I GZ 79/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Borowicz po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 4 listopada 2015 r., sygn. akt V SA/WA 2576/15 w zakresie zwrotu kosztów postępowania w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] marca 2015 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: uchylić zaskarżone orzeczenie o kosztach postępowania sądowego zawarte w punkcie 2 sentencji wyroku i przekazać w zakresie kosztów postępowania sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Wyrokiem z dnia 4 listopada 2015 r., sygn. akt V SA/Wa 2576/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., po rozpoznaniu skargi J. M., uchylił decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] marca 2015 r. w przedmiocie podatku akcyzowego. Wyrokiem tym zasądzono również od Dyrektora Izby Celnej w W. na rzecz skarżącego kwotę 500 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Jak wskazano w uzasadnieniu wyroku w przedmiocie kosztów postępowania Sąd I instancji orzekł na podstawie art. 206 w związku z art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) oraz w związku z przepisami § 6 pkt 6 i § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 490), gdyż strona skarżąca była reprezentowana przed Sądem przez radcę prawnego. Zdaniem Sądu, wystąpiły uzasadnione podstawy do miarkowania zasądzonego zwrotu kosztów postępowania (500 zł), gdyż zarzuty skargi okazały się zasadne tylko w nieznacznej części związanej z uchybieniami procesowymi organu odwoławczego, a w wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania może być wydana kolejna decyzja określająca skarżącemu zobowiązanie w takiej samej wysokości lub nieznacznie mniejszej, po uwzględnieniu użycia przez skarżącego oleju opałowego na cele grzewcze także w lipcu i sierpniu 2009 r. Od powyższego orzeczenia w zakresie rozstrzygającym o zwrocie kosztów postępowania skarżący wniósł zażalenie, żądając zmiany zaskarżonego postanowienia i przyznania kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 200, art. 205 § 2 i 4, art. 206 p.p.s.a. W uzasadnieniu zażalenia skarżący podniósł, że Sąd I instancji wadliwie zastosował art. 206 p.p.s.a., gdyż warunkiem miarkowania kosztów jest częściowe uwzględnienie skargi. Wskazał, że według art. 200 p.p.s.a. skarżącemu przysługuje zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. W niniejszej sprawie Sąd I instancji zasądził na rzecz skarżącego 500 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, w sytuacji gdy sam wpis od skargi wyniósł 1642 zł, a zwrot kosztów obejmuje także wynagrodzenie dla pełnomocnika według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 194 § 1 pkt 9 p.p.s.a. zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienie, którego przedmiotem jest zwrot kosztów postępowania, jeżeli strona nie wnosi skargi kasacyjnej. Rozpoznawane zażalenie zostało wniesione w oparciu o wskazaną podstawę i obejmuje punkt 2 wyroku WSA w W. z dnia 4 listopada 2015 r. Zażalenie jest uzasadnione, jednakże nie wszystkie argumenty w nim zawarte zasługują na uwzględnienie. Zgodnie z art. 200 p.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Natomiast stosownie do art. 205 § 1 i § 2 p.p.s.a. do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym, zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub pełnomocnika oraz równowartość zarobku lub dochodu utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie (§ 1). Do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony (§ 2). Z powyższych uregulowań wynika, że zwrot kosztów postępowania musi nastąpić w "niezbędnym" zakresie. Jednakże Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia wskazał jako podstawę prawną rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów postępowania także art. 206 p.p.s.a. Zgodnie z art. 206 p.p.s.a. sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. Przepis art. 206 p.p.s.a. w przywołanym brzmieniu obowiązuje od dnia 15 sierpnia 2015 r., został bowiem zmieniony przez art. 1 pkt 60 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658 – dalej ustawa nowelizująca). Zgodnie z art. 2 ustawy nowelizującej przepis art. 206 p.p.s.a. w nowym w brzmieniu stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem wejścia w życie tejże ustawy. W tym nowym stanie prawnym możliwość uznania przez sąd, że zaistniał uzasadniony przypadek pozwalający na odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części nie jest już uzależniona od konieczności częściowego uwzględnienia skargi. Oznacza to, że pojęcie "uzasadnionych przypadków", o którym stanowił (w poprzednim brzmieniu) i nadal stanowi art. 206 p.p.s.a. nie jest już immanentnie związane przypadkiem częściowego uwzględnienia skargi przez sąd. Dodać jednakże przy tym należy, że na gruncie poprzedniego brzmienia art. 206 p.p.s.a. w doktrynie i orzecznictwie przyjmowano, iż częściowe uwzględnienie skargi, o którym mowa w tym przepisie, obejmuje zarówno sytuacje określone wprost w sentencji wyroku, jak i takie, gdy o częściowym uwzględnieniu skargi przesądza uzasadnienie orzeczenia. Podkreślono przy tym, że w tej ostatniej sytuacji treść uzasadnienia obejmująca powody zastosowania art. 206 p.p.s.a. powinna wskazywać na te elementy, które świadczą o spełnieniu warunku, o którym mowa w tym przepisie i przyczyn, dla których częściowe uwzględnienie skargi nie mogło znaleźć odzwierciedlenia w sentencji orzeczenia. Zwracano przy tym uwagę, że w praktyce, w szczególności w sprawach ze skarg na decyzje podatkowe, często występuje konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji w całości z uwagi na potrzebę ponownego określenia wysokości całego zobowiązania, mimo kwestionowania przez sąd w uzasadnieniu zgodności z prawem określenia lub ustalenia tylko niektórych kwot, które decydują o wysokości tego zobowiązania (por. M. Niezgódka-Medek w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Warszawa 2006, Komentarz do art. 206 p.p.s.a.; post. NSA z dnia 7 grudnia 2015 r., sygn. akt II FZ 727/16; z dnia 14 października 2010 r., sygn. akt I GZ 333/10; z dnia 10 grudnia 2009 r., sygn. akt I GZ 119/09; z dnia 8 lutego 2008 r., sygn. akt II FZ 51/08 baza orzeczeń nsa.gov.pl). Zważywszy na powyższe, zarzut zażalenia, że Sąd I instancji w rozpoznawanej sprawie nie był uprawniony do zastosowania dyspozycji art. 206 p.p.s.a., nie jest więc zasadny. Dodać należy, że ustalenie czy w sprawie zachodzi uzasadniony przypadek zależy od swobodnej oceny sądu. Stosując art. 206 p.p.s.a. sąd działa w sposób uznaniowy. Ocena ta musi jednak uwzględniać wszystkie okoliczności, które mogą mieć wpływ na jej podjęcie. Naczelny Sąd Administracyjny uchylając orzeczenie WSA w W. z dnia 4 listopada 2015 r. w zakresie zwrotu kosztów postępowania sądowego, miał na względzie, że stosując art. 206 p.p.s.a. Sąd I instancji przede wszystkim zobligowany jest do zawarcia w tej kwestii stosownego rozstrzygnięcia dotyczącego kosztów postępowania. Z treści pkt 2 sentencji orzeczenia Sądu I instancji nie wynika, że Sąd zastosował art. 206 p.p.s.a. Ponadto Sąd I instancji zobowiązany jest nie tylko do wskazania w uzasadnieniu postanowienia w przedmiocie kosztów postępowania sądowego podstawy prawnej rozstrzygnięcia, ale też jej wyjaśnienia. W sytuacji stosowania art. 206 p.p.s.a. Sąd I instancji zobowiązany jest nie tylko wyjaśnić dlaczego zdecydował się skorzystać z tej instytucji, ale również wyjaśnić sposób i powody przyjętej metody miarkowania kosztów podlegających zwrotowi. Wprawdzie treść art. 206 p.p.s.a. pozwala na stwierdzenie, iż intencją ustawodawcy było pozostawienie do uznania sądu, czy ma zastosować ten przepis oraz w jakiej części należy odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania na rzecz strony skarżącej w przypadku uwzględnienia jej skargi, jednakże w razie miarkowania tych kosztów obowiązkiem sądu jest precyzyjne uzasadnienie takiego rozstrzygnięcia (por. NSA z dnia 21 lutego 2011 r., sygn. akt II FZ 8/11 orzecznictwo nsa.gov.pl). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, uzasadnienie Sądu I instancji w zakresie zastosowania w niniejszej sprawie art. 206 p.p.s.a. powyższych wymogów nie spełnia, gdyż w żaden sposób nie wyjaśnia jak obliczono zasądzoną kwotę. Sąd nie wyjaśnił dlaczego w takim zakresie ograniczył skarżącemu zwrot poniesionych kosztów postępowania sądowego, w sytuacji gdy stronie skarżącej, stosownie do art. 200 p.p.s.a, należy się zwrot kwoty wpisu od skargi, kosztów zastępstwa procesowego oraz opłaty od pełnomocnictwa. Z uzasadnienia zaskarżonego orzeczenie nie wynika czy Sąd I instancji miał na uwadze w jakiej wysokości skarżący uiścił wpis od skargi oraz jakie przesłanki miały wpływ na ustalenie wynagrodzenia pełnomocnika. Ustawa nie wskazuje wprost metody "miarkowania", a jedynie dopuszcza możliwość jej zastosowania przez Sąd w uzasadnionych przypadkach, co oznacza, że w sytuacji zastosowania art. 206 p.p.s.a. szczególnie dokładnie wyjaśnić należy stronie skarżącej metodę i powody aż tak znacznego obniżenia kwoty zasądzonej tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Ponownie rozpoznając kwestię zasądzenia zwrotu kosztów postępowania, Sąd I instancji wyjaśni szczegółowo sposób i powody przyjętej metody miarkowania kosztów podlegających zwrotowi. Sąd będzie miał też na uwadze, że miarkowanie zwrotu kosztów postępowania należy godzić z zasadą zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz zasadą sprawiedliwości społecznej wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP. Zważywszy na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.