II FZ 85/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Beata Cieloch po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. sp. z o.o. z siedzibą z Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 listopada 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 1171/15 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. z siedzibą z Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 9 lutego 2015 r., sygn. akt [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 5 listopada 2015 r. sygn. akt III SA/Wa 1171/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił A. sp. z o.o. z siedzibą w Z. (dalej jako Spółka) przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi Spółki na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 9 lutego 2015 r. w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania. Sąd pierwszej instancji wskazał, że Spółka zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego, motywując to trudną sytuacją finansową i zawiłą tematyką prawa podatkowego. Podała, że kapitał zakładowy wynosi 850.000 zł. Wartość środków trwałych określiła na kwotę 1.906.462,67 zł, zaś stratę za ubiegły rok na 285.803,66 zł. Skarżąca przedstawiła deklaracje VAT-7 oraz "wyniki za V 2015 r.". Postanowieniem z dnia 26 sierpnia 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie od ww. postanowienia pełnomocnik skarżącej wnioskował o ustanowienie pełnomocnika z urzędu (adwokata lub doradcy podatkowego) do reprezentowania jej w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, wyjaśniając iż gdyby była ona reprezentowana przez adwokata lub doradcę podatkowego w obecnym wpadkowym postępowaniu o przyznanie prawa pomocy miałaby większe szanse na korzystne rozstrzygnięcie kwestii podstawowej tj. ustanowienia doradcy podatkowego z urzędu w sprawie głównej tj. wniosku o przywrócenie uchybionego terminu. W ocenie pełnomocnika w zaskarżanym rozstrzygnięciu w ogóle nie odniesiono się do sytuacji majątkowej Spółki, nie przeprowadzono analizy przedstawionych dokumentów. Uzasadniając zaskarżone postanowienie Sąd powołując się na treść art. 245 § 2 i 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej P.p.s.a.) oraz mając na uwadze, że wysokość wpisu od skargi w niniejszej sprawie stanowi kwotę 100 zł, jak i stan faktyczny sprawy uznał, iż skarżąca nie wykazała, że nie jest obecnie w stanie zgromadzić środków celem uiszczenia kosztów sądowych. Spółka we wniosku o przyznanie prawa pomocy podniosła, że nie ma środków na poniesienie kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika w osobie doradcy podatkowego. Jednak będąc wezwana do przedstawienia dokumentów źródłowych obrazujących jej sytuację majątkową, wszystkich wymaganych dokumentów nie przedstawiła. Skarżącą wezwano także do dostarczenia zestawienia wysokości przychodów i kosztów ich uzyskania osiągniętych w 2015 r., informacji dotyczącej posiadanych należności i zobowiązań, wynagrodzenia pełnomocnika, udziałów w innych podmiotach. Wykonanie tych wezwań skarżąca ograniczyła do nadesłania deklaracji VAT-7 i "wyników za V 2015 r.". Sąd wskazał, że istotna dla rozstrzygnięcia pozostaje wartość należącego do Spółki majątku trwałego (aktywa trwałe według bilansu za ostatni rok – 1.906.462,67 zł). Przyjęto, że skarżąca posiada również, zgodnie z przedstawionymi wynikami za maj 2015 r. przychody ze sprzedaży produktów (155.788,28 zł) oraz pozostałe przychody operacyjne (58.430, 73 zł). Skarżąca posiada również bardzo wysoki kapitał zakładowy (850.000 zł). Ponadto w 2014 r. Spółka kontynuowała działalność gospodarczą, przedstawiając zeznania VAT-7 za grudzień 2014 r. i okres od stycznia do maja 2015 r. Wynika z nich, że w tym okresie dokonała ona dostaw towarów o wartości odpowiednio 32.757 zł, 31.459 zł, 37.150 zł, 81.478 zł, 29.634 zł i 26.795 zł. Sąd przywołując orzecznictwo sądowoadministracyjne wskazał, że nawet brak bieżących dochodów nie może być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy nie zgromadziła ona w okresie prowadzenia działalności gospodarczej dostatecznych środków na ten cel, ani też w sposób formalny nie dowiodła swojej niewypłacalności np. poprzez wystąpienie w odpowiednim czasie o ogłoszenie upadłości. Ponadto zobowiązania skarżącej związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, nie mogą korzystać z pierwszeństwa przed należnościami względem Skarbu Państwa, wynikającymi z udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Sąd podkreślił, że racjonalny uczestnik obrotu gospodarczego powinien zabezpieczyć środki na ponoszenie wszelkich zobowiązań publicznoprawnych, w tym ponoszenie kosztów ewentualnych postępowań sądowych. Odnosząc się do wniosku o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie doradcy podatkowego lub adwokata w postępowaniu wpadkowym Sąd wskazał, że z akt rozpoznawanej sprawy wynika, że skarżąca w dniu 22 listopada 2014 r. udzieliła pełnomocnictwa procesowego radcy prawnemu A. G. Treść znajdującego się w aktach pełnomocnictwa nie pozwala przyjąć, że skarżąca w niniejszej sprawie nie jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Zakres pełnomocnictwa z dnia 22 listopada 2014 r. obejmuje bowiem umocowanie radcy prawnego do reprezentowania skarżącej przed sądami administracyjnymi, a także do reprezentowania jej przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Z akt sprawy wynika także, że ustanowiony w oparciu o powyższe pełnomocnictwo radca prawny podjął stosowne czynności procesowe i reprezentuje skarżącą w tym postępowaniu. Skoro skarżąca aktualnie jest reprezentowana w postępowaniu sądowoadministracyjnym toczącym się w niniejszej sprawie, wobec treści art. 246 § 3 P.p.s.a. brak było podstaw do uwzględnienia wniosku. W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik Spółki zarzucił naruszenie: - art. 246 § 1 P.p.s.a. poprzez nie przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, mimo że ta osoba wykazała, że nie jest w stanie podnieść jakichkolwiek kosztów postępowania; - art. 106 § 3 P.p.s.a. poprzez nie przeprowadzenie zarówno z urzędu jak i na wniosek strony dowodów uzupełniających z dokumentów (przedstawiających aktualną sytuację materialną skarżącego), mimo że było to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowodowałoby nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie; - art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP poprzez pozbawienie skarżącego prawa do sądu; - nie rozstrzygnięcie wniosku strony o ustanowienie pełnomocnika z urzędu (adwokata lub doradcy podatkowego) do reprezentowania w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji odpowiada prawu, w związku z tym zażalenie podlega oddaleniu. Wbrew twierdzeniom Spółki, które przedstawiła w zażaleniu, należy ocenić jako prawidłową konstatację Sądu pierwszej instancji, że nie wykazała ona, zgodnie z wymogiem art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a., iż jej sytuacja finansowa uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Stosownie do art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 5 grudnia 2013 r., II FZ 1102/13 – dotyczące tożsamej sprawy Spółki; z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10; z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10; publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie całkowitym na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a., obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu, należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Prawidłowo w rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji zbadał zatem zasadność przyznania Spółce prawa pomocy, analizując jej sytuację majątkową, na podstawie danych przez nią przedstawionych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zasadnie zauważył, że skarżąca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania w sprawie - na obecnym etapie kwoty 100 zł tytułem wpisu sądowego. Wbrew twierdzeniom Spółki, jest ona w stanie ponieść koszt pomocy profesjonalnego pełnomocnika, jej skarga jak i rozpoznawane zażalenie zostały bowiem sporządzone przez radcę prawnego. Należy podkreślić, że skoro w toczącym się postępowaniu skarżąca Spółka jest już reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, to stosownie do art. 246 § 3 P.p.s.a., wykluczona jest możliwość jego ustanowienia w ramach prawa pomocy. Z akt sprawy wynika (k. 6 akt sądowych), że Spółka jest reprezentowana przez radcę prawnego A. G. Pozostawanie przez wnioskującego w stosunku prawnym z profesjonalnym pełnomocnikiem, o ile nie został on ustanowiony w ramach prawa pomocy, jest każdorazowo negatywną przesłanką przyznania stronie z urzędu profesjonalnego pełnomocnika (por. postanowienie NSA z dnia 9 września 2015 r., II FZ 719/15, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Ponadto w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w świetle tak znacznych przychodów, jakie uzyskuje Spółka, a także wartości jej majątku trwałego, niedopuszczalne byłoby przyjęcie, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy. Wykazywana przez Spółkę strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie może być uznana za wystarczającą przesłankę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy, ponieważ nie przesądza jednoznacznie o utracie płynności finansowej spółki i braku możliwości regulowania ciążących na stronie zobowiązań, zwłaszcza w sytuacji kontynuowania przez nią prowadzenia działalności gospodarczej. Wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 850.000 zł., zaś wartość środków trwałych Spółka określiła na kwotę 1.906.462,67 zł. Zgodnie z przedstawionymi wynikami za maj 2015 r. Spółka osiągnęła przychody ze sprzedaży produktów (155.788,28 zł) oraz pozostałe przychody operacyjne (58.430, 73 zł). Spółka nie wykazała, że zmaga się z obiektywną groźbą niewypłacalności - przedłożone oświadczenia i dokumenty świadczą bowiem o prowadzeniu działalności na dużą skalę, z której uzyskiwane są znaczne przychody. Pomimo wezwania (k. 18 akt sądowych) Spółka nie nadesłała dokumentacji obrazującej jej sytuację majątkową. W szczególności skarżąca nie przedłożyła zeznań podatkowych, wyciągów bankowych, bilansu i rachunku zysków i strat, czym naruszyła obowiązek nałożony na nią na mocy art. 255 P.p.s.a. Okoliczność ta zestawiona z niekwestionowaną przez Spółkę znaczną kwotą uzyskiwaną ze sprzedaży towarów oraz świadczenia usług oraz dysponowaniem środkami trwałymi, tworzącymi masę majątkową o wysokiej wartości, prowadzą do wniosku, że Spółka nie spełnia warunków przyznania prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów Konstytucji RP wskazać należy, że skoro Spółka nie przedstawiła wskazanych przez Sąd pierwszej instancji dokumentów przedstawiających jej trudną sytuację majątkową, to rozstrzygnięcie którym odmówiono przyznania prawa pomocy, nie może zostać potraktowane jako ograniczające prawo skarżącej do sądu. Z tego też powodu zarzut naruszenia art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP jest niezasadny. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Spółka nie wykazała w świetle art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a., że nie dysponuje żadnymi środkami na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, a dodatkowo częściowo uchyliła się od wykonania obowiązku nałożonego na nią na mocy art. 255 P.p.s.a. W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a.