II FZ 1011/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Anna Dumas po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. B. i P. B. w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 4 listopada 2015 r., sygn. akt III SA/Po 747/15 w sprawie ze skargi M. B. i P. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lesznie z dnia 20 maja 2015 r., nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2015 r. postanawia: oddalić zażalenie. II FZ 1011/15 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 4 listopada 2015 r., sygn. akt III SA/Po 747/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił M. B. i P. B. przyznania prawa pomocy w sprawie z ich skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lesznie z dnia 20 maja 2015 r. w przedmiocie ustalenia łącznego zobowiązania pieniężnego za 2015 r. Z uzasadnienia tego postanowienia wynika, że w odpowiedzi na wezwanie do solidarnego uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 1228,00 zł skarżący złożyli wnioski o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Ze zgromadzonych informacji wynika, że skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, w ich małżeństwie obowiązuje rozdzielność majątkowa ustanowiona w grudniu 2010 roku. Skarżący uzyskuje dochód miesięczny z tytułu umowy o pracę w wysokości 1.750,000 zł brutto oraz deklaruje stratę z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości 87.639,05 zł (do stycznia do lipca 2015 roku). Wnioskodawca posiada grunty rolne o pow. 57.2452 ha i spłaca swoje zobowiązania, które powstały przed wprowadzeniem zakazu prowadzenia przez niego stacji diagnostycznej. Wnioskodawca zaznaczył, że posiada pojazdy mechaniczne związane z działalnością gospodarczą wymienione w ewidencji środków trwałych. Żona wnioskodawcy nie osiąga żadnych dochodów. W załączeniu do wniosków skarżący przedłożyli oświadczenie określające wysokość następujących kredytów oraz obciążeń: kredyt obrotowy Nordea Bank S.A. – wysokość do spłaty wynosi 103.703,54 zł (kredyt wymagalny natychmiast); pożyczka ING Bank Śląski S.A. – wysokość kapitału do spłaty na dzień 31 lipca 2015 roku wynosi 149.299,11 zł (obciążenie miesięczne wynosi 2.515,32 zł); kredyt obrotowy nieodnawialny w B. [...] – wysokość kapitału do spłaty na 31 lipca 2015 roku wynosi 5.000,00 zł – spłata kredytu – wymagalny na 30 czerwca 2012 roku. Ponadto skarżący przedłożył wyciąg z podatkowej księgi przychodów i rozchodów z działalności prowadzonej przez skarżącego na stacji paliw płynnych za okres od stycznia do lipca 2015 r., z którego wynika przychód w wysokości 62.868,67 zł, koszty uzyskania przychodu w wysokości 150.507,72 zł i strata w wysokości 87.639,05 zł. Wnioskodawca przesłał również ewidencję środków trwałych z działalności prowadzonej na stacji paliw płynnych w za 2015 r., w której znajduje się samochód Volkswagen Transporter 1,9 diesel rok produkcji 1997, naczepa cysterna ENERCO NC-32X rok produkcji 1999; ciągnik Białoruś, motocykl Honda, samochód Mercedes Benz S 600 rok produkcji 1994; samochód ciężarowy Volvo F 613, samochód Volkswagen Tiguan 2,0 TDI rok produkcji 2009. Postanowieniem z dnia 9 września 2015 roku referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy wnioskodawcom wskazując, że nie wyjaśnili oni należycie ich sytuacji finansowej. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego wnioskodawcy wskazali, że wszelkie ustalenia w sprawie nie odzwierciedlają stanu faktycznego, a oni nie mogą dochodzić swoich praw. Nie stać ich na opłacenie kosztów sądowych, gdyż ich dochody drastycznie spadły, a sytuacja finansowa uległa znacznemu pogorszeniu po wypadku wnioskodawcy, co spowodowało, że przebywa on obecnie na rencie. W ramach uzupełnienia sprzeciwu wnioskodawcy wyjaśnili, że skarżący uległ wypadkowi drogowemu w dniu 23 lipca 2013 r., co spowodowało pogorszenie stanu jego zdrowia i ograniczenie dochodów jakie uzyskiwał przed wypadkiem. Wnioskodawca przebywa na rencie od dnia 9 czerwca 2014 roku. Skarżąca również przebywa na rencie. W zaskarżonym postanowieniu WSA w Poznaniu podniósł, że z przedłożonych oświadczeń oraz dokumentów księgowych wynika, iż skarżący prowadzi działalność gospodarczą w znacznym rozmiarze, otrzymuje on wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę, a także wydzierżawia posiadane nieruchomości, co wiąże się z obrotem środkami finansowymi w znacznej wysokości. Nadto, średnie miesięczne przychody wnioskodawcy wielokrotnie przewyższają obciążenia z tytułu kosztów sądowych oraz deklarowanych kosztów utrzymania koniecznego rodziny. Sąd wskazał, że w przypadku gdy wnioskodawca posiada kilka źródeł dochodu oraz osiąga znaczne przychody nie można uznać, iż obiektywnie nie ma możliwości poniesienia kosztów sądowych, zaś rozmiar prowadzonej działalności gospodarczej, a także posiadane źródła przychodu oraz nieruchomości nie pozwalają na stwierdzenie, że skarżący nie dysponują środkami na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Sąd zwrócił także uwagę, że wnioskodawcy nie przedstawili informacji, iż skarżący uzyskuje dochód z tytułu pozostawania na rencie, co zostało ujawnione dopiero w sprzeciwie. Podobnie, w złożonych wnioskach nie wskazali, że skarżąca uzyskuje jakiekolwiek dochody, a w ramach uzupełnienia sprzeciwu ujawniono, że pozostaje ona na rencie. Zaznaczono, że wnioskodawcy mają świadomość braków składanych oświadczeń majątkowych i świadomie uchylają się od złożenia pełnego i rzetelnego oświadczenia majątkowego. Sąd stwierdził zatem, że bez ponownego wezwania do uzupełnienia wniosków o przyznanie prawa pomocy, skarżący uniemożliwiają oni ustalenie stanu faktycznego, co do ich zdolności poniesienia kosztów niniejszego postępowania, tamując tym samym możliwość przyznania im prawa pomocy. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wnieśli o jego uchylenie i podnieśli, że ich "sytuacja finansowa znacznie odbiega od przedstawionej przez Sąd", a "wszelkie ustalenia nie odzwierciedlają stanu faktycznego". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela argumentację Sądu pierwszej instancji przedstawioną w zaskarżonym postanowieniu. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a", przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowo-administracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2014 r., sygn. akt II FZ 1756/14, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających za rozstrzygnięciem korzystnym dla strony. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. (por.: M. Niezgódka – Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594). Ze wspomnianego art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że ciężar udowodnienia niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. W związku z tym zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek ten powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, że rozmiar prowadzonej działalności gospodarczej, a także posiadane źródła przychodu oraz nieruchomości, nie pozwalają na stwierdzenie, iż skarżący nie dysponują środkami na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Sąd pierwszej instancji w sposób jednoznaczny wskazał skarżącym, z jakich powodów odmawia im przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a skarżący w swoim zażaleniu nie odnieśli się do tych argumentów. Nie wyjaśnili wątpliwości, jakie pojawiły się w sprawie w odniesieniu do sytuacji finansowej, a na które wskazał Sąd w zaskarżonym postanowieniu. Zgodzić również trzeba się z twierdzeniem o uchylaniu się od złożenia pełnego i rzetelnego oświadczenia majątkowego. Skoro to skarżących obciążał obowiązek wykazania zaistnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., z którego to obowiązku w rzetelny sposób się nie wywiązali, należy stwierdzić, że nie wykazali oni, by błędna była konkluzja Sądu pierwszej instancji co do niewykazania w okolicznościach sprawy spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, brak kompletnego obrazu sytuacji majątkowej skarżących nie pozwala przyjąć, że strona wykazała przesłanki art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Biorąc pod uwagę powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.