II GSK 2345/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz (spr.) Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia del. WSA Stefan Kowalczyk Protokolant Mateusz Rogala po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2018 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Głównego Inspektora Transportu Drogowego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 grudnia 2015 r. sygn. akt VI SA/Wa 1525/15 w sprawie ze skargi A. S.A. w S. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia oddala skargę kasacyjną Zaskarżonym wyrokiem z dnia 9 grudnia 2015 r. sygn. akt VI SA/Wa 1525/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi A. S.A. z siedzibą w S. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej, uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] grudnia 2014 r. i zasądził na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania. Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że w dniu [...] czerwca 2014 r. w miejscowości N. na drodze krajowej nr [...] zatrzymano do kontroli trzyosiowy samochód ciężarowy marki [...] o nr rej. [...]. Pojazdem był wykonywany przejazd drogowy z ładunkiem odpadów, stanowiących ładunek podzielny w imieniu A. S.A. Pojazd został zważony przy pomocy przenośnych wag do pomiarów statycznych typu SAW 10C/II o nr fabrycznych: 856007 i 85608. W wyniku pomiarów kontrolowanego pojazdu, stwierdzono następujące naruszenia dopuszczalnych norm: - nacisk na podwójnej osi napędowej 20,8 t (po odjęciu 2% zaokrąglonych w górę do 0,1 t) - przekroczenie o 1,8 t (przekroczenie o 9,47%), - masa całkowita 28,65 t (po odjęciu 2% zaokrąglonych w górę do 0,1 t) - przekroczenie o 2,65 t (przekroczenie o 10,19%). Z uwagi na powyższe [...] Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. nałożył na spółką karę pieniężną w wysokości 2000 zł za przejazd pojazdem nienormatywnym o wymiarach zewnętrznych, masie całkowitej i naciskach osi odpowiadających zezwoleniu kategorii VII z naruszeniem zakazu przewozu ładunku innego niż niepodzielny. Po rozpatrzeniu odwołania strony do powyższej decyzji Główny Inspektor Transportu Drogowego, działając m.in. na podstawie art. 2 ust. 35a, art. 64 ust. 1, 2, art. 64c, art. 140aa ust. 1, 3 pkt 1, 4, art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit. c), ust. 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. 2012 r., poz. 1137 ze zm., powoływanej dalej jako p.r.d.) oraz art. 41 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. 2013 r., poz. 260 ze zm.), decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ podkreślił, że procedura ważenia odbyła się prawidłowo, za pomocą zalegalizowanych przyrządów pomiarowych, była dokonana przez kompetentne organy, kontrolowany został pouczony o przysługujących mu uprawnieniach i ciążących obowiązkach, a uzyskane wyniki są w pełni wiarygodne. A. S.A. złożył na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", wyrokiem z dnia 9 grudnia 2015 r. uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji podkreślił, że dokonując ustaleń w zakresie wyników ważenia pojazdu organy dopuściły się naruszenia przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, a mianowicie art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. Ważenia kontrolowanego pojazdu dokonano przy użyciu wag SAW 10C/II. Z ustaleń organu (arkusz pomiarowy znajdujący się w aktach sprawy) wynika, że naciski drugiej i trzeciej osi były mierzone wagami niepołączonymi a więc niezgodnie z punktem 2.4 instrukcji wag SAW 10C/II i z pierwszą rewizją ich świadectwa homologacji (pkt 5.2). W myśl bowiem tych zapisów w celu stworzenia wagi do pomiaru obciążenia osi dwie wagi powinny być połączone przewodem tak, aby stworzyć jedną wagę do pomiaru obciążenia osi, bowiem po połączeniu dwóch wag na obu tych wagach wyświetli się automatycznie jedna wartość mierzonej osi. Jak wynika natomiast z arkusza pomiarowego, na drugiej osi jedna waga, mierząc jedno koło na tej samej osi wykazała inną wartość dla drugiego koła na tej samej osi, analogicznie przy pomiarze obciążenia trzeciej osi. Tym samym z takich ustaleń organu daje się wyprowadzić wniosek, że wagi zastosowano do pomiaru obciążenia osi z naruszeniem warunków ich używania określonych w instrukcji i homologacji. Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji stwierdził, że ani świadectwo homologacji ani Instrukcja obsługi wag SAW 10C/II nie określają w sposób jednoznaczny, że przy pomocy dwóch połączonych wag można mierzyć naciski na osie pojazdów o liczbie osi większej niż trzy oraz obliczać masę całkowitą pojazdów przez sumowanie uzyskanych pomiarów. Wskazanych wątpliwości nie usuwa także uzyskana przez wagi ocena zgodności, bowiem nie chodzi o to, że wagi są wadliwe, tylko o to, czy używane w zespołach dwóch wag mogą dawać precyzyjne pomiary nacisków na osie w pojazdach więcej niż trzyosiowych oraz czy można przy ich pomocy ustalać masę całkowitą pojazdów. Główny Inspektor Transportu Drogowego złożył od wyroku WSA w Warszawie z dnia 9 grudnia 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 1525/15 skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości. Organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji i zasądzenie kosztów postępowania. Organ zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania: 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 133 § 1 i art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. przejawiające się w błędnym przyjęciu przez Sąd I instancji, że w zakresie ustaleń faktycznych sprawy organy nie wyjaśniły wątpliwości, czy wagi typu SAW 10C/II używane w zespołach dwóch wag mogą dawać precyzyjne pomiary w zakresie ustalenia masy całkowitej i nacisków osi pojazdów o liczbie osi większej niż trzy, podczas gdy okoliczność ta nie mogła mieć i nie miała absolutnie żadnego znaczenia w sprawie, skoro kontroli drogowej i ważeniu poddany został pojazd trzyosiowy, którego sposób pomiaru nacisków osi oraz możliwość określenia za pomocą jednej pary wag typu SAW 10C/II także masy całkowitej takiego pojazdu wynikały wprost z Instrukcji obsługi tych wag (pkt 2.4 i 2.5), natomiast skarżąca w żaden sposób nie wykazała, że wyniki pomiaru tych parametrów uzyskane za pomocą wag SAW 10C/II w trakcie kontroli były błędne, a jeśli tak, to w jakim stopniu, natomiast organy dowiodły w toku postępowania, iż w oparciu o obowiązujące w tym zakresie regulacje prawne oraz dokumenty dopuszczające wagi do użytkowania, za ich pomocą prawnie dopuszczalne i w pełni uprawnione było dokonanie ustaleń w zakresie nacisku podwójnej osi napędowej oraz masy całkowitej kontrolowanego pojazdu ciężarowego; 2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 133 § 1 i art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. przejawiające się w błędnym przyjęciu przez Sąd I instancji, że zarówno Świadectwo Homologacji, jak i Instrukcja obsługi wag typu SAW 10C/II nie określają w sposób jednoznaczny, że za pomocą jednej pary tych wag możliwe jest ustalanie nacisków osi oraz masy całkowitej pojazdów trzyosiowych, podczas gdy z dokumentów tych wynika, iż taki sposób pomiaru wskazanych parametrów pojazdu jest prawnie i technicznie dopuszczalny oraz w pełni wiarygodny; 3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 133 § 1 i art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. przejawiające się w błędnym przyjęciu przez Sąd I instancji, że organy przeprowadziły pomiary w sposób sprzeczny z zapisami Świadectwa Homologacji, jak i Instrukcji obsługi wag typu SAW 10C/II, ponieważ para wag użytych do ważenia nie została połączona kablem celem stworzenia jednej wagi dla pomiaru nacisku osi, podczas gdy organy wyjaśniły w postępowaniu, że pomiar nacisku osi jest dopuszczalny przy użyciu dwóch wag bez konieczności ich połączenia przewodem, natomiast zarówno Świadectwo Homologacji, jak i Instrukcja obsługi wag typu SAW 10C/II, przewidują tylko możliwość - a nie obowiązek - połączenia wag w pomost wagowy celem ułatwienia pracy ich użytkownikom przy pomiarze nacisku osi pojazdu, albowiem przy połączeniu wag przewodem nie jest już konieczne odczytywanie wyników ważenia z każdej z wag z osobna i ich sumowanie, a wystarczy tylko odczyt wyniku na wyświetlaczu dowolnej wagi, który to wynik jest już automatycznie zsumowany, natomiast ich połączenie nie jest obligatoryjne do uzyskania wyników nacisku ważonej osi, co wymaga tylko od kontrolujących dokonania odczytu wskazań obydwu wag użytych do pomiaru. Ponadto, z ostrożności procesowej organ postawił również zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 1 ust. 2 lit. a) pkt (ii) dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2009/23/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie wag nieautomatycznych (Dz. U. WE L 122 z dnia 16 maja 2009 r., s. 6), poprzedzonego przez obowiązujące w dacie dopuszczenia wag SAW 10C do użytkowania - art. 1 ust. 2 lit. a) pkt 2 i art. 3 dyrektywy Rady z dnia 20 czerwca 1990 r. nr 90/384/EWG w sprawie harmonizacji ustawodawstw Państw Członkowskich odnoszących się do wag nieautomatycznych - Dz. U. WE L 189 z 20 lipca 1990 r., str. 1-16, § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 grudnia 2003 r. w sprawie zasadniczych wymagań dla wag nieautomatycznych podlegających ocenie zgodności (Dz. U. z 2004 r. Nr 4, poz. 23) oraz § 6 ust. 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 31 stycznia 2008 r. w sprawie wymagań, którym powinny odpowiadać wagi nieautomatyczne, oraz szczegółowego zakresu sprawdzeń wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej tych przyrządów pomiarowych (Dz. U. z 2008 r., Nr 26, poz. 152), polegające na ich niewłaściwym zastosowaniu i w konsekwencji mylnym przyjęciu, że za pomocą wag typu SAW 10C/II nie jest możliwy pomiar nacisków osi i wyznaczenie masy całkowitej pojazdów o liczbie trzech osi, podczas gdy wskazane przepisy oraz zapisy Instrukcji obsługi wag (pkt 2.4 i pkt 2.5) wprost dopuszczają przy użyciu nawet jednej tylko pary tych wag, pomiar masy całkowitej pojazdów, w tym także pojazdów trzyosiowych, jak to miało miejsce w rozpatrywanej sprawie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ stwierdził, że Sąd I instancji podnosząc wątpliwości co do dopuszczalności użycia wag typu SAW 10C/II do pomiaru nacisków osi oraz masy całkowitej pojazdów o liczbie osi większej niż trzy, nie dostrzegł, że nie są one uprawnione w stanie faktycznym niniejszej sprawy, gdzie kontroli i ważeniu poddany został pojazd trzyosiowy, a w ujęciu prawnym nawet dwuosiowy, gdyż składający się z osi pojedynczej nienapędowej i podwójnej osi napędowej. Instrukcja obsługi wag typu SAW 10C/II jednoznacznie przewiduje dopuszczalność wyznaczenia za ich pomocą masy całkowitej pojazdu trzyosiowego, przy użyciu tylko jednej pary wag (vide pkt 2.4 i pkt 2.5 instrukcji). Organy dysponują także stanowiskiem samego producenta wag, który wielokrotnie potwierdzał, że "wyznaczenie masy pojazdu za pomocą pary wag typu SAW 10C/II poprzez sumowanie poszczególnych nacisków osi przy spełnieniu wymagań homologacji wagi, jest technicznie możliwe z uwzględnieniem błędu wagi tabela 2.3". Zdaniem organu, równie nieuprawnione są zarzuty Sądu I instancji, który stwierdził, że pomiar nacisku osi pojazdu możliwy był jedynie przy użyciu dwóch wag w przypadku ich połączenia kablem w celu stworzenia jednej wagi. Okoliczność ta nie znajduje potwierdzenia w Świadectwie Homologacji oraz Instrukcji obsługi, ani też w oficjalnym stanowisku producenta wag, pomijając fakt, że jest ona zupełnie nietrafna z technicznego punktu widzenia. Wprawdzie w pkt 1.2 Instrukcji obsługi podano, że "istnieje możliwość połączenia dwóch wag SAW przy pomocy przewodu w celu utworzenia wagi do pomiaru obciążenia osi". Jednak producent nie wspomina tu o konieczności połączenia wag w pomost i nie warunkuje tym wiarygodności pomiarów w zakresie nacisku osi pojazdu przy użyciu jednej tylko pary wag bez ich połączenia za pomocą dodatkowego sprzętu w postaci przewodu. W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżąca wniosła o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zarzuty skargi kasacyjnej nie są uzasadnione i dlatego skarga nie została uwzględniona. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących dopuszczalności ustalenia nacisków osi i masy całkowitej pojazdu na podstawie ważenia nacisku osi za pomocą pary niepołączonych wag SAW 10C/II i sumowania wyników tego ważenia. Organ, kwestionując stanowisko Sądu I instancji, że wagi SAW 10C/II użyte w ten sposób nie mogą służyć ustalaniu nacisku osi pojazdu i jego masy całkowitej, przywołał przepisy prawne, które mają potwierdzać zasadność jego zarzutów w tym zakresie. Należy przypomnieć, że art. 1 ust. 2 lit. a pkt (ii) dyrektywy nr 2009/23/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie wag nieautomatycznych stanowi, że dla celów niniejszej dyrektywy rozróżnia się następujące rodzaje wykorzystania wag nieautomatycznych: m.in. określanie masy dla obliczenia opłaty, cła, podatku, premii, kary, wynagrodzenia, odszkodowania lub podobnych typów opłat. Podobną treść ma wskazany w ramach zarzutów skargi kasacyjnej § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 11 grudnia 2003 r. w sprawie zasadniczych wymagań dla wag nieautomatycznych podlegających ocenie zgodności. Według niego przepisy rozporządzenia stosuje się do wag nieautomatycznych służących do określania masy będącej podstawą obliczania opłat targowych, ceł, podatków, premii, opustów, kar, wynagrodzeń, odszkodowań lub podobnych typów opłat. Natomiast § 6 ust. 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki z 31 stycznia 2008 r. w sprawie wymagań, którym powinny odpowiadać wagi nieautomatyczne, oraz szczegółowego zakresu sprawdzeń wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej tych przyrządów pomiarowych dotyczy błędów wskazań wag nieautomatycznych: błędy graniczne dopuszczalne wskazań wag nieautomatycznych w użytkowaniu równe są dwukrotnym wartościom błędów granicznych dopuszczalnych wskazań wag podczas legalizacji ponownej, określonym w załączniku do rozporządzenia. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyprowadzony na podstawie tych przepisów wniosek organu, że dopuszczają one wprost, przy użyciu nawet jednej tylko pary wag ze sobą niepołączonych, pomiar nacisku osi i masy całkowitej pojazdów, jest całkowicie nieuzasadniony. Problem związany z ustaleniem nacisku osi i masy całkowitej pojazdu za pomocą wag nieautomatycznych SAW 10C/II nie polega bowiem na wykazaniu, do czego te wagi mogą być użyte, lecz w jaki sposób należy je użyć, aby wynik ważenia był prawdziwy (zgodny z rzeczywistością). Przepisy stanowiące, że wagi nieautomatyczne mogą służyć określaniu masy dla obliczenia opłaty, cła, podatku, premii, kary, itp. nie rozstrzygają kwestii dotyczących sposobu ich użycia w tych celach, nie dają podstaw do przyjęcia, że można je używać w jakikolwiek sposób, w szczególności ustalając masę całkowitą pojazdu przez sumowanie cząstkowych pomiarów tej masy uzyskanych w wyniku mierzenia nacisku poszczególnych osi. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zwracano już uwagę na to, że ze względu na ogólnodostępną wiedzę z zakresu fizyki dotyczącą tzw. masy addytywnej zachodzą poważne wątpliwości co do tego, czy suma wyników cząstkowych ważeń samochodu, a więc obiektu jednolitego, stanowi rzeczywistą masę tego obiektu (np. wyrok z 21 marca 2017 r., II GSK 1891/15). Decyzje podjęte w postępowaniu administracyjnym, jak i skarga kasacyjna tych wątpliwości w ogóle nie wyjaśniają. Organ, poza powołaniem się na wspomniane przepisy prawne nie przedstawił żadnych dowodów wskazujących na to, że takie cząstkowe pomiary pozwalają w szczególności na ustalenie rzeczywistej masy całkowitej pojazdu. Wbrew stwierdzeniom organu, dostatecznym dowodem nie jest Instrukcja obsługi wag SAW 10C/II. Z dostępnej Sądowi Instrukcji obsługi wag SAW 10C Seria II wynika, że waga SAW służy do pomiaru obciążenia kół o wartości do 15.000 kg i że istnieje możliwość połączenia dwóch wag SAW przy pomocy przewodu w celu utworzenia wagi do pomiaru obciążenia osi (pkt 1.2). Dalej w pkt 2.4. Instrukcji jest mowa o tym, że wagę SAW można eksploatować w następujących konfiguracjach: indywidualnie - przy pomiarach obciążenia jednego koła (nie dla obciążenia kół przy eksploatacji wymagającej homologacji), w konfiguracji dwóch wag - przy pomiarach obciążenia osi i w grupach od 4 do 6 wag - przy pomiarach obciążenia grupowego osi lub pomiarach wagi netto pojazdów dwu- lub trzyosiowych podczas jednej procedury pomiaru wagi. W pkt 2.5. Instrukcji przedstawiono zaś w sposób graficzny (obrazowy) ustawienia pomiaru dla różnych typów pojazdów, nawiązujące do reguł określonych w pkt 2.4. i 2.5. Nawet jeżeli pomiar obciążenia grupowego osi uznać za miarodajny dla ustalenia masy pojazdu, to z Instrukcji wyraźnie wynika, że taki pomiar wymaga jednoczesnego użycia czterech do sześciu wag i można w ten sposób ustalić wagę netto pojazdu dwu - lub trzyosiowego. Przytoczone postanowienia instrukcji nie dają zatem żadnych podstaw do stwierdzenia, że wagą przeznaczoną zasadniczo do pomiarów obciążenia jednego kola lub jednej osi (w konfiguracji dwóch wag) można, poprzez sumowanie tych pomiarów, ustalać masę całkowitą całego pojazdu. Mając to wszystko na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.