II FZ 1067/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 13 listopada 2015 r., sygn. akt I SA/Op 392/15 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi P. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 11 czerwca 2015 r. o nr [...] w przedmiocie przyznania ulgi w podatku rolnym postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 13 listopada 2015 r. o sygn. I SA/Op 392/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odmówił P. Z. (dalej: skarżący) przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego bądź doradcy podatkowego, w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 11 czerwca 2015 r. o nr [...] w przedmiocie przyznania ulgi w podatku rolnym. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 246 § 1 pkt 1 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: p.p.s.a.). Postanowienie jest dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. 2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji. 2.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie WSA w Opolu podał, że skarżący w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienia radcy prawnego bądź doradcy podatkowego. We wniosku oświadczył, że jako rolnik nie uzyskuje żadnych dochodów oraz że sam prowadzi gospodarstwo domowe. Jego majątek stanowią: stodoła, kurnik, garaż, stajnia z magazynem (o powierzchni odpowiednio: 200 m², 30 m², 60 m² i 160 m²), nieruchomości rolne ("już nieaktualna dzierżawa") o powierzchni 15 i 29 arów, zasoby pieniężne w wysokości 4,20 zł. Dodatkowo wskazał, że przekazał "w drodze cesji na rzecz KRUS w K. maszynę rolniczą marki Bizon oraz płatności bezpośrednie z lat 2013 i 2014 wraz z płatnościami z cukrowni". 2.2. Na wezwanie Referendarza sądowego WSA w Opolu skarżący złożył pismo, w którym oświadczył, że nie korzysta z pomocy społecznej, nie posiada obecnie żadnych kont oraz lokat bankowych, nie ponosi żadnych kosztów utrzymania mieszkania (tym samym nikt nie partycypuje w kosztach jego utrzymania), gdyż takiego nie posiada (w tym względzie wskazał, że budynek, który był kiedyś mieszkaniem, obecnie jest magazynem zbożowym). Postanowieniem z dnia 16 września 2015r. Referendarz sądowy WSA w Opolu odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy uzasadniając, że skarżący pomimo obowiązku nałożonego pismem z dnia 5 sierpnia 2015 r. nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości swojej sytuacji finansowej i majątkowej. 2.3. We wniesionym od ww. postanowienia sprzeciwie skarżący wskazał na swoją sytuację materialno - bytową. Wyjaśnił, że jest rolnikiem, który z uwagi na fakt zaprzestania produkcji nie posiada prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Z przyczyn losowych został zmuszony do zaprzestania produkcji, albowiem brak zasobów finansowych wyklucza możliwość produkcji rolnej. Ponownie oświadczył, że nie ponosi jakichkolwiek kosztów utrzymania wyjaśniając w tym zakresie, że nie zamieszkuje w budynku mieszkalnym i nie ponosi jakichkolwiek kosztów utrzymania takiego budynku. Nie korzysta z wody, gazu ani prądu. Dodatkowo skarżący wskazał na straty, jakie poniósł w wyniku pożaru, który miał miejsce w 2013 r. na powierzchni 1ha i 2 arów, oraz że posiada zboże, którego nie jest w stanie sprzedać i którego wartości nie jest w stanie określić. Nieznana jest mu wartość pamiątkowego zegarka, jaki posiada z okresu pierwszej komunii. Wskazał na posiadane zaległości względem Gminy W., ANR w O. oraz KRUS. Zarządzeniem z dnia 12 października 2015 r. wezwano skarżącego do przekazania informacji dotyczącej: ilości osób wchodzących w skład gospodarstwa domowego skarżącego pod adresem S. [...], [...] W.; faktu zamieszkiwania P. Z. pod ww. adresem; okoliczności odbioru korespondencji (kierowanej do skarżącego) przez m.in. T. Z., M. Z., J. Z.; dochodów osiągniętych przez skarżącego oraz przez osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym; wyciągów i wykazów wszystkich posiadanych rachunków bankowych skarżącego oraz osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym; kosztów ponoszonych w skali miesiąca na utrzymanie; korzystania z pomocy materialnej osób trzecich; kopii umowy dzierżawy nieruchomości rolnej zawartej z ANR w O., jej ewentualnego rozwiązania; kopii dokumentów potwierdzających zaległości względem ANR, KRUS oraz informacji o ewentualnych dopłatach do gruntów rolnych. W piśmie z dnia 23 października 2015 r. (data wpływu pisma do sądu) skarżący wyjaśnił, że nie posiada informacji na temat odbioru korespondencji przez osoby, z którymi nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Wskazując adresy tych osób (inne niż adres jego zamieszkania) wyjaśnił, że nie jest mu znana ich sytuacja materialno – bytowa i nie ma nawet informacji co do przyczyn odbioru zastępczego przez te osoby, kierowanej do niego korespondencji. Wskazał, że nie zna adresu zamieszkania tych osób i że "z całą pewnością w stodole w S. [...] nie mieszkają". Dodatkowo oświadczył, że od dwóch lat nie posiada konta bankowego, albowiem nie jest w stanie ponosić kosztów jego prowadzenia. Wyjaśnił, że wielokrotne próby uzyskania zaświadczenia o wielkości otrzymywanych dopłat z ARiMR kończyły się niepomyślnie. Nie posiada również umowy dzierżawy, ani też jej rozwiązania, gdyż jak podaje "w dniu 22 sierpnia 2014 r. wysłał ją do O.". Skarżący podtrzymał dotychczasowe oświadczenie, że nie ponosi jakichkolwiek kosztów związanych z utrzymaniem, leczeniem czy choćby wyżywieniem, albowiem w tym zakresie "korzysta z zasobów natury". Wraz z pismem skarżący przesłał: kserokopie pisma KRUS informującego o zadłużeniu z tytułu składek na ubezpieczenia zdrowotne; informacje o zadłużeniu z tytułu składek na pozostałe ubezpieczenia za II i III kwartał 2015r.; wezwanie do zapłaty ANR z dnia 21 maja 2015r. 3. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu (Sądu pierwszej instancji). 3.1. Odmawiając przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, WSA w Opolu wskazał, że skarżący nie wykazał spełnienia przesłanek zawartych w przepisie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., tj. że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Nie uprawdopodobnił, że jego sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie wniosku. Jego oświadczenia złożone na urzędowym formularzu PPF oraz w dodatkowych pismach nie mogą być uznane za wyczerpujące i rzetelne, co powoduje, że nie jest możliwe ustalenie rzeczywistych możliwości majątkowych skarżącego. W świetle tak niejasnych i niejednoznacznych wyjaśnień oraz braku przedłożenia - mimo żądania Sądu - dokumentów potwierdzających składane oświadczenia co do stanu majątkowego i sytuacji bytowej, WSA w Opolu stwierdził, że budzą one uzasadnione wątpliwości co do ich wiarygodności i nie pozwalają na rzetelną ocenę przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. 4. Stanowisko skarżącego w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. 4.1. W zażaleniu na powyższe postanowienie (błędnie nazwanym "skargą") skarżący wyraził ogólne niezadowolenie z działalności Urzędu Gminy W., Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Opolu. W obszernym wywodzie przedstawił argumentację polemizującą z ustaleniami faktycznymi dokonanymi przez Sąd pierwszej instancji. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 5.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżone postanowienie WSA w Opolu odpowiada prawu, zatem zażalenie skarżącego podlega oddaleniu. 5.2. Stosownie do art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie całkowitym na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. lub częściowym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Dopiero zestawienie z sobą indywidualnej sytuacji majątkowej strony i konkretnych kosztów sądowych w danym postępowaniu sądowoadministracyjnym pozwala na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. O ile sąd jest w stanie określić wysokość kosztów sądowych na danym etapie postępowania, to dla zrekonstruowania drugiego elementu powyższego porównania, tj. sytuacji majątkowej wnioskodawcy, kluczowe jest precyzyjne i nie budzące wątpliwości zobrazowanie swojej kondycji finansowej przez wnoszącego o przyznanie prawa pomocy. 5.3. Odnosząc powyższe uwagi do rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo zbadał zasadność przyznania skarżącemu prawa pomocy, analizując jego sytuację majątkową, zobrazowaną w oświadczeniach zawartych w formularzu urzędowym PPF. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę, że skarżący pomimo wezwania z dnia 13 października 2015 r. (k. 73 akt sądowych) nie udokumentował we właściwy sposób swojej sytuacji majątkowej. Niezastosowanie się do wezwania WSA w Opolu, skierowanego do skarżącego w trybie art. 255 p.p.s.a. powoduje, że materiał dowodowy okazał się być niekompletny, a w rezultacie wątpliwości co do oświadczeń skarżącego pozostały niewyjaśnione. Ma rację Sąd pierwszej instancji stwierdzając, że oświadczenia skarżącego złożone na urzędowym formularzu PPF oraz w dodatkowych pismach nie mogą być uznane za wyczerpujące i rzetelne, albowiem na wiele z żądanych pytań skarżący nie udziela odpowiedzi lub udziela niepełnych odpowiedzi, a niekiedy wzajemnie się wykluczających. Skarżący nie przedstawia dokumentów źródłowych, do których złożenia jest wzywany. Nie potrafi racjonalnie wyjaśnić, na jakiej podstawie kierowaną do niego korespondencję odbierały inne osoby. Twierdzi, że nie osiąga dochodu, ani nie ponosi wydatków na utrzymanie, nie zamieszkuje w budynku mieszkalnym, tylko "w stodole", w związku z tym nie ponosi jakichkolwiek kosztów utrzymania takiego budynku. Nie korzysta z wody ("wodę zbieram z deszczówki bardzo dobrej jakości mamy wodę więc nie ma problemu w zimie tym bardziej bo śniegu jest mnóstwo"), gazu ani prądu. Jest rolnikiem, który z uwagi na fakt zaprzestania produkcji nie posiada prawa do zasiłku dla bezrobotnych, nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej. Tymczasem, na co trafnie zwrócił uwagę WSA w Opolu – złożone przez niego wyjaśnienia pozostają w sprzeczności z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, albowiem dla zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, na które składają się nie tylko wydatki na wyżywienie, ale także inne koszty związane z ubraniem, higieną czy choćby leczeniem, wymagane jest posiadanie jakichkolwiek środków finansowych. Przy zupełnym zaś braku takich środków, skarżący miałby podstawy do korzystania ze świadczeń pomocy społecznej, na co jednak sam nie wskazuje. Nie sposób jest przyjąć, by skarżący był w stanie utrzymywać się nie uzyskując jakiegokolwiek dochodu, czy choćby nie korzystając z pomocy innych osób. Pomimo wezwania skarżący nie wyjaśnił także kwestii dzierżawionej przez niego nieruchomości oraz nie przekazał informacji o ewentualnych dopłatach do gruntów rolnych. W rozpatrywanej sprawie Sąd pierwszej instancji został pozbawiony możliwości rzetelnej i wnikliwej oceny wniosku pod kątem spełnienia przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zgodnie z art. 243 p.p.s.a., sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony. To w interesie skarżącego leży przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających wniosek w tym zakresie. Skarżący powinien – czego w rozpoznawanej sprawie nie uczynił – przekonać zatem sąd o tym, że jego sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania, a rolą sądu nie jest prowadzenie z urzędu postępowania, mającego na celu ustalenie sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Na podstawie twierdzeń skarżącego nie sposób określić, jaki jest jego realny miesięczny dochód, jego źródło ani jego konkretne wydatki. Natomiast subiektywne przekonanie skarżącego o zasadności jego wniosku, przy równoczesnym nieodniesieniu się do kwestii uznanych przez Sąd za niewystarczająco wykazane, powoduje niemożność uwzględnienia wniosku o udzielenie prawa pomocy, a w konsekwencji bezzasadność zażalenia na postanowienie odmawiające przyznania prawa pomocy. 5.4. Zawarty w zażaleniu wniosek zawierający się w sformułowaniu "Ten Watek proszę przekazać do Prokuratury rejonowej w Opolu ul Rejtana" nie może być uznany za przedstawienie okoliczności wykazania spełnienia przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Podkreślenia wymaga, że ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555 ze zm.; dalej: k.p.k.) dotyczą zupełnie innych procedur. Dlatego instytucji prawnych - z jednej strony prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym uregulowanej m.in. w art. 246 p.p.s.a., z drugiej zaś strony uregulowanego w art. 304 k.p.k. społecznego obowiązku zawiadomienia prokuratora lub Policji o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu - nie można w żaden sposób utożsamiać i porównywać ze sobą. Pierwszy przypadek dotyczy uprawnienia do skutecznego przeprowadzania i skontrolowania postępowania w zakresie prawa pomocy pod względem legalności, drugi natomiast przypadek dotyczy społecznego obowiązku - po powzięciu informacji o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu - zawiadomienia o tym prokuratora lub Policji. Jeśli skarżący uważa, że zostało popełnione jakieś przestępstwo, powinien zawiadomić o tym właściwe organy, tj. prokuratora lub Policję (por. postanowienie NSA z dnia 14 grudnia 2015 r., sygn. II FZ 976/15; dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Wniosek "o ukaranie kara porżatkowa Sędzi A. W. za zatajanie dowodów w syg akt I SA/OP. 392/15" nie został należycie sprecyzowany, nie wiadomo, czego miałby ten wniosek dotyczyć. Należy przy tym podkreślić, że ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewiduje trybu "ukarania karą porządkową" sędziego. 5.5. Biorąc pod uwagę przedstawioną argumentację, Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie jako niezasadne oddalił na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.