II FZ 63/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bogdan Lubiński po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 7 grudnia 2015 r., sygn. akt I SA/Wr 1239/15 w zakresie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi K. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu z dnia 30 marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 7 grudnia 2015 r., sygn. akt I SA/Wr 1239/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił K. S. (zwanemu dalej "Skarżącym", "Stroną") przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego W uzasadnieniu Sąd wskazał, że wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym Skarżący podkreślał swoją sytuację rodzinną (czworo dzieci na utrzymaniu) oraz fakt, że jest jedynym żywicielem rodziny z miesięcznym dochodem brutto (przy wliczeniu pomocy rodziny) w wysokości 3.000,00 zł. Zgodnie z danymi zawartymi w formularzu wniosku, Skarżący nie posiada oszczędności na uiszczenie kosztów sądowych w sprawie. Tymczasem z pisma Skarżącego datowanego na dzień 30.09.2015 r. i złożonego w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego wynika, że Skarżący wspólnie z małżonką utrzymują się z dywidendy wypłaconej Skarżącemu w latach ubiegłych. Okoliczność ta pozostaje bezspornie w sprzeczności z wcześniejszym oświadczeniem Skarżącego (zawartym na formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy), w którym zadeklarował on brak jakichkolwiek oszczędności. W ocenie WSA, wątpliwości budzi oświadczenie dotyczące kosztów utrzymania sześcioosobowej rodziny (w tym półtora rocznego dziecka) w wysokości 1.000,00 zł miesięcznie. Nawet bowiem dając wiarę Stronie co do tego, że nie ponosi ona kosztów zamieszkiwania (przebywa z rodziną u siostry), to w takim wypadku na każdy dzień wyżywienia sześcioosobowej rodziny w miesiącu przypada mniej niż 33,50 zł, co daje około 5,55 zł na jedną osobę. Tę okoliczność Sąd ocenił jako mało wiarygodną. Uznał, że mając na uwadze ceny rynkowe niezbędnego utrzymania sześcioosobowej rodziny nie można wykluczyć, iż Skarżący posiada środki pieniężne, których nie ujawnił. Sąd dodał, że przedstawiony przez Skarżącego wydruk z konta z zajęciem egzekucyjnym dotyczy 2013 r. Zdaniem Sądu, Skarżący nie wykazał braku jakichkolwiek środków pieniężnych na poniesienie kosztów sądowych. Na obecnym etapie sprawy jedynym kosztem jest wpis od skargi w kwocie 500,00 zł. W kwestii pełnomocnika z urzędu WSA uznał, że budzący wątpliwości charakter złożonego w sprawie oświadczenia majątkowego sprzeciwia się pozytywnemu rozstrzygnięciu tego wniosku. W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżący wniósł o jego uchylenie w całości z racji m.in. pominięcia przedstawionych przez Stronę dowodów, bądź nadaniu im niewłaściwej interpretacji, albowiem Sąd przychylił się do wcześniejszego stanowiska referendarza sądowego, zawartego w wydanym postanowieniu. Stanowisko Sądu jest dalece krzywdzące. Przedstawiony materiał dowodowy został oceniony w sposób wybiórczy, niepełny, a czasem wręcz niezrozumiały. W rzeczywistości sytuacja materialna, rodzinna oraz prawna Skarżącego, poparta dowodami przedstawia się zupełnie inaczej, na tyle niekorzystnie, że istnieją podstawy do udzielenia pomocy. Skarżący zarzucił: 1) nieprawidłowe zastosowanie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – zwanej dalej "p.p.s.a."), skutkujące odmową przyznania pomocy w zakresie całkowitym, 2) nieprawidłowe zastosowanie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., skutkujące odmową przyznania pomocy w zakresie częściowym nie dostrzegając tego, że poniesienie chociażby tylko kosztów sądowych, w obecnej sytuacji materialnej Skarżącego, musiałoby się odbyć kosztem zaspokojenia podstawowych potrzeb mojej rodziny, w tym czwórki nieletnich dzieci, 3) błędną interpretację przepisów powyższej ustawy w kontekście ustawy procesowej, a ściślej w kontekście jej art. 199, sugerując Skarżącemu wręcz niechęć do podjęcia pracy zarobkowej, co ostatecznie doprowadziło do krzywdzącej Stronę i rodzinę Skarżącego oceny zasadności wniosku i ostatecznie do odmowy przyznania prawa pomocy. Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy, zwłaszcza, że sprawa dotyczy obciążenia Strony nie swoimi zobowiązaniami (a dotyczącymi Spółki prawa handlowego) i rozstrzygnięcie jej wymaga bezspornie wsparcia wiedzą specjalistyczną (w tym przypadku doradcy podatkowego), której to wiedzy Strona nie posiada. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a). Zgodnie z jednolitą linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. postanowienie z dnia 4 stycznia 2011 roku w sprawie o sygn. akt II FZ 681/10), z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wynika, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a, wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Warunkiem przyznania omawianego uprawnienia procesowego jest przedstawienie przez wnioskodawcę w sposób nie budzący wątpliwości swej sytuacji rodzinnej i majątkowej, na podstawie której sąd będzie mógł dokonać oceny zaistnienia w konkretnej sprawie przesłanek przyznania prawa pomocy. W sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, sąd ma możliwość wezwania strony do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenie lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (por. art. 255 p.p.s.a.). Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Przyznanie wnioskowanego uprawnienia procesowego mogło nastąpić jedynie na podstawie klarownie przedstawionego przez stronę stanu faktycznego sprawy wpadkowej, w zakres którego wchodzi sytuacja majątkowo-rodzinna wnioskodawcy ujmowana w jej całokształcie. Nieudzielanie przez Skarżącego wyczerpujących informacji uniemożliwiło sądowi administracyjnemu pierwszej instancji przeprowadzenie rzetelnej analizy sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. Przyznanie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywający. Nie sposób przyjąć, że Sąd, będący w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy dysponentem środków publicznych, będzie decydował o sfinansowaniu udziału Skarżącego w postępowaniu sądowoadministracyjnym, opierając się na nieprecyzyjnych danych przedstawionych przez wnioskodawcę. Reasumując, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że to na Skarżącym spoczywał obowiązek udowodnienia, że jego sytuacja materialna i rodzinna uzasadnia przyznanie uprawnienia procesowego we wnioskowanym zakresie. W rozpoznawanej sprawie, Strona powyższego obowiązku nie dopełniła, w szczególności wątpliwości budzi, skąd Skarżący posiada wystarczające środki na utrzymanie rodziny. Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. [pic]