II FSK 616/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca - Sędzia NSA Tomasz Kolanowski, Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia WSA (del.) Marek Olejnik (sprawozdawca), Protokolant Agata Milewska, po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2018 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej O. S.A. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 10 listopada 2015 r. sygn. akt I SA/Łd 872/15 w sprawie ze skargi O. S.A. z siedzibą w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 1 kwietnia 2015 r., nr (...) w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2.uchyla zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 1 kwietnia 2015 r., nr (...) w całości 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. na rzecz O. S.A. z siedzibą w W. kwotę 900 (słownie: dziewięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. 1. Wyrokiem z dnia 10 listopada 2015 r. o sygn. I SA/Łd 872/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę O. S.A. z siedzibą w W. (dalej: skarżąca) na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. (dalej: organ odwoławczy) z dnia 1 kwietnia 2015 r. o nr (...) w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Jako podstawę prawną powołano art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Wyrok jest dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. 2. Przebieg postępowania przed organami podatkowymi (przedstawiony przez WSA w Łodzi). 2.1. Relacjonując w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przebieg postępowania WSA w Łodzi podał, że postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2014 r. Wójt Gminy G. (dalej: organ pierwszej instancji) wszczął z urzędu postępowanie w przedmiocie określenia skarżącej wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2010 r., a następnie decyzją z dnia 29 października 2014 r. określił wysokość tego zobowiązania podatkowego w łącznej kwocie 7.430 zł. W dniu 30 października 2014 r., zgodnie z wnioskiem skarżącej, za pośrednictwem poczty elektronicznej, organ pierwszej instancji zawiadomił pełnomocnika skarżącej o możliwości odbioru decyzji w formie dokumentu elektronicznego po zalogowaniu się do systemu teleinformatycznego organu pierwszej instancji, gdzie została utworzona dla skarżącej skrzynka kontaktowa w systemie E BOI, pod którym skarżąca powinna dokonać potwierdzenia doręczenia pisma. Ponadto pouczył o sposobie odbioru pisma, w tym o sposobie identyfikacji pod wskazanym adresem elektronicznym w jego systemie teleinformatycznym (podając login i hasło) oraz zawarł informację o wymogu podpisania urzędowego poświadczenia odbioru. Wobec nieodebrania przez skarżącą korespondencji elektronicznej, organ pierwszej instancji w dniu 12 listopada 2014 r. ponownie przesłał na podany przez skarżącą adres poczty elektronicznej zawiadomienie o możliwości odbioru korespondencji w formie dokumentu elektronicznego pouczając, tak jak poprzednio, o sposobie odbioru korespondencji. Pomimo upływu kolejnych 7 dni (w dniu 19 listopada 2014 r. ), skarżąca nie odebrała ww. pisma w formie dokumentu elektronicznego we wskazany sposób. W dniu 25 listopada 2014 , organ pierwszej instancji przesłał odpis decyzji za pośrednictwem wyznaczonego operatora pocztowego na wcześniej podany adres pełnomocnika skarżącej, pod którym to adresem pełnomocnik odebrał decyzję w dniu 28 listopada 2014 r. W dniu 26 listopada 2014 r. do organu pierwszej instancji wpłynęło pismo pełnomocnika skarżącej z dnia 24 listopada 2014 , informujące o cofnięciu wniosku o doręczanie wszelkiej korespondencji za pomocą środków komunikacji elektronicznej oraz podające nowy adres do doręczeń. W dniu 27 listopada 2014 r. organ pierwszej instancji poinformował pełnomocnika skarżącej, że w związku z wcześniejszym wnioskiem na podstawie art. 152a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 749, ze zm.; dalej o.p.) dwukrotnie przesłano na podany przez skarżącą adres poczty elektronicznej zawiadomienie wraz z informacją o doręczeniu w formie dokumentu elektronicznego oraz dodatkowo do wiadomości przesłano egzemplarz decyzji na nowy adres pełnomocnika skarżącej, pod którym ten odebrał korespondencję w dniu 18 grudnia 2014 . 2.2. Postanowieniem z dnia 1 kwietnia 2015 r. organ odwoławczy stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania z dnia 12 grudnia 2014 r. od decyzji organu pierwszej instancji z dnia 29 października 2014 r. Zdaniem organu odwoławczego, w rozpatrywanej sprawie doszło do doręczenia decyzji w trybie art. 152a § 1 i 3 o.p. Organ odwoławczy podkreślił, że w piśmie z dnia 8 października 2014 r. skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika - doradcę podatkowego, wniosła o doręczanie jej wszelkiej korespondencji za pomocą środków komunikacji elektronicznej i podała adres poczty elektronicznej. W ocenie organu odwoławczego, doręczenie decyzji nastąpiło w dniu 20 listopada 2014 r., tj. po upływie łącznie 14 dni od dnia przesłania pierwszego zawiadomienia. Tym samym termin do wniesienia odwołania upłynął w dniu 4 grudnia 2014 r., natomiast odwołanie wniesiono za pośrednictwem poczty do organu pierwszej instancji w dniu 12 grudnia 2014 r. Podkreślił, że odebranie w dniu 28 listopada 2014 r. przez pełnomocnika skarżącej dodatkowego egzemplarza decyzji nie spowodowało powstania dodatkowego terminu do wniesienia odwołania, wobec skuteczności doręczenia zastępczego na podstawie art. 152a § 1-3 o.p. Nieskuteczne było również cofnięcie wniosku o doręczanie wszelkiej korespondencji za pomocą środków komunikacji elektronicznej, zawarte w piśmie z dnia 24 listopada 2014 r., ponieważ wcześniej została już skutecznie doręczona decyzja na podstawie art. 152a § 1-3 o.p 3. Postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi. 3.1. Na ww. postanowienie skarżąca wniosła skargę do WSA w Łodzi, w której sformułowała wniosek o uchylenie zaskarżonego postanowienia, a także o zasądzenie kosztów postępowania sądowego. Kwestionowanemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie art. 228 § 1 pkt 2 w związku z art. 152a o.p. poprzez stwierdzenie uchybienia terminowi do wniesienia odwołania wskutek błędnego ustalenia daty doręczenia decyzji skarżącej. 3.2. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. 4. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. 4.1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał skargę za bezzasadną. Odwołując się do art. 144a § 1 o.p. stwierdził, że organ pierwszej instancji starając się doręczyć pełnomocnikowi skarżącej decyzję w formie dokumentu elektronicznego zachował procedurę określoną w art. 152a § 1 o.p. W konsekwencji, w ocenie WSA w Łodzi, organ odwoławczy prawidłowo stwierdził, że doręczenie decyzji należało uznać za dokonane po upływie 14 dni, licząc od dnia przesłania pierwszego zawiadomienia na adres e-mailowy pełnomocnika skarżącej. Wprawdzie organ odwoławczy błędnie uznał, że to doręczenie nastąpiło 20 listopada 2014 r., a nie 13 listopada 2014 r. (14 dni od pierwszego zawiadomienia, które nastąpiło 30 października 2014 r.), to jednak ten błąd, zdaniem WSA w Łodzi, nie miał wpływu na okres liczenia terminów do wniesienia odwołania od decyzji wymiarowej. Pełnomocnik skarżącej nie kwestionował bowiem faktu doręczenia dwóch zawiadomień (z dnia 30 października i 12 listopada 2014 r.) na skrzynkę poczty elektronicznej, jak również nie składał żadnych zastrzeżeń (reklamacji) co do braku możliwości odbioru (pobrania) pisma ze strony internetowej podanej w zawiadomieniach. Doręczenie decyzji w formie pisemnej za pośrednictwem operatora wyznaczonego w dniu 18 grudnia 2014 r. miało charakter informacyjny i niewywołujący żadnych skutków prawnych w postaci ustalenia nowej daty, od której można by było liczyć termin do wniesienia odwołania. 5. Stanowiska stron w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. 5.1. Skargę kasacyjną od ww. wyroku WSA w Łodzi do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła skarżąca (reprezentowana przez pełnomocnika – doradcę podatkowego), która zaskarżyła ten wyrok w całości. Sformułowała także wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Łodzi, a także o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie: (1) art. 141 § 4 p.p.s.a., w tym również w związku z art. 133 § 1 p.p.s.a., poprzez nienależyte wyjaśnienie sprawy w następującym zakresie: (a) kontroli, czy treść skierowanych do skarżącej przez organ pierwszej instancji zawiadomień z dnia 30 października 2014 r. i z dnia 12 listopada 2014 r. spełniała przesłanki określone w art. 152a § 1 o.p.; (b) kontroli, czy w aktach sprawy znajdują się dowody potwierdzające doręczenie w dniu 13 listopada 2014 r., w tym zwłaszcza dowody potwierdzające, że organ pierwszej instancji wypełnił wymagania określone w art. 152a § 5 o.p.; (2) art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 228 § 1 pkt 2 o.p. i art. 223 § 2 pkt 1 o.p. oraz w związku z art. 152a § 1-3 i § 5 o.p. w związku z art. 122 i art. 187 § 1 o.p. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na oddaleniu skargi w sytuacji, w której WSA w Łodzi powinien uznać, że wadliwe było stwierdzenie przez organ odwoławczy uchybienia terminowi do wniesienia odwołania wskutek błędnego ustalenia daty doręczenia decyzji skarżącej. 5.2. Organ odwoławczy (reprezentowany przez pełnomocnika - radcę prawnego), w odpowiedzi na skargę kasacyjną, wniósł o jej oddalenie, a także o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. 6. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 6.1. Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy, a zatem zasługuje na uwzględnienie. Sedno sformułowanych zarzutów sprowadza się do zakwestionowania skuteczności doręczenia dokonanego przez organ pierwszej instancji. W pierwszej kolejności wymaga podkreślenia, że zgodnie z art. 144a § 1 o.p., doręczenie pism następuje za pomocą środków komunikacji elektronicznej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1422 ze zm.), jeżeli strona spełni jeden z następujących warunków: 1) złoży podanie w formie dokumentu elektronicznego przez elektroniczną skrzynkę podawczą organu podatkowego lub portal podatkowy; 2) wniesie o doręczenie za pomocą środków komunikacji elektronicznej i wskaże organowi podatkowemu adres elektroniczny; 3) wyrazi zgodę na doręczanie pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej i wskaże organowi podatkowemu adres elektroniczny. Z kolei w myśl art. 152a § 1 o.p., w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 10 stycznia 2014 r. o zmianie ustawy o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 183), w celu doręczenia pisma w formie dokumentu elektronicznego organ podatkowy przesyła na adres elektroniczny adresata zawiadomienie zawierające: 1) informację, że adresat może odebrać pismo w formie dokumentu elektronicznego; 2) wskazanie adresu elektronicznego, z którego adresat może pobrać pismo i pod którym powinien dokonać potwierdzenia doręczenia pisma, 3) pouczenie dotyczące sposobu odbioru pisma, a w szczególności sposobu identyfikacji pod wskazanym adresem elektronicznym w systemie teleinformatycznym organu podatkowego oraz informację o wymogu podpisania urzędowego poświadczenia odbioru w sposób, o którym mowa w art. 20a ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 235 ze zm.). Przepis art. 152a o.p. statuuje doręczenie w drodze quasi awiza. Pismo nie jest bowiem przesyłane adresatowi, a jedynie jest on informowany o możliwości odebrania pisma (por. P. Pietrasz, w: R. Dowgier, L. Etel (red. nauk.), P. Pietrasz, M. Popławski, S. Presnarowicz, W. Stachurski, K. Teszner, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2017, s. 1028). W konsekwencji doręczenie pisma za pomocą środków komunikacji elektronicznej następuje dwuetapowo. W pierwszym etapie organ administracji przesyła adresatowi, na uprzednio podany adres elektroniczny, zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w formie dokumentu elektronicznego wraz z linkiem umożliwiającym – po spełnieniu określonych warunków - zapoznanie się z pismem oraz jego pobranie. Drugi etap doręczenia pisma to jego pobranie i podpisanie przez adresata urzędowego poświadczenia odbioru pisma. Można to uczynić na dwa sposoby: z użyciem bezpiecznego podpisu elektronicznego weryfikowanego za pomocą kwalifikowanego certyfikatu lub podpisem potwierdzonym profilem zaufanym ePUAP. Brak adresu skrzynki na platformie ePUAP, co należy wyraźnie zaakcentować, nie uniemożliwia zapoznania się z treścią dokumentu. 6.2. W rozpatrywanej sprawie organ pierwszej instancji przesłał pocztą elektroniczną na podany przez skarżącą adres elektroniczny w dniu 30 października 2014 r. pismo zawiadamiające pełnomocnika skarżącej, że "adres elektroniczny [..] o którym mowa w art. 152a § 1 pkt 3 Ordynacji, pod który kierowana będzie [...] korespondencja, jest wskazany w załączniku wraz z informacją dotyczącą logowania do skrzynki znajdującej się pod adresem [...] utworzonej dla Państwa skrzynki kontaktowej w systemie E BOI". Równocześnie pouczył skarżącą o sposobie odbioru pism, w tym o sposobie identyfikacji pod podanym adresem elektronicznym w jego systemie teleinformatycznym (podając login i hasło) oraz zawarł w nim informację o wymogu podpisania urzędowego poświadczenia odbioru. Z ww. zawiadomienia w żaden sposób nie wynika, że pod wskazanym adresem elektronicznym już czeka pismo kierowane do skarżącej (decyzja wymiarowa) lecz jedynie, że na ten adres "będzie kierowana korespondencja". Analogiczne informacje zawiera kolejne zawiadomienie z dnia 12 listopada 2014 r. W tej sytuacji nie można przyjąć, jak przedstawił to w stanie faktycznym sprawy WSA w Łodzi, jakoby "organ pierwszej instancji zawiadomił pełnomocnika skarżącej o możliwości odbioru decyzji w formie dokumentu elektronicznego". W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpatrywanej sprawie nie został spełniony warunek określony w art. 152a § 1 pkt 1 o.p., bowiem zawiadomienia te - jak zasadnie zaakcentowała skarżąca w skardze kasacyjnej - zawierają jedynie "ogólną" informację o trybie doręczenia w sytuacji, w której skarżąca wniosła o komunikację elektroniczną z organem pierwszej instancji. W konsekwencji po stronie skarżącej nie było podstaw do wnioskowania z przesłanego zawiadomienia, że jakieś pismo oczekuje na podjęcie i że w związku z tym zawiadomieniem należy podjąć działania w celu jego odebrania. W powstałych okolicznościach uznać należy, wbrew stanowisku WSA w Łodzi, że nie doszło do skutecznego doręczenia decyzji w trybie art. 152a § 3 o.p. W konsekwencji bezprzedmiotowy jest zarzut naruszenia art. 152a § 5 o.p. dotyczący zasad przechowywania doręczonych w trybie zastępczym dokumentów elektronicznych skoro do skutecznego doręczenia w rozpatrywanej sprawie nie doszło. 6.3. Mając na względzie wyżej zaprezentowaną argumentację, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zarzutami skargi kasacyjnej skarżąca skutecznie podważyła ocenę zaskarżonego postanowienia dokonaną przez WSA w Łodzi. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny – działając na podstawie art. 188 p.p.s.a. uwzględnił skargę kasacyjną uchylając zaskarżony wyrok, zaś uznając, że sprawa jest dostatecznie wyjaśniona, po rozpoznaniu skargi do WSA w Łodzi - uchylił w całości zaskarżone postanowienie organu odwoławczego. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 oraz art. 200 w związku z art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a.