II GZ 236/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zofia Borowicz po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "[A.]" Spółki z o.o. z siedzibą w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 stycznia 2017 r. sygn. akt V SA/Wa 3459/15 w zakresie zwrotu kosztów postępowania sądowego w sprawie ze skargi "[A.]" Spółki z o.o. z siedzibą w K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach o niskich wygranych bez zezwolenia postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i w tym zakresie przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 4 sierpnia 2016 r. sygn. akt V SA/Wa 3459/15, po rozpoznaniu skargi "A." Spółki z o.o. z siedzibą w K., uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego I w W. z dnia [...] marca 2015 r. w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach o niskich wygranych bez zezwolenia. W punkcie 2. tego wyroku zasądzono od Dyrektora Izby Celnej w W. na rzecz skarżącej spółki kwotę 8715 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu wspomnianego wyroku Sąd I instancji wskazał, że o kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718; dalej: p.p.s.a.) w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. a) i § 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461). WSA wyjaśnił, że na łączną kwotę kosztów postępowania przysługujących do zwrotu stronie skarżącej w wysokości 8715 zł zaliczył kwotę 7715 zł tytułem uiszczonego wpisu stosunkowego od skargi oraz kwotę 1.000 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego. Jednocześnie Sąd I instancji wskazał, że na podstawie art. 206 p.p.s.a. miarkował koszty zastępstwa procesowego, mając na względzie fakt, że w tut. Sądzie zawisło kilkadziesiąt spraw ze skarg Spółki o tożsamym stanie faktycznym i prawnym, w których występuje ten sam pełnomocnik. Ponadto zważono, że stanowisko organu w przedmiocie wykonalności decyzji pierwszoinstancyjnych było oparte na orzeczeniach sądów administracyjnych. Na skutek zażalenia skarżącej spółki na rozstrzygnięcie o kosztach procesu zawarte w pkt 2 ww. wyroku Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 10 listopada 2016 r., sygn. akt II GZ 1056/16 uchylił zaskarżone postanowienie i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. W ocenie NSA umotywowanie rozstrzygnięcia Sądu I instancji o kosztach było niewystarczające, ponieważ nie wyjaśniało, z jakiego powodu Sąd obniżył należne koszty zastępstwa procesowego aż o 6.200 zł (z 7.200 zł do 1.000 zł) oraz dlaczego, dokonując kalkulacji kosztów pominął 17 zł opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Co więcej, NSA uznał omawiane uzasadnienie za zbyt ogólnikowe, bo nawet jeżeli przy miarkowaniu kosztów Sąd powołuje się – jak w tej sprawie – na wiele podobnych spraw skarżącej, reprezentowanej przez tego samego pełnomocnika, to jednak obowiązkiem Sądu jest zawsze uwzględnić nakład pracy pełnomocnika w konkretnej sprawie i rozliczyć koszty jego pracy w odniesieniu do tej konkretnej sprawy. O nakładzie pracy pełnomocnika, a tym bardziej o odniesieniu go do konkretnej sprawy w uzasadnieniu kontrolowanego rozstrzygnięcia Sąd się nie wypowiedział. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 12 stycznia 2017 r. zasądził od Dyrektora Izby Celnej w W. na rzecz skarżącej spółki kwotę 8715 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia WSA wskazał, że u podstaw zastosowania miarkowania kosztów (obniżenia kosztów zastępstwa procesowego z 7.200 zł do 1.000 zł) w oparciu o przepis art. 206 p.p.s.a. legło ustalenie, że adw. K. K. reprezentowała skarżącą spółkę w kilkudziesięciu sprawach o tożsamym stanie faktycznym i prawnym, w których uchylono zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W kilkunastu z tych spraw zasądzono koszty zastępstwa procesowego w pełnej wysokości. Uwzględniając - stosownie do treści § 2 ust. 1 rozporządzenia - niezbędny nakład pracy adwokata, a także charakter sprawy i wkład pracy adwokata w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia, Sąd uznał, iż kwota 1.000 zł stanowi wynagrodzenie adekwatne do podjętych przez pełnomocnika czynności. W szczególności podkreślił, że adw. K. K. sporządziła w kilkudziesięciu sprawach – w tym m.in. w niniejszej sprawie – tożsame w treści następujące pisma: skargę oraz zażalenie na postanowienie Sądu o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Jednocześnie Sąd zaznaczył, iż w tej sprawie nie było podstaw do uwzględnienia w ramach zasądzanych kosztów postępowania opłaty skarbowej od pełnomocnictwa udzielonego adw. K. K., bowiem w aktach sprawy brak jest dowodu potwierdzającego poniesienie tego rodzaju wydatku. W zażaleniu na postanowienie WSA z dnia 6 lutego 2017 r. strona skarżąca zaskarżyła orzeczenie w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach zastępstwa procesowego ponad kwotę 1.000 zł tj. co do kwoty 6.200 zł. Wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych tj. w wysokości 7.200 zł. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: - art. 206 p.p.s.a. poprzez jego niesłuszne zastosowanie, w sytuacji gdy w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki do miarkowania kosztów zastępstwa procesowego; - art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. poprzez niczym nieuzasadnione pozbawienie skarżącej należnych jej kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia sprawy, tj. pełnej wysokości kosztów zastępstwa procesowego; - art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nieuzasadnienie sposobu miarkowania wysokości kosztów zastępstwa procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie jest zasadne i podlega uwzględnieniu. W szczególności usprawiedliwiony okazał się zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Dla oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia decydujące znaczenie ma to, że w niniejszej sprawie Sąd I instancji zasądzając zwrot kosztów postępowania zastosował również art. 206 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. Regulacja ta - aczkolwiek po nowelizacji wprowadzonej art. 1 pkt 60 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658, dalej: ustawa nowelizująca), obejmuje oprócz częściowego uwzględnienia skargi inne "uzasadnione przypadki", a nadto zezwala na "całkowite odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu - zachowała jednak swój wyjątkowy charakter, a jej zastosowanie wymaga od sądu szczegółowego umotywowania swojego rozstrzygnięcia w uzasadnieniu orzeczenia. Intencją ustawodawcy było pozostawienie do uznania sądu, czy ma zastosowanie przepis art. 206 p.p.s.a. oraz w jakiej części należy zasądzić na rzecz strony skarżącej zwrot kosztów postępowania, w przypadku uwzględnienia jej skargi. W razie zatem miarkowania tych kosztów obowiązkiem sądu jest dokładne uzasadnienie takiego rozstrzygnięcia. Pozostawienie przez ustawodawcę stosowania art. 206 p.p.s.a. do uznania sądu nie może oznaczać dowolności w tym zakresie, z czym wiąże się potrzeba wyjątkowo precyzyjnego uzasadnienia rozstrzygnięcia wydanego na podstawie powołanego przepisu. Nie budzi przy tym wątpliwości, że art. 206 p.p.s.a. dotyczy kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, o których mowa w art. 205 p.p.s.a., zatem obejmuje ona swoim zakresem również miarkowanie wysokości wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Na te okoliczności zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wydanym w tej sprawie postanowieniu z dnia 10 listopada 2016 r., sygn. akt II GZ 1056/16. W orzeczeniu tym NSA podkreślił, że Sąd pierwszej instancji z naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a. sporządził uzasadnienie rozstrzygnięcia o kosztach postępowania zawarte w wydanym w tej sprawie wyroku. Przy ponownym rozpoznania sprawy NSA zalecił rozważyć i uwzględnić nakład pracy pełnomocnika w tej konkretnej sprawie, gdyż tego zabrakło uprzednio w wydanym w tej sprawie rozstrzygnięciu Sądu pierwszej instancji. Ponownie uzasadniając rozstrzygnięcie Sąd wywiódł, że zważywszy na § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. 2013, poz. 461 ze zm.), tj. mając na uwadze niezbędny nakład pracy adwokata oraz charakter sprawy i wkład pracy w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia kwota 1000 zł jest adekwatna. Sąd stwierdził, że pełnomocnik sporządziła w kilkudziesięciu sprawach o tożsamym stanie faktycznym i prawnym – w tym m.in. w niniejszej – tożsame w treści skargi, zażalenia. Zważywszy, że z akt sprawy wynika, iż K. K. sporządziła i wniosła skargę (k. 2-9), złożyła pismo przewodnie - uzupełnienie wniosku o wstrzymanie, wniosek o przyznanie prawa pomocy z dokumentacją ( k. 24 – 31 akt) pisma procesowe (k. 19 – 23, 42), zażalenie na postanowienie o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji wraz z dokumentami (k. 54 – 121 akt), była obecna na rozprawie, to nie sposób uznać, czy Sąd stosując art. 206 p.p.s.a. rzeczywiście uwzględnił wszystkie okoliczności. Trafnie też podnosi się w zażaleniu, że w sytuacji gdy stronę reprezentowało dwóch pełnomocników i znajduje się w aktach sprawy dowód uiszczenia opłaty skarbowej od pełnomocnictwa jednego z nich, to żądanie zwrotu uiszczenia tej opłaty skarbowej jest zasadne, gdyż zwrot kosztów następuje nie na rzecz konkretnego pełnomocnika reprezentującego stronę, lecz na rzecz strony postępowania w ramach przewidzianych art. 200 p.p.s.a. niezbędnych kosztów do celowego dochodzenia praw. NSA uchylając poprzednio wydane w tej sprawie orzeczenie w zakresie zwrotu kosztów postępowania zwrócił uwagę, że pełnomocnik strony: "sporządził i wniósł skargę, m.in. złożył wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji (Sąd nie wstrzymał wykonania decyzji) oraz stawił się na rozprawie w dniu 4 sierpnia 2016 r., podczas której poparł skargę oraz złożył wniosek o zasądzenie kosztów postępowania w pełnej wysokości i ich nieumiarkowanie". NSA używając w tym fragmencie uzasadnienia zwrotu: "m.in." zauważył tym samym, że Sąd pierwszej instancji oceniając nakład pracy pełnomocnika winien uwzględnić pełny zakres czynności, których podjął się pełnomocnik w tej konkretnej sprawie. To WSA w oparciu o akta tej sprawy miał ustalić, ocenić i rozważyć jaki zakres czynności podjętych w rozpoznawanej sprawie przez pełnomocnika skarżącej kształtował konieczny nakład pracy w rozumieniu § 2 ust. 1 cytowanego rozporządzenia. WSA winien mieć na względnie, że prawodawca określając w ww. rozporządzeniu wysokość stawek minimalnych wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika za poszczególne czynności, lub za udział w postępowaniach, rozważył i uwzględnił wszelkie okoliczności charakterystyczne dla danego typu sprawy. Innymi słowy, w stawkach minimalnych określających w ww. rozporządzeniu odzwierciedlona została swoista wycena koniecznego nakładu pracy pełnomocnika, związana ze specyfiką określonego rodzaju postępowań. Badając zatem nakład pracy adwokata w danej sprawie Sąd pierwszej instancji powinien mieć na uwadze ilość złożonych w sprawie pism procesowych, zważywszy przy tym na ich zawartość merytoryczną, udział w rozprawach, i posiedzeniach sądu oraz pozasądową pomoc prawną, udzieloną klientowi w związku ze sprawą. Należy przy tym mieć na uwadze, iż w ramach wynagrodzenia przyznanego profesjonalnemu pełnomocnikowi uwzględnia się wydatki, np. z tytułu kosztów korespondencji, opłat za przelewy, papier itp. (por: postanowienie NSA z dnia 13 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 31/12). Sąd pierwszej instancji uzasadniając w zaskarżonym postanowieniu przesłanki, które stanowiły podstawę zastosowania art. 206 p.p.s.a. wskazał, że pełnomocnik K. K. reprezentowała skarżącą w kilkudziesięciu sprawach o tożsamym stanie faktycznym i prawnym oraz że w kilkunastu z tych spraw zsądzono koszty zastępstwa procesowego w pełnej wysokości. Wskazał przy tym, że w niniejszej sprawie, jak i w tych kilkudziesięciu sprawach, sporządziła tożsame w treści następujące pisma: skargę, zażalenie na postanowienie Sądu o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Sąd wskazując na tak określone okoliczności stanowiące podstawę miarkowania wynagrodzenia pełnomocnika, nie skonkretyzował jednak liczby spraw w których zasądzono zwrot pełnego wynagrodzenia, a także nie wyjaśnił czy w pozostałych sprawach pełnomocnik sporządził tylko te ww. dwa pisma procesowe i nie wykonał żadnych innych czynności. Nie wynika też z uzasadnienia czy sprawy te były może połączone do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia. Ty samym nie sposób ocenić czy i które z tych wszystkich spraw wymagały dodatkowego nakładu pracy pełnomocnika skarżącej, a więc czy nakład tej pracy był i w jakim zakresie zróżnicowany w poszczególnych sprawach. Jak już wyżej wskazał NSA, warunkiem prawidłowego zastosowania przez Sąd pierwszej instancji regulacji przewidzianej w art. 206 p.p.s.a. jest wyczerpujące wyjaśnienie podstawy zastosowania tego przepisu. Sąd zobowiązany jest nie tylko wyjaśnić dlaczego zdecydował się skorzystać z tej instytucji, ale również wyjaśnić sposób i powody przyjętej metody miarkowania kosztów podlegających zwrotowi. Sąd ocenia zatem wysokość podlegającego zwrotowi wynagrodzenia na podstawie autonomicznie określonych przesłanek i każdorazowo, oceniając charakter sprawy, uwzględnia rzeczywisty nakład pracy pełnomocnika i podjęte przez niego w sprawie czynności (zob. uzasadnienie uchwały SN z dnia 30 stycznia 2007 r., III CZP 130/06, OSNC 2008, Nr 1, poz. 1, z glosami A. Zielińskiego, OSP 2007, z. 12, poz. 140 i G. Julke, GSP Prz. Orz. 2008, nr 3, s. 67). Ponownie rozpoznając kwestię zasądzenia zwrotu kosztów postępowania, Sąd I instancji wyjaśni szczegółowo sposób i powody przyjętej metody miarkowania kosztów podlegających zwrotowi. Sąd będzie miał też na uwadze, że miarkowanie zwrotu kosztów postępowania należy godzić z zasadą zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz zasadą sprawiedliwości społecznej wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP (por: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lutego 2016 r. sygn. akt I GZ 79/16). Zważywszy na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.