I OSK 1634/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rajewska (spr.) sędzia NSA Irena Kamińska sędzia del. WSA Dorota Jadwiszczok Protokolant sekretarz sądowy Julia Chudzyńska po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2016 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Komendanta Głównego Policji od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 listopada 2015 r. sygn. akt II SA/Wa 1578/15 w sprawie ze skargi D. O. na decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie ustalenia wysługi lat 1) uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2) odstępuje od zasądzenia od D. O. na rzecz Komendanta Głównego Policji zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Komendant Miejski Policji w [...] rozkazem personalnym z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] ustalił D. O. wysługę lat na dzień przyjęcia do służby, zaliczając mu do stażu służby między innymi okres pracy w gospodarstwie rolnym rodziców. Komendant Wojewódzki Policji z siedzibą w [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r. stwierdził nieważność powyższego rozkazu personalnego z dnia [...] maja 2012 r., uznając, że zaliczenie D. O. do wysługi lat okresu pracy w gospodarstwie rolnym nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Komendant Główny Policji decyzją z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji z siedzibą w [...] z dnia [...] grudnia 2012 r. Decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] D. O. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Sąd ten wyrokiem z dnia 8 sierpnia 2013 r. sygn. akt II SA/Wa 808/13 uchylił powołane decyzje nadzorcze Komendanta Głównego Policji i Komendanta Wojewódzkiego Policji z siedzibą w [...]. Naczelny Sąd Administracyjny po rozpatrzeniu skargi kasacyjnej Komendanta Głównego Policji wyrokiem z dnia 24 czerwca 2015 r. sygn. akt I OSK 2746/13 uchylił wyrok Sądu I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, ponownie rozpoznając skargę D. O., wyrokiem z dnia 25 listopada 2015 r., sygn. akt II SA/Wa 1578/15 oddalił skargę policjanta na decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...]. Postanowieniem z dnia 25 listopada 2015 r. sygn. akt II SA/Wa 1578/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie sprostował powyższy wyrok w ten sposób, że w miejsce "oddala skargę" postanowił wpisać " uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...]". W skardze kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego Komendant Główny Policji zaskarżył wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 listopada 2015 r. sygn. akt II SA/Wa 1578/15, domagając się uchylenia tego orzeczenia i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia od strony na rzecz organu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi Komendant Główny Policji zarzucił: 1. naruszenie 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2012 r, poz. 270 ze zm. - dalej jako "P.p.s.a.") i poprzez nieuwzględnienie wskazań zawartych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2015 r. sygn. akt I OSK 2746/13 w zakresie oceny zeznań świadków pod kątem ich przydatności do ustalenia stanu faktycznego w sprawie tzw. wysługi lat policjanta, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy; 2. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. poprzez przeprowadzenie wadliwej kontroli zaskarżonej decyzji polegające na przyjęciu, że w sprawie nie wystąpiły określone w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. wady postępowania, to jest naruszenie art. 7, art. 9, art. 11. art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 k.p.a., co mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność. Bez znaczenia zatem jest, czy uchybienia procesowe skutkujące nieważnością postępowania przed sądem pierwszej instancji zostały objęte zarzutem kasacyjnym. Takie błędy proceduralne NSA zobowiązany jest bowiem uwzględnić nawet z urzędu. Przesłanki nieważności postępowania zostały wyszczególnione w art. 183 § 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem z nieważnością postępowania sądowoadministracyjnego mamy do czynienia między innymi wówczas, gdy strona została pozbawiona możności obrony swych praw (art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a.). Sformułowanie "strona została pozbawiona możności obrony swych praw" jest bardzo ogólne. Ustawodawca w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zdefiniował tego pojęcia ani nawet przykładowo nie wskazał żadnych okoliczności, które należy zaliczyć do takich wadliwości proceduralnych. W orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, że ocena czy doszło do pobawienia strony możności obrony jej praw powinna być dokonywana przez pryzmat konkretnych okoliczności sprawy oraz że przesłanki tej nie należy wiązać wyłącznie z sytuacją całkowitego wyłączenia strony od udziału w sprawie. W rachubę mogą wchodzić różne stany faktyczne. Decyduje tu waga uchybień proceduralnych godzących bezpośrednio w istotę procesu, zarówno tych zaistniałych na skutek wadliwych działań sądu jak i strony przeciwnej. W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na rozprawie w dniu 25 listopada 2015 r., w obecności skarżącego i pełnomocnika organu, ogłosił wyrok z tej samej daty sygn. akt II SA/Wa 1578/15, którym oddalił skargę D. O. na decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...]. Jednocześnie przewodniczący składu orzekającego podał zasadnicze motywy ogłoszonego stronom wyroku. D. O. w dniu 30 listopada 2015 r., a pełnomocnik Komendanta Głównego Policji w dniu 1 grudnia 2015 r., złożyli wnioski o sporządzenie uzasadnienia powyższego wyroku i doręczenie im sentencji orzeczenia wraz z uzasadnieniem. W odpowiedzi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dnia 2 grudnia 2015 r. przesłał stronom odpis nieprawomocnego postanowienia z dnia 25 listopada 2015 r. oraz odpis nieprawomocnego wyroku z uzasadnieniem. Sąd doręczył zatem stronom sentencję omawianego wyroku oddalającego skargę D. O. oraz uzasadnienie wyroku wskazującego na motywy uwzględnienia tej skargi i uchylenia kwestionowanych przez skarżącego decyzji organów Policji. Tym samym zachodziła oczywista rozbieżność między sentencją i motywami ogłoszonego oraz doręczonego stronom wyroku, a także pomiędzy doręczoną im sentencją wyroku i pisemnym motywami doręczonego uzasadnienia orzeczenia. Zauważyć także należy, że WSA w Warszawie sporządził i doręczył stronom pisemne uzasadnienie wyroku wskazujące na motywy uchylenia kontrolowanych decyzji, mimo że w tym czasie postanowienie z dnia 25 listopada 2015 r. nie było jeszcze prawomocne i nie mogło prowadzić do zmiany treść zapadłego wyroku. Takie działania WSA w Warszawie dają podstawę do przyjęcia, że postępowanie przed Sądem I instancji dotknięte było wadą prowadzącą do nieważności postępowania sądowego na podstawie art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. Strony informowane najpierw ustnie o przyczynach oddalenia skargi a następnie o przesłankach skutkujących uchyleniem decyzji zostały pozbawione możliwości obrony swych praw. Nie mogły bowiem zapoznać się z rzeczywistym stanowiskiem Sądu w sprawie legalności kontrolowanych przezeń decyzji oraz poznać przyczyn radykalnej i nagłej zmiany poglądów oraz ocen w tym zakresie. Mogło to mieć istotny wpływ również na sposób działania w sprawie przez Komendanta Głównego Policji, w tym na możliwość poprawnego sformułowania zarzutów w złożonej przez ten organ skardze kasacyjnej. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył swe uzasadnienie do wyjaśnienia przyczyn skutkujących nieważnością postępowania sądowego. Orzeczenie NSA powoduje zniesienie wszelkich dotychczasowych czynności procesowych sądu. W przypadku stwierdzenia takich kwalifikowanych wad procesowych Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza rozpoznanie sprawy do wskazania przyczyn nieważności postępowania sądowego, nie bada natomiast istoty sprawy. Ustosunkowanie się do zarzutów sformułowanych przez skarżącego kasacyjnie stanowiłoby naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania, ponieważ NSA swoją oceną prawną wiązałby Sąd pierwszej instancji, który ponownie będzie rozpoznawał sprawę Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 i art. 183 § 2 pkt 5 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku. NSA na podstawie art. 207 § 2 P.p.s.a. odstąpił od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego, gdyż powodem uwzględnienia skargi kasacyjnej były wyłącznie okoliczności uwzględnione przez ten Sąd z urzędu.