam skład. Powołana w skardze podstawa wyłączenia nie ma natomiast zastosowania w sytuacji przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Podstawa prawna rozstrzygnięcia została powołana prawidłowo i należycie wyjaśniona, podobnie jak właściwie przedstawiono ustalenia faktyczne i ich ocenę. Natomiast w kwestii kwalifikacji rzeczonej umowy opierano się na przedłożonej kopii umowy oraz deklaracji PIT-11. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – określanej dalej jako P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 P.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). Po skontrolowaniu sprawy w powyższych aspektach Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem sprawy jest decyzja w sprawie odmowy przyznania stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości z tytułu zamieszkiwania w domu studenckim, o którego przyznanie ubiegała się A. O. w roku akademickim 2014/2015 We wniosku złożonym 25 września 2014 r. skarżąca wskazała, że jej rodzina składa się z 5 osób. Poza sporem pozostaje, że skarżąca pozostaje na utrzymaniu swoich rodziców. Jej ojciec prowadził działalność gospodarczą, która w 2013 r. przyniosła stratę w wysokości 2 874,36 zł, bowiem suma opłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne wyniosła 3 140,76 zł, zaś dochód uzyskany w tym okresie wynosił 1491 zł 36 gr, co wynika z zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia 24 września 2014 r. Z kolejnego zaświadczenia tego organu z tej samej daty wynika zaś, że G. O. – matka skarżącej w roku podatkowym 2013 uzyskała dochód 58 227,17 zł a składki na ubezpieczenie społeczne odliczone od dochodu wyniosły 6 819,58 zł. Według zaświadczenia ZUS Inspektorat [...] z dnia 2 lipca 2014 r. w 2013 r. suma zadeklarowanych składek na ubezpieczenie zdrowotne wyniosła 3 921,45 zł. Siostry skarżącej P. i D. także studiują i nie uzyskują dochodów. Do wniosku o przyznanie pomocy materialnej skarżąca nie dołączyła żadnych dokumentów, które miałyby świadczyć o utraconym. dochodzie. Kwestię tę nakazała jednak wyjaśnić Odwoławcza Komisja Stypendialna uchylając odmowną decyzję Komisji Stypendialnej z dnia [...] października 2014 r. Do odwołania skarżąca załączyła bowiem kserokopię umowy z dnia 16 kwietnia 2012 r. zawartej pomiędzy [...] a G. O. na zorganizowanie i przeprowadzenie zajęć edukacyjnych z dziećmi uzdolnionymi matematycznie i przyrodniczo w łącznej liczbie 90 godzin za wynagrodzeniem 25 zł netto za godzinę dydaktyczną. Umowa miała być wykonywana do 29 czerwca 2012 r. Z kserokopii aneksu nr 1 do powyższej umowy wynikać miało jedynie, iż zmieniony został okres wykonywania umowy określony, w jej § 3 pkt 1 na 1 września 2012 r. do 30 czerwca 2013 r. Wykonując wskazania organu II instancji Komisja Stypendialna Studentów Wydziału [...] Uniwersytetu [...] pismem z dnia 10 grudnia 2014 r. wezwała A. O. do dostarczenia następujących dokumentów: 1) oryginału PIT-u 11 oraz oryginału umowy G. O. dotyczących dochodu utraconego w 2013 r. 2) jeżeli z umowy nie wynika, że jest to umowa zlecenia, zaświadczenia [...] z określeniem rodzaju zawartej umowy. Na wezwaniu przytoczona została też treść art. 179 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym oraz art. 3 pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Na wykonanie wezwania Komisja zakreśliła termin 7 dni od daty jego otrzymania. Termin ten upłynął bezskutecznie z dniem 22 grudnia 2014 r., wezwanie zostało bowiem doręczone dorosłemu domownikowi w dniu 15 grudnia 2014 r. Decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. organ I instancji odmówił przyznania skarżącej świadczenia pomocy materialnej w postaci stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości opierając się na dokumentach załączonych do wniosku oraz będącym w posiadaniu Komisji PIT-11 wydanym przez [...], przedłożonym przez siostrę skarżącej P. O. Z tego ostatniego dokumentu wynikać miało, że wobec niezadeklarowania składek na ubezpieczenie zdrowotne z tego tytułu umowa z jej matką, na którą powoływała się skarżąca była umową o dzieło. Wobec powyższego w świetle art. 3 pkt 23 lit. c ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 267 z późn. zm.) nie uwzględniono utraty dochodu z tego tytułu. Z ponownego obliczenia dochodu dokonanego przez organ wynikało zaś, że dochód na osobę w rodzinie skarżącej w 2013 roku wynosił 791,44zł i przekraczał kwotę uprawniającą do przyznania świadczenia o 11,44 zł. Kwestią niesporną przy tym było (i wynika to z przedstawionych Sądowi akt), że kwota uprawniająca do przyznania świadczenia ustalona stosownie do obowiązujących w tym zakresie przepisów wynosiła 780 zł. Takie stanowisko podzieliła Odwoławcza Komisja Stypendialna [...] w decyzji z [...] lutego 2015 r. utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję. Organy zasadnie wskazały, że przepis art. 24 § pkt 5 K.p.a. nie ma zastosowania w przypadku gdy poprzednia decyzja organu I instancji została uchylona. Kwestia ta nie budzi wątpliwości ani w doktrynie ani w orzecznictwie. I tak – Naczelny Sąd Administracyjny w swoim wyroku z dnia 5 marca 2015 r. sygn. II OSK 446/15 (Lex nr 1666095 lub www.cbois.nsa.gov.pl) wskazał, iż przepis art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. nie wymaga wyłączenia pracowników organów I instancji na etapie ponownego rozpatrzenia sprawy, po uchyleniu poprzedniego rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy. Ponowne rozpatrzenie sprawy w I instancji nie jest bowiem udziałem w "wydaniu zaskarżonej decyzji". Błędnie więc skarżąca odczytuje zapisy w/w normy prawnej, która w ogóle w takim przypadku nie miała zastosowania. Powołane przez organ orzecznictwo w tym zakresie wbrew zarzutom skargi służyło jedynie poparciu prawidłowej wykładni zaprezentowanej w decyzji i nie było ono "jedyną przesłanką usprawiedliwiającą rozpoznawanie sprawy przez organ w tym samym składzie". To stanowisko skarżącej jest błędne i oderwane nawet od literalnego brzmienia przepisu, na którego naruszenie wskazała. Kwestia ta w tej sytuacji nie ma żadnego związku z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa (art. 8 K.p.a.) Istotą art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. jest bowiem wyłączenie od orzekania pracownika organu administracji, który brał udział w wydaniu decyzji I instancji przy rozstrzyganiu sprawy w postępowaniu odwoławczym dotyczącym takiej decyzji. Z tych względów nie doszło do naruszenia tego przepisu ani art. 8 K.p.a. OKS powołała w podstawie prawnej szereg przepisów: począwszy od norm proceduralnych, poprzez przepisy ustawy o szkolnictwie wyższym aż po stosowne unormowania Regulaminu przyznawania świadczeń pomocy materialnej dla studentów U. [...] z 19 maja 2014 r. Rzeczywiście w pkt 1 uzasadnienia organ podał przepis art. 24 § 1 pkt 5 bez wskazania z jakiej ustawy on pochodzi, ale uczynił to kilka linijek niżej i nie budzi wątpliwości, że chodzi w tym wypadku o przepis K.p.a. Zresztą w tym zakresie OKS odnosiła się do konkretnych zarzutów odwołania. Powyższe uchybienie nie miało więc żadnego wpływu na wynik sprawy. Przywołany zaś w pkt 2 uzasadnienia przepis art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. nie stanowił podstawy rozstrzygnięcia lecz służył uzasadnieniu stanowiska, że umowa matki skarżącej zawarta z [...] jest umową o dzieło. Zauważyć wypada, że na taki charakter wskazuje nie tyko brak odprowadzenia składek na ubezpieczenie zdrowotne ale także 50% koszty uzyskania przychodu. Sąd dopuścił z urzędu dowód z dokumentu PIT-11, na który powoływały się organy. Dokument ten złożyła siostra skarżącej, która także ubiegała się o przyznanie pomocy materialnej. Znajdował się on w aktach dołączonych do sprawy II SA/Rz 475/15, co było faktem notoryjnie znanym. Organ korzystając z powyższego dowodu powinien był sporządzić jego odpis dla potrzeb kontrolowanego postępowania, aby skarżąca mogła się z nim zapoznać. Jednakże wskazać trzeba, że był to dokument, który także skarżąca mogła i powinna była uzyskać od swojej matki. Była ona zresztą bezskutecznie wzywana do jego przedłożenia. Nie wskazywała wówczas żadnych przeszkód, które mogłyby zaistnieć przy realizacji wezwania Komisji Stypendialnej. Tymczasem pomijając fakt, że załączona do odwołania umowa wraz z aneksem była kserokopią sama nie dawała organowi żadnej możliwości ustalenia w jakiej w ogóle wysokości G. O. uzyskała dochód w 2013 r. na jej podstawie. W umowie tej nie określono bowiem w ogóle ile godzin świadczenia miało zostać wykonane w tym okresie. Organ nie miał więc obiektywnie możliwości ustalenia powyższego w inny sposób przy braku aktywności i współdziałania skarżącej. Uchybienie polegające na skorzystaniu z dowodu, którego nie było w aktach sprawy nie mogło więc mieć żadnego wpływu na wynik sprawy. Sąd podziela tu stanowisko organu, że nie można tej samej umowy na gruncie prawa administracyjnego (np. podatkowego) traktować w różny sposób w zależności czy ma to służyć np. rozliczeniom podatkowym, rozliczeniom składek za ubezpieczenie społeczne czy zdrowotne, czy też uzyskaniu świadczenia z zakresu pomocy materialnej. Organ ocenił umowę w taki sposób, w jaki została ona potraktowana przez jej strony, bo skarżąca nie przedłożyła umowy ani innych dowodów mimo wezwania. Na marginesie dodatkowo zauważyć trzeba, iż umowa została tak ogólnikowo sformułowana w zakresie opisu przedmiotu świadczenia ze strony G. O., że w świetle dodatkowych okoliczności związanych z jej opodatkowaniem, obliczeniem dochodu i brakiem oskładkowania organ mógł przyjąć, że była to umowa o dzieło i taki jej charakter nie został podważony w żadnym postępowaniu administracyjnym, podatkowym czy cywilnym. Skarżąca nie wskazywała na takie możliwości. Organy ustaliły tę okoliczność w oparciu o logiczną i spójną ocenę całokształtu zebranego w tym zakresie materiału dowodowego. Jeśli nawet zasadnie zarzuca skarżąca, że nie zapoznała się w toku postępowania z przywołanym przez organy PIT-11 to jednak trzeba stwierdzić, że nie podjęła w tym kierunku żadnych działań, mimo wezwania organu, a sama kserokopia umowy i aneksu nie jest sensu stricto dowodem lecz tylko źródłem wskazującym na istnienie tego dowodu. Gdyby więc wykluczyć z materiału dowodowego zarówno PIT-11, jak i w/w kserokopię umowy to wówczas i tak podstawę obliczenia dochodu stanowiłyby dokumenty pierwotnie załączone do wniosku o przyznanie pomocy materialnej, co w świetle art. 173 ust. 1 pkt 1, 179 ust. 1, 2, 4 i 5 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (tj. Dz.U. z 2012 r. poz. 572 z późn. zm.) oraz art. 3 pkt 3 i 23 lit. c ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych potwierdza, że dochód na osobę w rodzinie skarżącej został obliczony prawidłowo i nie uprawniał on do przyznania wnioskowanego stypendium. Organ do obliczeń nie mógł uwzględnić straty z działalności gospodarczej prowadzonej przez ojca skarżącej (czyli jej odjąć od dochodów uzyskanych przez matkę) bo nie miał do tego żadnych podstaw materialnoprawnych. Strata zaś nie jest dochodem. Możliwe jest tylko jej stosowne rozliczenie na gruncie prawa podatkowego. Mając na uwadze powyższe skargę jako bezzasadną należało oddalić na podstawie art. 151 P.p.s.a.