I FZ 571/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Krystyna Chustecka, , , po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia O. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 19 listopada 2015 r. sygn. akt I SA/Łd 867/15 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi O. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 21 maja 2015 r., Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług oraz nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy za poszczególne miesiące 2009 r. postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 19 listopada 2015 r., sygn. akt I SA/Łd 867/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił O. K. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd I instancji podniósł, że przedstawiona przez skarżącego sytuacja materialna i rodzinna nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną. Małżonkowie osiągają dochód z tytułu emerytury w łącznej kwocie 3.029 zł. Ponoszą wydatki na utrzymanie i podstawowe opłaty w kwocie 1.089,37 zł. Ich majątek stanowią nieruchomości w postaci mieszkania o pow. 61,96 m2 i nieruchomości rolnej o pow. 0,065 ha, a ponadto zasoby pieniężne w kwocie ok. 10.000 zł oraz samochody i sprzęt o wartości 45.000 zł. Skarżący posiada ruchomy kredyt w wysokości 100.000 zł w pełni wykorzystany. W 2014 r. małżonkowie osiągnęli dochód w kwocie 158.819,60 zł. W tym stanie rzeczy, biorąc pod uwagę sytuację materialną skarżącego i jego możliwości płatnicze, Sąd uznał, że wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie i odmówił przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Powyższa sytuacja, wobec wskazanej kwoty oszczędności (10.000 zł) w ocenie Sądu, nie pozwala przyjąć, iż skarżący wykazał dostatecznie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto skarżący posiada liczne składniki majątkowe w postaci samochodów, maszyn i nieruchomości. Powyższej oceny zdaniem Sądu I instancji nie zmienia posiadane przez skarżącego zadłużenie, okoliczność uzyskania bowiem dwóch kredytów na łączną kwotę 130.000 zł świadczy o istotnych zdolnościach płatniczych, które niewątpliwie podlegały weryfikacji na etapie udzielania kredytów, a ponadto skarżący nie przedstawił aktualnie żadnych dokumentów potwierdzających jakiekolwiek trudności w spłacie tych zobowiązań. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych. Zarzucił naruszenie przepisów postępowania, co miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.: - art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze m.) dalej: P.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie na gruncie błędnego założenia, że strona jest w stanie ponieść koszty zainicjowanego przez siebie postępowania sądowego bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny podczas, gdy strona jest zadłużona na kwotę 126.229 zł (ruchomy kredyt w pełni wykorzystany na co wskazuje ujemne saldo rachunku należącego do skarżącego oraz saldo w rachunku w PKO BP), - błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, w szczególności przyjęcie, że nie zachodzą w sprawie szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, podczas gdy skarżący wraz z żoną osiągają dochód z tytułu emerytury w łącznej kwocie 3.029 zł, przy zadłużeniu na kwotę ponad 125.000 zł. W uzasadnieniu wskazano, że Sąd zbagatelizował kwestię kluczową dla prawidłowego ustalenia sytuacji finansowej skarżącego, tj. okoliczność zadłużenia strony względem banku na kwotę 127.229 zł. Sąd powołał się na fakt istotnych zdolności płatniczych strony, które były weryfikowane wyłącznie przez bank. Zdaniem strony wyciągnięcie tak daleko idących wniosków opierając się jedynie na przypuszczeniach, że pracownicy banku prawidłowo ocenili sytuację skarżącego, jest dla niego krzywdzące. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stosownie do przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści powyższego przepisu wynika, że to strona ma przekonać Sąd, że znajduje się w takiej sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. To strona powinna więc należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które wskazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli zaś fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. post. NSA: z 9 września 2004 r., FZ 360/04, z 7 marca 2006 r., II OZ 211/06, niepubl.). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty sądowe jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody z budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2015 r., I FZ 514/15). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że strona nie wykazała zaistnienia przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd szczegółowo zbadał sytuację materialną strony, porównał wysokość kosztów sądowych, które na obecnym etapie musi ponieść skarżący z jego możliwościami finansowymi, wziął przy tym pod uwagę wysokość wpisu sądowego. Sąd porównał dochody z wydatkami, jakie ponosi miesięcznie rodzina skarżącego, przedstawił stan rachunków bankowych oraz posiadany majątek skarżącego. Odnosząc się do podnoszonej przez skarżącego kwestii posiadanego zadłużenia zauważyć nalży, że zobowiązania cywilnoprawne (m.in. raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa, a tym samym na innych podatników. Ponadto w przedmiotowej sprawie strona nie przedłożyła jakichkolwiek dokumentów świadczących o tym, że ma problemy ze spłatą rat zaciągniętych kredytów. Reasumując, należy stwierdzić, że Sąd I instancji w sposób pełny i wnikliwy dokonał analizy sytuacji materialnej skarżącego i uznał, że nie została spełniona przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Oceny tej nie podważyła powołana w zażaleniu argumentacja. Fakt, że strona nie zgadza się z oceną stanu faktycznego i prawnego dokonaną przez Sąd I instancji nie zmienia prawidłowości wydanego postanowienia i nie jest przesłanką stwierdzenia jego wadliwości. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. oddalił zażalenie.