I OSK 149/16

16 grudnia 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz Sędziowie: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) Sędzia del. NSA Leszek Kiermaszek Protokolant: starszy inspektor sądowy Karolina Kubik po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2016 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 27 października 2015 r. sygn. akt II SAB/Op 41/15 w sprawie ze skargi E. P. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. w przedmiocie rozpatrzenia odwołania od decyzji w sprawie zatrzymania prawa jazdy oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 27 października 2015 r., sygn. akt II SAB/Op 41/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, po rozpoznaniu skargi E. P. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. w przedmiocie rozpatrzenia odwołania od decyzji w sprawie zatrzymania prawa jazdy - umorzył postępowanie (pkt 1); stwierdził, że organ dopuścił się bezczynności (pkt 2); stwierdził, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (pkt 3); wymierzył SKO w O. grzywnę w kwocie 500 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy. Starosta S. decyzją z [...] października 2014 r. zatrzymał E. P. prawo jazdy kategorii A, BI, B, B+E, T nr [...]. Pismem z dnia 10 listopada 2014 r. E. P. wniósł odwołanie od ww. decyzji, które zostało przekazane przez organ I instancji wraz z aktami sprawy do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. przy piśmie z 19 listopada 2014 r. (wpływ do Kolegium 25 listopada 2014 r.). Pismem z 22 grudnia 2014 r. organ odwoławczy poinformował strony postępowania, że rozpatrzenie odwołania nastąpi w terminie do 27 lutego 2015 r. z powodu zbyt dużego wpływu spraw w stosunku do obsady kadrowej Kolegium. Postępowanie w sprawie zostało zakończone wydaniem decyzji na posiedzeniu w dniu [...] lutego 2015 r. W piśmie z dnia 2 kwietnia 2015 r. E. P. skierował do Prezesa Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniosek, w którym podał, że telefonicznie dowiedział się, iż termin rozpatrzenia jego sprawy został przedłużony do dnia 30 czerwca 2015 r., bez podania "podstaw prawnych", stąd zażądał niezwłocznie wydania decyzji wraz z uzasadnieniem. W dniu 4 maja 2015 r. E. P. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na bezczynność Kolegium, zarzucając rażące przekroczenie terminu do wydania decyzji. Wyjaśnił, że orzeczona kara w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, została wykonana "w dniu 10 kwietnia 2015 r.", od 2011 r. pozostaje bez środków do życia, przebywał 1,5 roku w zakładzie karnym, następnie został zarejestrowany w PUP Strzelce O. bez prawa do zasiłku. Obecnie odbywa staż jako opiekun osób starszych i "otrzymanie prawa jazdy dla osoby z orzeczoną niepełnosprawnością jest niezbędne". W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie wskazując, iż w przedmiotowej sprawie nie było bezczynne, ponieważ dopełniono obowiązku poinformowania strony o przedłużeniu terminu jej załatwienia, przyczynach zwłoki i wyznaczono nowy termin jej załatwienia na 27 lutego 2015 r. Sprawa została zakończona rozstrzygnięciem, które zapadło na posiedzeniu zespołu orzekającego w dniu [...] lutego 2015 r., a decyzję wysłano skarżącemu 3 czerwca 2015 r. Opisanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu uwzględnił skargę. Sąd I instancji wskazał, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w dniu [...] lutego 2015 r. wydało decyzję nr [...], lecz decyzję wysłano do skarżącego dopiero 3 czerwca 2015 r. - a więc już po wniesieniu skargi. Skarżący otrzymał sporną decyzję w dniu 8 czerwca 2015 r. Sąd uznał, że w tej sytuacji odpadła podstawa do zastosowania art. 149 § 1 zd. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako: P.p.s.a.) i zobowiązania organu do wydania w określonym terminie decyzji w sprawie odwołania skarżącego, skoro w przedmiotowej sprawie nie występuje już - w dacie orzekania przez Sąd - bezczynność organu. Mając powyższe na uwadze WSA w Opolu, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku i umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania organu do wydania decyzji w sprawie. Jednocześnie Sąd zwrócił uwagę, że przepis art. 149 § 1 P.p.s.a., w brzmieniu mającym zastosowanie w sprawie, zawiera normę, wg której uwzględnienie skargi na bezczynność (lub przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego) polega nie tylko na zobowiązaniu organu do wydania aktu w określonym terminie, ale także na rozstrzygnięciu o tym, czy bezczynność (lub przewlekłe prowadzenie postępowania) miały miejsce oraz czy nastąpiło to z rażącym naruszeniem prawa albo nie miało charakteru rażącego. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy, pomimo wydania przez Kolegium decyzji datowanej na [...] lutego 2015 r., Sąd uznał, iż jest zobligowany rozstrzygnąć czy w postępowaniu administracyjnym zakończonym wskazanym aktem wystąpiła bezczynność oraz czy miała ona charakter rażącego naruszenia prawa. Odnosząc się do tej kwestii WSA w Opolu wskazał, że decyzja administracyjna jest aktem zewnętrznym, będącym oświadczeniem władczym woli organu administracyjnego i może być uznana za wydaną z chwilą ujawnienia woli organu na zewnątrz struktur organizacyjnych oraz stworzenia adresatowi rozstrzygnięcia możliwości zapoznania się z treścią tego oświadczenia woli. W uchwale 7 NSA z dnia 4 grudnia 2000 r., sygn. akt FSP 10/00, (zob. ONSA 2001, nr 5, poz. 56) wskazano, że oświadczenie woli, które ma być złożone adresatowi decyzji, złożone jest z chwilą, gdy doszło do adresata w taki sposób, że mógł on zapoznać się z jego treścią. Decyzja sporządzona, a więc spełniająca wymogi formalne, ale niedoręczona, nie załatwia sprawy administracyjnej, gdyż nie wiąże organu ani strony, co stanowi uzasadnienie przyjęcia, że decyzja administracyjna jest wydana z chwilą jej doręczenia. W kontekście przytoczonych poglądów i ustalonych okoliczności sprawy Sąd I instancji stwierdził, że zakończenie postępowania nie nastąpiło w dacie wydania decyzji [...] lutego 2015 r. ale z momentem podjęcia czynności wyekspediowania jej do stron postępowania celem doręczenia i wywołania skutków prawnych - co nastąpiło dopiero 3 czerwca 2015 r. Oceniając czynności Kolegium, jako organu odwoławczego, w kontekście terminu do załatwienia odwołania, o jakim mowa w art. 35 § 3 K.p.a., Sąd przypomniał, że odwołanie wpłynęło do organu 25 listopada 2014 r., zaś kolejnym działaniem jakie Kolegium podjęło było wystosowanie do skarżącego pisma datowanego na dzień 22 grudnia 2014 r. z wyznaczonym terminem o załatwienia sprawy. W aktach sprawy brak jest dowodu potwierdzającego odbiór tej przesyłki przez skarżącego. Wyznaczenie tak długiego terminu załatwienia sprawy ([...] luty 2015 r.), w sytuacji gdy organ nie podejmował żadnych czynności dowodowych ani wyjaśniających stanowi o bezzasadnym skorzystaniu z instytucji uregulowanej w art. 36 K.p.a. Sąd uznał, że wskazane przez organ trudności organizacyjne wynikające ze zbyt dużego wpływu spraw w stosunku do obsady kadrowej nie znoszą stanu jego bezczynności. Kolejny etap bezczynności Kolegium związany był z faktem zwłoki w doręczeniu skarżącemu decyzji datowanej na dzień [...] lutego 2015 r. Sąd stwierdził, że w takich okolicznościach skarga na bezczynność złożona przez skarżącego w dniu 4 maja 2015 r. była oczywiście zasadna, gdyż w momencie jej wniesienia skarżący nie miał żadnej wiedzy, o tym czy organ zamierza odnieść się do jego wezwania z 2 kwietnia 2015 r. do usunięcia naruszenia prawa, ani co do faktu wydania decyzji. Zdaniem Sądu, wskazany przebieg postępowania nie może budzić wątpliwości, że organ odwoławczy pozostawał w zwłoce, gdyż od momentu wpływu odwołania do wydania decyzji w sprawie upłynął okres dłuższy aniżeli określony w art. 35 § 3 K.p.a. Kolegium ponad sześć miesięcy załatwiało odwołanie skarżącego. Przystępując do oceny czy bezczynność miała charakter rażący Sąd przyznał rację skarżącemu, iż w kontrolowanej sprawie doszło do naruszenia art. 12 K.p.a. i art. 35 § 3 K.p.a. Przedstawione powyżej działania organu odwoławczego Sąd uznał za nacechowane rażącą zwłoką, zwłaszcza ponad trzymiesięczną bezczynność w doręczaniu decyzji skarżącemu, która w żaden sposób nie została usprawiedliwiona. Skarżący oczekiwał ponad 6 miesięcy na rozpatrzenie odwołania od decyzji pierwszoinstancyjnej. Sąd uznał, że omówione działania, nie pomijając treści zawiadomienia skierowanego do skarżącego przez Kolegium, wskazują na zaistniały stan bezczynności i noszą znamiona rażącego naruszenia prawa, w rozumieniu art. 149 § 1 P.p.s.a. Rezultatem dokonanej przez Sąd oceny działań skarżonego organu było stwierdzenie w pkt 2 i 3 wyroku, iż zaistniała bezczynność miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Jednocześnie Sąd uznał za zasady wniosek skarżącego o wymierzenie Kolegium grzywny na podstawie art. 149 § 2 P.p.s.a. O wysokości grzywny orzeczono w kwocie 500 zł, mając na uwadze przedstawione okoliczności oraz charakter i przedmiot sprawy administracyjnej. Sąd również wziął pod uwagę, że orzeczona grzywna nie ma dla skarżącej charakteru rekompensacyjnego oraz fakt, iż stan przewlekłości ustał przed wniesieniem skargi. Zdaniem Sądu, wymierzenie Kolegium grzywny we wskazanej wysokości służyć będzie realizacji zarówno funkcji represyjnej jak i prewencyjnej, zapobiegając ewentualnym przyszłym działaniom organu odwoławczego narażającym strony na negatywne skutki przewlekłości. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy WSA w Opolu do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Skargę kasacyjną oparto na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 149 § 1 i 2 w zw. z art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a. poprzez nietrafne przyjęcie przez WSA w Opolu, że w przedmiotowej sprawie zaistniały podstawy do stwierdzenia bezczynności organu, a w dalszej kolejności także - do stwierdzenia, iż bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, sprowadzające się do wniosku o naruszeniu art. 12, art. 35 § 3 i art. 36 K.p.a., co nadto doprowadziło do wymierzenia stronie przeciwnej grzywny, podczas gdy - w istniejącym stanie faktycznym i prawnym sprawy - SKO w O., wbrew ocenie WSA w Opolu, nie dopuściło się bezczynności w prowadzonym postępowaniu, a tym bardziej jej kwalifikowanej postaci. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ podniósł, że z art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych, wynika, iż okres pomiędzy dniem posiedzenia niejawnego, na którym zostaje podjęte rozstrzygnięcie w sprawie a dniem wysłania decyzji odpowiadającej wymogom art. 107 K.p.a. nie może być traktowany jako okres bezczynności, gdyż organ odwoławczy nie posiada wówczas uprawnienia do prowadzenia postępowania administracyjnego. Nadto, przepisy K.p.a. nie dają podstaw do tego, by utożsamiać "wydanie decyzji" z jej doręczeniem, czy podjęciem czynności zmierzających do jej doręczenia. Wydanie decyzji i jej wprowadzenie do obrotu prawnego to dwie różne kwestie; z datą każdego z tych zdarzeń ustawodawca wiąże powstanie innych skutków prawnych. Zdaniem Kolegium, Sąd I instancji wskazując na naruszenie przez organ art. 35 § 3 K.p.a. nie uwzględnił regulacji § 5 ww. przepisu - w tym względzie nieuprawniona jest konstatacja Sądu, jakoby trudności organizacyjnych wynikających ze zbyt dużego wpływu spraw w stosunku do obsady kadrowej Kolegium, nie można było uznać za niezależne od organu. Kolegium nie jest bowiem podmiotem decyzyjnym w przedmiocie ustalania liczby jego członków a oczywiste braki w tym zakresie stanowią poważną przeszkodę w modelowej realizacji zasady szybkości postępowania, o której mowa w art. 12 K.p.a., przy jednoczesnym respektowaniu pozostałych zasad procedury administracyjnej. W ocenie skarżącego kasacyjnie, w rozpoznawanej sprawie nie doszło do bezczynności organu. Z ostrożności Kolegium podniosło jednak, że powołane w uzasadnieniu wyroku przyczyny bezczynności nie są nacechowane oczywistym naruszeniem prawa, chociażby z uwagi na fakt, że wynikają one z okoliczności niezależnych od organu (braków kadrowych, nadmiaru obowiązków w odniesieniu do tygodnia pracy obejmującego 40 godzin). Jako nietrafną Kolegium oceniło również argumentację Sądu, iż wymierzenie grzywny służyć będzie realizacji zarówno funkcji represyjnej, jak i prewencyjnej, zapobiegając ewentualnym przyszłym działaniom organu odwoławczego narażającym strony na negatywne skutki przewlekłości. W rozpoznawanej sprawie Sąd nie badał przewlekłości postępowania administracyjnego, co - w ocenie Kolegium - oznacza, że wymiar kary nie posiada uzasadnienia. W odpowiedzi na skargę kasacyjną E. P., reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, wniósł o jej oddalenie i zasądzenie na podstawie art. 250 P.p.s.a. zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Postępowanie kasacyjne oparte jest na zasadzie związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej i podstawami zaskarżenia wskazanymi w tej skardze. Zakres sądowej kontroli instancyjnej jest zatem określony i ograniczony wskazanymi w skardze kasacyjnej przyczynami wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego. Jedynie w przypadku, gdyby zachodziły przesłanki, powodujące nieważność postępowania sądowoadministracyjnego, określone w art. 183 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny mógłby podjąć działania z urzędu, niezależnie od zarzutów wskazanych w skardze kasacyjnej. W niniejszej sprawie nie stwierdzono jednak takich przesłanek. Przedmiotem kontroli Sądu I instancji była bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. w rozpatrzeniu odwołania od decyzji w sprawie zatrzymania prawa jazdy. Skarżący kasacyjnie organ przede wszystkim kwestionuje ustalenie Sądu I instancji, iż w tej sprawie pozostawał bezczynny w rozpoznaniu środka zaskarżenia. W tym zakresie wskazuje, że ustanie bezczynności wiązać należy nie z datą doręczenia decyzji adresatowi, lecz z samym wydaniem decyzji. Organ nie zgadza się również z oceną Sądu I instancji, że ewentualna bezczynność miała kwalifikowany charakter, a w konsekwencji, że zachodziły podstawy do wymierzenia mu grzywny na podstawie art. 149 § 2 P.p.s.a. Wbrew stanowisku skargi kasacyjnej nie jest możliwe przyjęcie, by załatwienie sprawy przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym nastąpiło z chwilą sporządzenia protokołu w trybie art.17 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych, w którym odnotowano wynik niejawnej narady. Mimo, iż rozstrzygnięcie zostało faktycznie przegłosowane na posiedzeniu niejawnym, czego wyrazem jest protokół z takiego posiedzenia, to jednak dopiero składając swoje podpisy na decyzji zawierającej i rozstrzygnięcie i jego uzasadnienie(art.107§3 kpa) członkowie składu orzekającego Kolegium ostatecznie wyrażają swoją wolę rozstrzygnięcia w konkretny sposób danej sprawy. Przepis art. 104 §1 kpa stanowi bowiem, że organ administracji załatwia sprawę poprzez wydanie decyzji. Przepisy ustawy o samorządowych kolegiach odwoławczych nie zawierają regulacji zmieniających tę zasadę. A zatem dopiero dzień podpisania przez ostatniego członka składu orzekającego Kolegium decyzji, zawierającej rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem jest dniem wydania decyzji, od tego momentu może ona być stronom doręczona lub ogłoszona. Od tej też chwili wiązać ona będzie również organ ją wydający. W tej dacie sprawa może być uznana za załatwioną, do niej odnosić należy zatem wszelkie rozważania związane z długością rozpoznawania sprawy Z tego też względu przyjąć należało, że w okolicznościach niniejszej sprawy działania organu skutkować musiały przyjęciem jego bezczynności i to z rażącym naruszeniem prawa. Skarżący oczekiwał ponad 6 miesięcy na rozpatrzenie wniesionego środka zaskarżenia. Organ nie wykazał, aby od dnia 25 listopada 2014 r. (data otrzymania odwołania) podejmował jakiekolwiek czynności zmierzające do wyjaśnienia stanu sprawy i zgromadzenia innej – oprócz już posiadanej - dokumentacji niezbędnej do wydania decyzji rozstrzygającej sprawę merytorycznie. Organ nie dochował również obowiązku każdorazowego zawiadomienia strony o przyczynach zwłoki i przewidywanym terminie załatwienia sprawy, bowiem przez okres ponad 3 miesięcy takie zawiadomienie wystosował do strony tylko raz, przy czym w aktach sprawy brak jest dowodu jego doręczenia. W świetle powyższego, wskazane fakty i postawa objętego skargą organu uzasadniały przyjęcie, iż w niniejszym przypadku miała miejsce bezczynność o charakterze kwalifikowanym. Sąd I instancji prawidłowo ocenił, że wskazywane przez Kolegium przyczyny przedłużenia terminu rozpoznania sprawy, a dotyczące niewystarczającej (w ocenie organu) obsady personalnej w stosunku do ilości prowadzonych spraw, nie mogą być postrzegane jako "przyczyny niezależne od organów" w rozumieniu art. 35 § 5 K.p.a. Przepis ten dotyczy bowiem obiektywnych zdarzeń zewnętrznych w stosunku do organu i niezależnych od niego. Jako przykłady takich zdarzeń w doktrynie i orzecznictwie podaje się działania sił przyrody, działania innych organów, które mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy (A. Matan [w:] G. Łaszczyca, C. Marzysz, A. Matan. Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Tom I. Wydanie 3, Warszawa 2010 r. str. 417- 418 oraz wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 sierpnia 2001 r. sygn. akt SAB 1/01, LEX nr 54739 oraz z dnia 16 listopada 2011 r. sygn. akt I OSK 1364/11, LEX nr 1149161). Stwierdzić trzeba, iż realizacja kompetencji organu jest jego prawnym obowiązkiem. Od obowiązku tego nie zwalniają organu tzw. trudności obiektywne: brak etatów, środków pieniężnych, przekonanie że powierzona organowi kompetencja "nie ma nic wspólnego z realizacją jego zadań ustawowych" (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 grudnia 1999 r. sygn. akt V SAB 147/99, LEX nr 50019). Podzielając powyższe poglądy, stwierdzić należy, iż co do zasady problemy braków w obsadzie organu kolegialnego rozpatrującego daną sprawę, nie będą stanowić przesłanki "przyczyn niezależnych od organu". Są to, bowiem przyczyny pozostające wewnątrz aparatu administracyjnego jako całości i związane przede wszystkim z władczym wykonywaniem zwierzchniej władzy Państwa. W tej sytuacji, zasadne było również wymierzenie organowi grzywny. Orzekający Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku jasno określa motywy rozstrzygnięcia w tym zakresie. Faktem jest, że w tym fragmencie Sąd I instancji użył sformułowania "przewlekłość" zamiast "bezczynność". Analiza całości uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie pozostawia jednak wątpliwości, iż w tym zakresie stan faktyczny sprawy został poddany ocenie Sądu Wojewódzkiego pod kątem zasadności wniosku o wymierzenie organowi grzywny za bezczynność w rozpatrzeniu środka zaskarżenia. Sąd ten trafnie przyjął, że oprócz funkcji dyscyplinującej, grzywna z art. 149 § 2 P.p.s.a pełni również funkcję represyjną i prewencyjną, służąc zapobieganiu naruszeniom prawa w przyszłości. Wskazana kwota 500 zł, mieszcząca się w dolnych dopuszczalnych granicach, jest adekwatna do opisanego czasu pozostawania organu w bezczynności w tej sprawie, przy uwzględnieniu, iż ostatecznie postępowanie odwoławcze zostało zakończone przed wydaniem wyroku w tej sprawie. Wysokość wymierzonej grzywny sugeruje również, że przy jej miarkowaniu Sąd częściowo uwzględnił wyjaśnienia organu co do przyczyn długotrwałego prowadzenia postępowania. Z opisanych wyżej względów, podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 149 § 1 i 2 w zw. z art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a. należało uznać za nieuzasadnione. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, orzekł o jej oddaleniu na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W świetle poczynionych rozważań przyjąć należało zatem, że wyrok sądu I instancji okazał się prawidłowy mimo częściowo błędnego uzasadnienia. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi wnoszącego skargę kasacyjną wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 P.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania pomiędzy stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.), przyznawane jest zaś przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 P.p.s.a. ----------------------- 3