II OZ 1068/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Masternak – Kubiak po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 16 września 2015 r. sygn. akt II SA/Kr 292/15 o oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 16 września 2015 r. sygn. akt II SA/Kr 292/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek M. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji podniósł, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca wyjaśniła, iż prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem i trojgiem dorosłych dzieci, z których dwoje nie pracuje, a jedno zajmuje się uprawą pola i jest ubezpieczone w KRUS. Skarżąca pracuje, jej mąż jest rencistą. Rodzina utrzymuje się z dochodów skarżącej, męża i zarabiającego syna. Skarżąca z mężem są współwłaścicielami domu wielkości 190 m², budynku gospodarczego o pow. ok. 88 m² i nieruchomości rolnej o pow. 1,41 ha. Postanowieniem z dnia 19 czerwca 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy. W sprzeciwie od ww. postanowienia strona stwierdziła, w którym wyraziła niezadowolenie z wydanego postanowienia referendarza i wskazała, że oceniając wydatki pominięto wydatki konieczne, których skarżąca nie jest w stanie ponieść, a w związku z tym nie posiada na nie rachunków. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalając wniosek M. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym podniósł, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżąca jest współwłaścicielem nieruchomości, ma stały dochód z wynagrodzenia za pracę i renty męża. Zamieszkuje wspólnie z mężem i trójką dorosłego potomstwa w wieku około 30 lat, które winno samodzielnie ponosić koszty własnego utrzymania. Syn P. kontynuuje kształcenie, którego koszty w wysokości ok. 600 zł miesięcznie ponosi – zgodnie z jej oświadczeniem – skarżąca. W ocenie Sądu jeżeli skarżąca jest w stanie co miesiąc zapłacić ok. 600 zł za kształcenie 27-letniego syna oraz 112 zł za usługi telekomunikacyjne i internet, to nie można mówić o ubóstwie. Ponadto w okresie wakacyjnym skarżąca nie ponosi opłat za kształcenie syna, a zatem już z tego tytułu jest w stanie wygospodarować i zaoszczędzić kwotę niezbędną do opłacenia kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie. Fakt posiadania stałego miesięcznego dochodu z dwóch źródeł, a także posiadanie udziałów w nieruchomościach wyklucza, zdaniem Sądu, możliwość przyjęcia, że wniosek skarżącej zasługuje na uwzględnienie choćby w części. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła M. G., domagając się jego zmiany poprzez przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wskazać, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.). Jednakże prawo dostępu do sądu nie charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z cytowanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). W niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż brak było podstaw do uwzględnienia wniosku M. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej "P.p.s.a."), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykładnia ustawowego określenia "gdy osoba ta wykaże" sprowadza się do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy. Orzeczenie sądu w zakresie przyznania stronie prawa pomocy zależy zatem od tego, czy strona wykaże przesłanki, o których mowa w przepisie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Trzeba mieć przy tym na względzie, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy Sąd bierze nie tylko pod uwagę wysokość uzyskiwanych dochodów, ale również stan majątkowy strony. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżąca nie wykazała, iż znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby ją do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. M. G. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem K. G. oraz trójką pełnoletnich dzieci. Z oświadczenia strony wynika, że łączny miesięczny dochód osiągany przez osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym skarżącej wynosi 2.781,89 zł, na który składa się wynagrodzenie za pracę skarżącej, świadczenie rentowe męża wnioskodawczyni oraz kwota uzyskiwana z prowadzonej przez syna działalności gospodarczej. Córka K. G. i P. G. są osobami bezrobotnymi. W skład majątku skarżącej wchodzi współwłasność domu o pow. 190 m² oraz nieruchomość rolna o pow. 1,41 ha. Niewątpliwie wskazany wyżej dochód nie jest znaczny, biorąc pod uwagę fakt, iż rodzina skarżącej pozostająca we wspólnym gospodarstwie domowym liczy pięć osób, jednakże nie można stwierdzić, aby wnioskodawczyni wraz z rodziną należała do osób, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia. Nie można tym samym uznać, że skarżąca wykazała, aby po jej stronie istniały szczególne, niezbędne wydatki, które uniemożliwiłyby stronie partycypowanie w kosztach zainicjowanego postępowania sądowoadministracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa nadto, że z treści art. 87 i 91 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika obowiązek dzieci, zwłaszcza zamieszkujących z rodzicami i uzyskujących własne dochody, w zakresie pomocy rodzicom, w szczególności ponoszenia kosztów związanych ze wspólnym zamieszkiwaniem. W związku z powyższym należało przyjąć, że wskazana przez skarżącą sytuacja majątkowa nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Skarżąca bowiem nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tej sytuacji należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż wnioskodawczyni nie wykazała przesłanek przemawiających za uwzględnieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z powyższych przyczyn orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi