II OZ 618/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Despot - Mładanowicz po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 kwietnia 2016 r., sygn. akt II SA/Po 318/15 umarzające postępowanie w przedmiocie wniosku A. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi A. K. i K. K. na decyzję W. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2015 r. Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego postanawia: oddalić zażalenie. 6 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2016 r., sygn. akt II SA/Po 318/15 umorzył postępowanie w przedmiocie wniosku A. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi A. K. i K. K. na decyzję W. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2015 r. Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego. Sąd wskazał, że skarżący A. K. i K. K. wnieśli skargę na decyzję W. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego utrzymującą w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w O. nakazującą obojgu skarżącym rozbiórkę obiektu budowlanego – zbiornika wodnego - pobudowanego bez wymaganego pozwolenia na budowę na działce nr ewidencyjny [...] w miejscowości K., gm. S. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 29 czerwca 2015 r., na wniosek obojga skarżących, przyznano im prawo pomocy poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Następnie skarżący K. K. wystąpił o ustanowienie adwokata z urzędu, który został mu przyznany postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 19 października 2015 r. Okręgowa Rada Adwokacka wyznaczyła do reprezentowania tego skarżącego pełnomocnika w osobie adw. J. K. Pismem z 23 grudnia 2015 r. skarżąca A. K. wniosła o przyznanie jej radcy prawnego. Wniosek na formularzu PPF, po uzupełnieniu braku formalnego, skarżąca złożyła ostatecznie w dniu 10 lutego 2016 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu postanowieniem z 29 lutego 2016 r. umorzył postępowanie w przedmiocie wniosku A. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Wskazano, że w okolicznościach niniejszej sprawy w istocie strona skarżąca korzysta już z pomocy prawnej ustanowionego dla skarżącego adwokata z urzędu. Skarżąca złożyła sprzeciw na powyższe postanowienie referendarza, wskazując że nie zgadza się z argumentacją zaskarżonego postanowienia. Wbrew temu co twierdzi referendarz, że ma przyznanego adwokata, to nie wiedziała, że w sprawie jest jej przyznany. Prosi o przesłanie danych pełnomocnika przyznanego dla męża i dokumentu, z którego wynika że ją reprezentuje, bo chciałaby z nim rozmawiać i przekazać mu dodatkowe ważne informacje dotyczące sprawy. Nadmieniła, że w postępowaniu administracyjnym wraz z mężem mieli jednego adwokata, ale każde osobno. Prosiła o przyznanie adwokata, żeby mogła się z nim skontaktować. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że z danych zawartych we wniosku A. K. o prawo pomocy wynika, że wniosła o ustanowienie radcy prawnego. Oświadczyła, że wspólnie z mężem prowadzi swoje gospodarstwo domowe, utrzymują się z emerytury skarżącej w wysokości 1.873,82 zł netto miesięcznie oraz renty i wynagrodzenia za pracę skarżącego w łącznej wysokości 2.320,09 zł netto miesięcznie. Wskazali, że ich dochody z ledwością pokrywają bieżące wydatki. Oboje chorują i z tego tytułu ponoszą 150 zł miesięcznie na leki. Miesięczne wydatki związane z utrzymaniem domu wynoszą 850 zł (prąd, TV, Internet, gaz, śmieci, woda, podatek od nieruchomości, ścieki, telefon, opał), jedzenie i środki czystości, ubranie to około 600 zł, paliwo 100 zł. Nadto ponoszą rocznie koszty z tytułu ubezpieczenia samochodu 442 zł, przegląd samochodu 100 zł, podatek od nieruchomości 468 zł. Pozostałą kwotę przeznaczają na inne ewentualne wydatki. Posiadają zadłużenie na kwotę 75.000 zł, które spłacają w wysokości około 2.300 zł miesięcznie. Posiadają samochód z 2003 r., marki [...] o wartości około 4.000 zł. Skarżąca oświadczyła, że posiada wraz z mężem we współwłasności nieruchomość rolną o powierzchni około 1.42.91 ha oraz stary dom do kapitalnego remontu. Nie ma żadnych oszczędności, na rachunku bankowym widnieje debet w wysokości 11.800 zł. Sąd zwrócił uwagę, że niniejsza sprawa dotycząca nakazu rozbiórki obiektu budowlanego jest jedna bez względu na liczbę występujących w niej osób – skarżących. Strona skarżąca też jest jedna, również wtedy gdy w jej charakterze występuje kilka podmiotów – w niniejszej sprawie dwoje skarżących – małżonkowie A. i K. K. Wielopodmiotowy charakter strony skarżącej w danej sprawie nie stanowi wyodrębnionego kryterium ustalania kilku profesjonalnych pełnomocników do odrębnego reprezentowania każdego ze skarżących, którzy w istocie stanowią jedną stronę skarżącą. Oboje skarżący mają taki sam interes prawny do wniesienia skargi na jedną i tą samą, skierowaną do obojga, decyzję organów nadzoru budowlanego, którą wspólnie zaskarżyli. Zaskarżona decyzja dotyczy nieruchomości, której są współwłaścicielami na prawach wspólności ustawowej. W skardze podnosili wspólne zarzuty i składali tożsame wnioski. W toku postępowania administracyjnego reprezentował skarżących jeden profesjonalny pełnomocnik. W ocenie Sądu obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej. Nie istnieje bowiem bezwzględne i absolutne prawo do sądu, które nie podlega jakimkolwiek ograniczeniom i które stwarzałoby uprawnionym nieograniczoną możliwość ochrony praw na drodze sądowej (por. postanowienie NSA z dnia 20 sierpnia 2015 r., sygn. akt I OZ 1027/15, dostępne orzeczenia.nsa.gov.pl). Ograniczenie prawa do sądu, a w konsekwencji uprawnienia do skorzystania z prawa pomocy w całości, jest konieczne w świetle art. 205 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., zgodnie z którym żądanie strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy nie może wykraczać poza ramy niezbędnych kosztów postępowania, do których wlicza się wynagrodzenie jednego pełnomocnika, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. Nie można zatem pominąć faktu, że strona skarżąca korzysta już z pomocy prawnej ustanowionego dla skarżącego adwokata z urzędu. W tych okolicznościach sprawy Sąd uznał, że wystarczające jest dla ochrony interesów strony skarżącej reprezentowanie jej przez jednego profesjonalnego pełnomocnika z urzędu – ustanowionego dla skarżącego K. K. adwokata. Przemawia za tym również zasada ekonomiki procesowej. Skoro skarżący w niniejszej sprawie korzysta z pomocy prawnej ustanowionego dla niego profesjonalnego pełnomocnika w osobie adwokata J. K., to niezasadne jest ponowne merytoryczne rozpoznanie wniosku o prawo pomocy w tym zakresie dla skarżącej celem ustanowienia kolejnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego. Sąd zwrócił przy tym uwagę, że w niniejszej sprawie nie można również różnicować kompetencji adwokata od radcy prawnego. Obaj pełnomocnicy na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego mają takie same uprawnienia i obowiązki i winni wykonywać czynności w takim samym profesjonalnym charakterze. W ocenie Sądu, w tym stanie rzeczy rozpoznanie wniosku skarżącej w przedmiocie prawa pomocy w zakresie ustanowienia dla niej odrębnego radcy prawnego stało się zbędne i postępowanie w tym zakresie należy na podstawie art. 249a p.p.s.a. umorzyć. Skarżąca w istocie, z pomocy prawnej adwokata w osobie adw. J. K., który reprezentuje jej męża, także może realnie i skutecznie korzystać. Skarżąca wraz z mężem może przekazać temu adwokatowi ważne jej zdaniem dokumenty i informacje. Na powyższe postanowienie skarżąca złożyła zażalenie, zaskarżając postanowienie w całości, zarzucając naruszenie: - art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przez nieprzyznanie prawa pomocy i umorzenie postępowania w sytuacji, gdy skarżąca wykazała, że nie ma dostatecznych środków na ustanowienie pełnomocnika z wyboru oraz, że pełnomocnik ustanowiony dla jej męża jej nie reprezentuje, - art. 249a p.p.s.a. przez umorzenie postępowania, podczas gdy w sprawie nie było podstaw do takiego rozstrzygnięcia, - art. 244 § 2 p.p.s.a. przez błędne przyjęcie, że przyznanie K. K. prawa pomocy w postaci ustanowienia adwokata powoduje udzielenie temu adwokatowi pełnomocnictwa do reprezentowania również A. K. Wskazując na powyższy zarzut skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). W myśl zaś art. 249a p.p.s.a., jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. W okolicznościach niniejszej sprawy należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że rozpoznanie wniosku skarżącej o przyznanie pełnomocnika z urzędu stało się zbędne i postępowanie w tym zakresie należało na podstawie art. 249a p.p.s.a. umorzyć. W rozpoznawanej sprawie skarżący A. K. i K. K. wnieśli wspólnie skargę na decyzję W. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego utrzymującą w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w O. nakazującą obojgu skarżącym rozbiórkę obiektu budowlanego – zbiornika wodnego - pobudowanego bez wymaganego pozwolenia na budowę na działce nr ewidencyjny [...] w miejscowości K., gm. S., przedstawiając tożsame zarzuty i wnioski. W toku postępowania administracyjnego reprezentował skarżących jeden profesjonalny pełnomocnik, który działał w ich wspólnym interesie. W postępowaniu sądowoadministracyjnym, K. K. wystąpił o ustanowienie adwokata z urzędu, który został mu przyznany postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 października 2015 r. Okręgowa Rada Adwokacka wyznaczyła do reprezentowania skarżącego pełnomocnika w osobie adwokat J. K. W ten sposób został zabezpieczony również interes prawny skarżącej, ponieważ ich uprawnienia i obowiązki w tej sprawie są wspólne, a tym samym zapewniając prawo pomocy jednemu z małżonków, zostaje zabezpieczony także interes prawny drugiego z nich. Ponowne przyznanie prawa pomocy, tym razem skarżącej jest zatem zbędne (zob. postanowienie NSA z dnia 12 stycznia 2006 r., sygn. akt II OZ 1407/05, orzeczenia. nsa.gov.pl). Z tych przyczyn, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718), orzekł jak w sentencji postanowienia. ----------------------- 5