II GZ 228/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Zabłocka po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia W.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 14 stycznia 2016 r., sygn. akt V SA/Wa 3028/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi W.K. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [..] kwietnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 14 stycznia 2016 r., sygn. akt V SA/Wa 3028/15 odmówił W.K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] kwietnia 2015 r. w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną. W.K. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Wnioskodawca wskazał, iż nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych, nie prowadzi gospodarstwa domowego, nie osiąga żadnego dochodu. W uzasadnieniu podniósł, iż komornik odebrał mu całe stado bydła oraz gospodarstwo rolne i majątek. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z dnia 9 października 2015 r. referendarz sądowy wezwał stronę do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. Pismo sporządzone w wykonaniu powyższego zarządzenia zostało doręczone do rąk dorosłego domownika skarżącego w dniu 19 października 2015 r. (potwierdzenie na k. 30 akt sądowych), mimo tego w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie nie zostało złożone. Postanowieniem z dnia 6 listopada 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy wskazując w uzasadnieniu, iż wnioskodawca wezwany do złożenia dodatkowego oświadczenia nie udzielił odpowiedzi, wobec czego nie wykazał, że ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w odniesieniu do jego osoby wystąpiła. W sprzeciwie z dnia 9 listopada 2015 r. skarżący podniósł, iż nie posiada ani dochodów ani majątku, nie płaci podatków, nie ponosi kosztów utrzymania, bowiem nie ma z czego. Uzasadniając rozstrzygnięcie, Sąd I instancji stwierdził, że skoro wezwanie referendarza sądowego nie zostało przez wnioskodawcę wykonane – ani w zakreślonym terminie, ani przy wniesieniu sprzeciwu – uznać należało, iż nie wykazał on, że ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym wystąpiła w odniesieniu do jego osoby. Według Sądu I instancji nie było możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winien się liczyć w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi skarżącego. Przede wszystkim zdaniem WSA w sprawie nie zostało wyjaśnione skąd skarżący czerpie środki finansowe na utrzymanie, gdzie i na podstawie jakiego tytułu mieszka, czy prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, dziećmi, bądź z innymi członkami rodziny, czy korzysta z pomocy społecznej, pomocy rodziny, bądź osób trzecich, jakie są jego miesięczne wydatki związane z niezbędnym utrzymaniem, a także czy posiada rachunki bankowe bądź środki pieniężne zgromadzone w inny sposób. Skarżący nie wyjaśnił także z jakich powodów nie osiąga żadnych dochodów, nie nadesłał również żadnego dokumentu, z którego wynikałoby że jest osobą bezrobotną, czy też niezdolną do pracy, bądź osobą pozbawioną jakichkolwiek świadczeń socjalnych. Wnioskodawca nie wyjaśnił również czy posiada rachunek bankowy, nie nadesłał wyciągów z ewentualnie posiadanego rachunku. Zdaniem Sądu I instancji niewystarczające udokumentowanie sytuacji majątkowej skarżącego spowodowało, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie. W.K. w zażaleniu na powyższe postanowienie wniósł o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. ;dalej: p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a). Zgodnie z jednolitą linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. postanowienie z dnia 4 stycznia 2011 roku w sprawie o sygn. akt II FZ 681/10), z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wynika, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a, wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Warunkiem przyznania omawianego uprawnienia procesowego jest przedstawienie przez wnioskodawcę w sposób nie budzący wątpliwości swej sytuacji rodzinnej i majątkowej, na podstawie której sąd będzie mógł dokonać oceny zaistnienia w konkretnej sprawie przesłanek przyznania prawa pomocy. W sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, sąd ma możliwość wezwania strony do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenie lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (por. art. 255 p.p.s.a.). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06 niepubl.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., rozpoznając wniosek W.K. o przyznanie prawa pomocy powziął wątpliwość, o której mowa w art. 255 p.p.s.a. i wezwał skarżącego do nadesłania dodatkowych informacji i dokumentów dotyczących jego sytuacji majątkowej. Skarżący, pomimo skutecznego doręczenia mu wezwania w dniu 19 października 2015 r., nie wykonał nałożonego na niego obowiązku. W tej sytuacji należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że strona uniemożliwiła dokonanie wszechstronnej i właściwej oceny jego rzeczywistej sytuacji finansowej. W swoich rozważaniach Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. ujął wszystkie informacje przedstawione przez stronę i prawidłowo uznał, że nie zostało wystarczająco wykazane, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym. Niewykonanie wezwania Sądu skutkowało odmową przyznania prawa pomocy, wobec niewykazania, że w sprawie zachodzą okoliczności uzasadniające przyznanie skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Należy podkreślić, że odmowa przyznania prawa pomocy nie pozbawia skarżącego możliwości złożenia kolejnego wniosku w tym przedmiocie na dalszym etapie postępowania. Z wymienionych względów, Naczelny Sąd Administracyjny uznał zaskarżone orzeczenie za prawidłowe i na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak sentencji