II FZ 527/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Rypina, , , po rozpoznaniu w dniu 5 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. B. i P.B. w przedmiocie umorzenia postępowania o przyznanie prawa pomocy od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 15 czerwca 2016 r. sygn. akt III SA/Po 747/15 w sprawie ze skargi M. B. i P. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lesznie z dnia 20 maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2015 r. postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 15 czerwca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (sygn. akt III SA/Po 747/15) w sprawie ze skargi P. B. i M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lesznie z dnia 20 maja 2015 r. w przedmiocie ustalenia łącznego zobowiązania pieniężnego umorzył postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że postanowieniem z dnia 21 stycznia 2016 r., sygn. akt II FZ 1011/15 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie M. B. i P. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmawiające zwolnienia skarżących od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu podkreślono, że wnioskodawcy uchylają się od złożenia pełnego i rzetelnego oświadczenia majątkowego. Skoro na wnioskodawcach spoczywał obowiązek wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy, z którego to obowiązku w rzetelny sposób się nie wywiązali tym samym nie wykazali w okolicznościach sprawy spełnienia przesłanek przyznania prawa w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Brak kompletnego obrazu sytuacji majątkowej wnioskodawców nie pozwalał przyjąć, że zostały spełnione przesłanki art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. W zażaleniu na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 marca 2016 r. o odrzuceniu skargi podatnicy ponownie wystąpili o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 11 maja 2006 r. referendarz sądowy umorzył postępowanie w tym przedmiocie. Skarżący wnieśli sprzeciw od powyższego postanowienia, powołując się na znaczne pogorszenie ich sytuacji materialnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym postanowieniu uznał, że żądanie przyznania prawa pomocy o takiej samej treści wskazanej w kolejnym formularzu wniosku o prawo pomocy zostało już prawomocnie rozstrzygnięte. Zatem rozpoznanie kolejnego wniosku o tożsamej treści pozostaje zbędne w rozumieniu art. 249a p.p.s.a. Wskazał, że składając żądanie zwolnienia od kosztów sądowych wnioskodawcy nie usunęli wątpliwości, jakie budziły już wcześniej przez nich złożone oświadczenia majątkowe w sprawach wnoszonych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W przedłożonych formularzach wniosku o przyznanie prawa pomocy zawarli oni te same informacje co poprzednio, ale nie złożyli oświadczeń w kwestiach, które stały się powodem odmowy przyznania im prawa pomocy w innych sprawach przed tutejszym sądem. Złożone po raz kolejny niewyczerpujące oświadczenia majątkowe wnioskodawców o takiej samej treści, poprowadziły Sąd do wniosku, że wnioskodawcy nadal uchylają się oni od przedstawienia swoich rzeczywistych zdolności płatniczych. Z formularzy wniosków o przyznanie prawa pomocy wynika, że małżonkowie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Skarżąca pobiera rentę inwalidzką w wysokości 372,36 zł, a skarżący w wysokości 663,20 zł oraz uzyskuje wynagrodzenie ze stosunku pracy w wysokości 1.850 zł. Wnioskodawca poniósł z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej od stycznia 2016 r. stratę w wysokości 21.218,41 zł. Łączny przychód wnioskodawcy z tytułu renty w 2015 r. wyniósł 8.228,40 zł, ze stosunku pracy 18.950,11 zł, a z tytułu zasiłku chorobowego 765,13 zł, przy strata z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w 2015 r. wyniosła 24.673,63 zł. Łączny przychód wnioskodawczyni z tytułu renty w 2015 r. wyniósł 4.773, 32 zł. Wnioskodawcy posiadają grunty rolne o pow. 57.2452 ha. Stałe zobowiązania i stałe wydatki określili w następujący sposób: gaz, prąd – 460,00 zł, woda, kanalizacja – 60,00 zł, koszty związane z ogrzewaniem mieszkania – 350,00 zł, telefon – 100,00 zł, ubezpieczenie na życie – 60,00 zł, pozostałe wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego – 1.200,00 zł. Skarżący przedłożył oświadczenie określające wysokość kredytów oraz wysokość obciążeń: kredyt obrotowy w Nordea Bank S.A. – wysokość do spłaty wynosi 103.703,54 zł (kredyt wymagalny natychmiast); pożyczka w ING Bank Śląski S.A. – wysokość kapitału do spłaty na dzień 31 marca 2016 r. wynosi 149.179,67 zł (obciążenie miesięczne wynosi 2.515,32 zł); kredyt obrotowy nieodnawialny w BS Wschowa – wysokość kapitału do spłaty na dzień 31 marca 2016 r. wynosi 5.000,00 zł (wymagalny na dzień 30 czerwca 2012 r.). Przedłożyli także wyciąg z ewidencji środków trwałych za 2016 r. dla Stacji Paliw Płynnych P. B., w której znajdują się między innymi: samochód Volkswagen Transporter 1,9 diesel rok produkcji 1997, naczepa cysterna ENERCO NC-32X rok produkcji 1999; ciągnik Białoruś, samochód Mercedes Benz S 600 rok produkcji 1994; samochód Volkswagen Tiguan 2,0 TDI rok produkcji 2009, samochód ciężarowy VOLVO F 613, motocykl Honda, a ponadto sklep (stacja paliw) o wartości inwentarzowej 84.727,29 zł, budynek diagnostyki i myjnia samochodowa o wartości 549.731,59 zł, a także działka w gminie G. o wartości 9.444,00 zł. W zażaleniu na postanowienie Sądu pierwszej instancji skarżący podnieśli, że ich sytuacja materialna znacznie odbiega od tej przedstawionej przez Sąd. Wskazali, że ich dochody drastycznie spadły i nie są w stanie uiścić opłaty od kosztów sądowych. W związku z powyższym wnoszą o uchylenie postanowienia i nadanie sprawie dalszego biegu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Podstawą rozstrzygnięcia Wojewódzkiego Sądu był przepis art. 249a p.p.s.a., zgodnie z którym postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy umarza się jeśli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne. Trzeba wskazać, że przepis ten może znaleźć zastosowanie w postępowaniach toczących się w trybie art. 165 p.p.s.a., a więc wówczas, gdy strona powtórnie wnosi o przyznanie prawa pomocy po uprzednim oddaleniu jej wniosku w tym przedmiocie, bądź domaga się – w drodze zmiany wcześniejszego postanowienia przyznającego stronie prawo pomocy – rozszerzenia jego zakresu ergo przyznania tego prawa w szerszym zakresie (R. Hauser, M Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo CH Beck, Warszawa 2015, str. 989). W będącej przedmiotem rozpoznania sprawie podstawą umorzenia przez Sąd pierwszej instancji postępowania w przedmiocie kolejnego już wniosku o przyznanie prawa pomocy, była okoliczność, że rozpoznanie wniosku było zbędne, a więc druga z przywołanych przesłanek art. 249a p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela i za słuszną uznaje ocenę wniosku skarżących, jakiej dokonał Sąd Wojewódzki, a przed nim referendarz sądowy. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że podlegający ocenie wniosek podatników zawarty w piśmie z dnia 8 kwietnia 2016 r. nie był pierwszym wnioskiem w przedmiocie przyznania prawa pomocy złożonym w toczącej się sprawie w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2015 r. w podatku od nieruchomości. Skarżący, bowiem już wcześniej, we wniosku z dnia 19 sierpnia 2015 r., występowali z żądaniem przyznania prawa pomocy. Wniosek ten został rozpoznany tak przez referendarza (postanowienie z dnia 9 września 2015 r.), jaki i przez Sąd pierwszej instancji w trybie wniesionego sprzeciwu (postanowienie z dnia 4 listopada 2015 r.) oraz przez Naczelny Sąd Administracyjny (postanowienie z dnia 21 stycznia 2016 r.), rozpoznający zażalenie od postanowienia Sądu Wojewódzkiego. Wszystkie z wymienionych orzeczeń Sądów wskazywały stronie na braki wniosku, w ramach składanych oświadczeń, które stały się przyczyną jego nieuwzględnienia. Pomimo tego kolejny wniosek, z dnia 8 kwietnia 2016 r. i złożony w związku z nim formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy zawierał tożsame błędy i braki uniemożliwiające w istocie jego merytoryczne rozpoznanie również, wobec zawartego w wymienionym piśmie oświadczenia strony o pogorszeniu się ich sytuacji. Fakt powtórnego, w tej tylko sprawie, wystąpienia o przyznanie prawa pomocy, przy uwzględnieniu opisanego stanu sprawy, prowadzi do słusznego stwierdzenia przez Sąd pierwszej instancji, że wnioskodawcy byli świadom braków wywodzonych żądań w przedmiocie prawa pomocy. Mieli zatem możliwość skorygowania uprzednich popełnianych niedociągnięć i uchybień przy wnoszeniu po raz kolejny o zwolnienie ich od opłat i kosztów sądowych, tym bardziej, w sytuacji gdy zostały one wyszczególnione w dotychczas wydanych postanowieniach. Reasumując, Sąd pierwszej instancji nie dopuścił się przy rozpoznaniu sprawy naruszenia przepisów procesowych, jak również w sposób niewadliwy ustalił stan faktyczny sprawy, który zasadnie przemawiał za umorzeniem postępowania wywołanego powtórnym wnioskiem skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.