I FZ 78/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Danuta Oleś, , , po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 stycznia 2016 r., sygn. akt VIII SA/Wa 719/15 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 22 czerwca 2015 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z 15 stycznia 2016 r., sygn. akt VIII SA/Wa 719/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym M. B., w sprawie ze skargi na Decyzję Izby Skarbowej w W. z 22 czerwca 2015 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług. Sąd pierwszej instancji wskazał, że wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu (PPF), M. B. (dalej: "skarżący") wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że oboje z żoną są osobami bezrobotnymi bez prawa do zasiłku, na utrzymaniu mają dwoje małoletnich dzieci (8 i 5 lat). Rodzina zamieszkuje w domu ojca skarżącego i korzysta z jego pomocy finansowej. Skarżący posiada 1 ha gruntu rolnego, którego nie uprawia, gdyż nie stać go na zakup maszyn i środków niezbędnych do produkcji rolnej. Oświadczył, że nie posiada żadnych oszczędności, które mógłby przeznaczyć na uiszczenie wpisu od skargi (2.000 zł). Odpowiadając na wezwanie Sądu, wystosowane w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej "P.p.s.a.") skarżący oświadczył, że nie osiąga dochodów z prac dorywczych, czasem pomaga ojcu w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, zaś jego żona nie podejmuje pracy, gdyż wychowuje dwoje małoletnich dzieci. Pomoc finansowa ze strony ojca skarżącego wynosi ok. 600 – 800 zł. Rodzina skarżącego nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego uzależnione jest od wyniku sprawy i będzie wypłacone po jej zakończeniu. Postanowieniem z 19 listopada 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. Podtrzymał dotychczasową argumentację. Wskazał na wysokie bezrobocie, które uniemożliwia podjęcie stałego zatrudnienia. Oświadczył, że w miarę możliwości podejmuje się prac dorywczych i sezonowych. Oddalając wniosek, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, podniósł, że mając na uwadze regulacje prawne, zawarte w treści art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 i § 3 P.p.s.a, jak i art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a, nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącemu prawa pomocy. Podkreślił, że skarżący we wszystkich zawisłych sprawach przed Sądem pierwszej instancji, składając wnioski o przyznanie prawa pomocy, powoływał się na te same okoliczności. tj. bezrobocie, brak dochodów i pomoc finansową od ojca. W ocenie Sądu skarżący konsekwentnie uchylał się od wykazania swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej, osiągał dochody z tytułu prac dorywczych i sezonowych, których wysokości jednak nie wskazał. Sąd stwierdził, że nie sposób zatem wykluczyć, że są one znaczne, dzięki czemu skarżący i jego żona nie dostrzegają potrzeby aktywnego poszukiwania dodatkowych źródeł dochodu, a źródłem oszczędności może zaś być majątek zgromadzony w czasie, gdy skarżący prowadził zarejestrowaną działalność gospodarczą o znacznych rozmiarach, a w dodatku nie wyjaśnił powodów jej likwidacji. W ocenie Sądu skarżący wraz z żoną nie wykorzystują należycie swoich możliwości zarobkowych, posiadają oszczędności lub osiągają nieujawnione dochody niezbędne do utrzymania czteroosobowej rodziny. Sąd nie dał wiary twierdzeniom skarżącego, że stała pomoc finansowa ze strony ojca (600 – 800 zł miesięcznie) zabezpiecza w sposób wystarczający potrzeby finansowe czteroosobowej rodziny. Stwierdził, że skoro skarżący nie ujawnia swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej, to brak było podstaw do przyznania mu prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Na powyższe postanowienie, skarżący wniósł zażalenie. Zaskarżając je w całości, zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych mający wpływ na treść tak zapadłego rozstrzygnięcia oraz błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 245 § 1 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia, poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w kwestionowanym orzeczeniu Sąd pierwszej instancji rzeczowo i obszernie wyjaśnił, dlaczego nie może uwzględnić wniosku skarżącego. Sąd wskazał, że skarżący wraz z żoną wychowują dwójkę dzieci. Są zarejestrowani, jako bezrobotni bez prawa do zasiłku i nie korzystają z pomocy opieki społecznej, co sprowadzało się do stwierdzenia, że sytuacja majątkowa i osobista skarżącego nie jest tak zła. Sąd podkreślił, że skarżący jest właścicielem 1 ha gruntu rolnego, ale z uwagi na brak środków, nie uprawia gruntów rolnych. Podniósł również, że skarżący prowadził działalność gospodarczą o znacznych rozmiarach, lecz nie wyjaśnił powodów jej likwidacji. Następnie Sąd podniósł, że nie sposób zaspokoić potrzeb czteroosobowej rodziny za kwotę 600-800 zł miesięcznie, którą to skarżący otrzymuje od swojego ojca, a skarżący nie wykazał wysokości dochodów uzyskiwanych z prac dorywczych. Sąd wskazał, że skarżący konsekwentnie uchylał się od wykazania swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej, co w zasadzie sprowadzało się do tego, że uniemożliwiło pełną ocenę stanu majątkowego skarżącego. Podkreślić w tym miejscu należy, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z 28 stycznia 2015 r. sygn. akt II OZ 43/15 - opublikowane w internetowej bazie orzeczeń pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zasadnie zatem Sąd pierwszej instancji podkreślił, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Powyższe stanowisko Naczelny Sąd Administracyjny w pełni popiera i wskazuje, że nie jest możliwe przyznanie prawa pomocy wyłącznie w oparciu o przekonanie strony, co do braku możliwości poniesienia przez nią kosztów postępowania. Należy podkreślić, że Sąd dysponuje środkami z budżetu państwa i nie może ich przyznawać stronom postępowań pochopnie, na podstawie niepełnego opisu sytuacji materialnej skarżącego i jego rodziny oraz bez stosownej dokumentacji uzasadniającej pomoc państwa. Co prawda skarżący wskazał, że wraz z małżonką wychowuje dwójkę dzieci, są osobami bezrobotnymi bez prawa do zasiłku, mieszkają u ojca skarżącego i nie korzystają z pomocy opieki społecznej, posiadają 1 ha gruntu rolnego i otrzymują pomoc finansową od ojca skarżącego. Jednakże powyższe nie może się przyczynić do dokonania w sposób prawidłowy pełnej oceny stanu majątkowego. Skarżący nie wykazał wysokości dochodów z prac dorywczych i sezonowych. Nie wskazał też przyczyny likwidacji działalności gospodarczej. Na zasadność rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji, wskazuje również fakt, że skarżący nie wykazał obiektywnej przeszkody, która uniemożliwiłaby, zarówno skarżącemu jak i jego żonie podjęcie pracy w celu poprawy sytuacji majątkowej. W związku z powyższym należy zgodzić się ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, że w sytuacji, gdy skarżący nie wykazał przesłanek, które pozwoliłyby na uwzględnienie jego wniosku, nie sposób wykluczyć że zarówno dochody osiągane z prac dorywczych i sezonowych, jak i ewentualne oszczędności, które mogły być zgromadzone w czasie, gdy skarżący prowadził działalność gospodarczą, sprowadza się do tego, że nie można przyznać skarżącemu prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Należy podkreślić, że Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżącego w sytuacji, gdy dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne, mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z 18 listopada 2014 r., sygn. akt. I GZ 512/14 - opublikowane w internetowej bazie orzeczeń pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podsumowując rozważania, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zaskarżone postanowienie jest w pełni uzasadnione. Sąd pierwszej instancji, w sytuacji niewykazania przez skarżącego w sposób pozwalający na dokonanie rzeczywistej oceny jego sytuacji majątkowej, słusznie oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy. W przedmiotowej sprawie nie doszło do naruszenia art. 245 § 1 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a. postanowił, jak w sentencji.