II SA/Po 970/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Protokolant: ref. stażysta Edyta Rurarz - Kwietniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2015 r. sprawy ze skargi M. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] sierpnia 2015r. Nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r., Nr [...], Zastępca Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w S., działając z upoważnienia Burmistrza Gminy S. i na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: "K.p.a.") oraz art. 17, art. 20 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (dalej: "u.ś.r."), orzekł o odmowie przyznania M. H. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego w związku ze sprawowaniem opieki nad synem R. C. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji podniósł, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, które rezygnują lub nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania osobistej opieki nad osobą niepełnosprawną, jeśli spełnia ona warunki zawarte w art. 17 u.ś.r. Po przeanalizowaniu sprawy M. H. organ pierwszej instancji ustalił, że nie został spełniony warunek mówiący o tym, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. W związku z tym, że syn, nad którym wnioskodawczyni sprawuje opiekę miał ustaloną niepełnosprawność po ukończeniu 18 roku życia i w tym okresie nie uczył się, orzeczono jak w sentencji. M. H. nie zgodziła się z powyższym rozstrzygnięciem i wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. W uzasadnieniu odwołania wnioskodawczyni podniosła, że dowiedziała się o wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Odwołująca się uznała za niesprawiedliwe, że odmówiono jej pomocy finansowej. Jej syn ma ustaloną niepełnosprawność od [...] r. i legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zrezygnował z nauki, kiedy osiągnął pełnoletność z przyczyn zdrowotnych i z braku perspektyw na pracę. M. H. wskazał, że jej sytuacja jest o tyle trudna, że jej mąż również jest osobą niepełnosprawną, legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r., Nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., działając na podstawie art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. art. 17 ust. 1b u.ś.r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium wskazało, że powodem odmowy przyznania świadczenia przez organ pierwszej instancji jest fakt, iż wobec syna wnioskodawczyni orzeczono niepełnosprawność po 18 roku życia, a wtedy już nie uczył się, zatem świadczenie jej nie przysługuje. Organ odwoławczy uznał, że niewątpliwie R. C. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, a jego niepełnosprawność powstała w [...] r., czyli w roku, w którym kończył [...] lat. Z akt sprawy wynika również, iż wnioskodawczyni nie pracuje, nie otrzymuje też żadnych świadczeń z ZUS oraz sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym synem. Zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: (1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Niepełnosprawność R. C. powstała po ukończeniu 18 roku życia, a nie uczył się już wtedy w szkole ani w szkole wyższej. Zdaniem Kolegium, nie została więc spełniona przesłanka warunkująca przyznanie wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego, a dotycząca osoby niepełnosprawnej. Kolegium podniosło ponadto, że treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego powołanego przez odwołującą się nie stanowi podstawy do żądania przyznania świadczenia w oparciu o ten wyrok. Jego treść jest postulatem wobec ustawodawcy do zmiany, w podanym kierunku przepisów, tak by zniwelować nierówne traktowanie opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, nie jest natomiast podstawą do zmiany przez organ odwoławczy w niniejszym postępowaniu decyzji organu pierwszej instancji. M. H. nie zgodziła się z powyższym rozstrzygnięciem i wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonych decyzji w całości jako naruszających prawo oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu powyższej skargi skarżąca wskazała, że czuje się pokrzywdzona przez obojętność organu odwoławczego. Stan zdrowia syna nie uległ poprawie, a wręcz się pogorszył, wobec czego wymaga on stałej opieki i pomocy w codziennym funkcjonowaniu. Skarżąca podniosła, że sprawuje wobec syna całodobową opiekę i służy pomocą w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji syna. Mając na uwadze powyższe, skarżąca wniosła o wydanie decyzji, która będzie zgodna w wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt K 35/13. W odpowiedzi na powyższą skargę, Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – odpowiednio: ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: "P.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu (czynności). Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] sierpnia 2015 r., Nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Zastępcy Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z dnia [...] kwietnia 2015 r., Nr [...], w której organ pierwszej instancji odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym synem. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającego ją rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji stanowiły przepisy u.ś.r. (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 114 ze zm.), a dokładnie art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r, według którego świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Organ odwoławczy, w ślad za organem pierwszej instancji uznał, że powstanie niepełnosprawności syna skarżącej po ukończeniu 18 roku życia (w okresie, kiedy syn nie uczył się) – wypełnia hipotezę normy zawartej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Rezultatem takiej wykładni jest przyjęcie tezy o braku podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej. W sprawie poddanej sądowej kontroli należy jednak podkreślić, że odnośnie do unormowania zawartego w art. 17 ust. 1b u.ś.r. wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny, który wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13, Dz. U. poz. 1443) stwierdził niezgodność tego przepisu z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (Dz. U. z 1997 r., Nr 78, poz. 483 ze zm.) w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Trybunał stwierdził, że grupę podmiotów podobnych, które powinny być traktowane równo wobec prawa tworzą osoby obowiązane alimentacyjnie, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad najbliższą osobą niepełnosprawną. W tak określonej grupie podmiotów dopuszczalne jest jednak odmienne traktowanie osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi dziećmi. Na skutek poddanej kontroli regulacji dochodzi jednak do odmiennego ukształtowania sytuacji prawnej opiekunów dorosłych osób niepełnoprawnych, co pozbawione jest konstytucyjnego uzasadnienia. Trybunał podkreśli, że pomijając tego rodzaju uzasadnienie w odniesieniu do szczególnego traktowania opiekunów niepełnosprawnych dzieci, ustawodawca powinien w jednakowy sposób kształtować sytuację prawną osób, które rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym, którego wiek nie pozwala na zaliczenie go do tej kategorii podmiotów. Istotnym kryterium przyznania świadczeń powinna być zaś w każdym wypadku ocena faktycznej sytuacji finansowej ich potencjalnych beneficjentów. Ustawodawca zobowiązany jest zatem precyzyjnie określić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Z mocy art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Wchodzą one w życie z dniem ogłoszenia, o ile Trybunał nie określi innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Zgodnie z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. I tak, art. 145a § 1 K.p.a. (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) stanowi, że gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja można żądać wznowienia postępowania. Z kolei, w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) P.p.s.a., naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego obliguje sąd do uchylenia objętego skargą aktu. Skoro więc Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności art. 17 ust. 1b u.ś.r. z Konstytucją RP we wskazanym w orzeczeniu z dnia 21 października 2014 r. zakresie, zaś przepis ten stanowił materialnoprawną podstawę wydania kwestionowanych w niniejszej sprawie decyzji administracyjnych, to należało wyeliminować z obrotu prawnego te rozstrzygnięcia wobec zaistnienia, określonej w art. 145a § 1 K.p.a., przesłanki wznowienia postępowania administracyjnego (por. wyroki: WSA w Gdańsku z dnia 17 września 2015 r., sygn. akt III SA/Gd 551/15; WSA w Bydgoszczy z dnia 9 września 2015 r., sygn. akt II SA/Bd 807/15; WSA w Białymstoku z dnia 3 września 2015 r., sygn. akt II SA/Bk 379/15; WSA w Gliwicach z dnia 8 czerwca 2015 r., sygn. akt II SA/Gl 1008/14 – orzeczenia publ. w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Reasumując, orzeczenie przez Trybunał Konstytucyjny o niezgodności z ustawą zasadniczą art. 17 ust. 1b u.ś.r. w określonym w nim zakresie w sytuacji, gdy w oparciu o przepis ten zapadły w sprawie decyzje administracyjne skutkuje koniecznością wyeliminowania tych rozstrzygnięć administracyjnych z obrotu prawnego. Zachodzi bowiem – jak to już wyżej wskazano – przesłanka wznowienia postępowania, o której mowa w art. 145a § 1 K.p.a., co stanowi z kolei podstawę uchylenia określoną w art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) P.p.s.a. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ odwoławczy uwzględni okoliczność w postaci wspomnianego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Z powyższych względów Sąd uchylił zaskarżoną decyzję w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) P.p.s.a. Odnosząc się natomiast do wniosku strony skarżącej o zasądzenie kosztów postępowania Sąd zauważa, że nie jest to możliwe, z uwagi na fakt, iż skarżąca kosztów takich nie poniosła.