II FZ 871/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Kalamala po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B. [...] Sp. z o.o. z siedzibą w S. w upadłości likwidacyjnej na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 września 2015 r., sygn. akt I SA/Kr 340/15 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi B. [...] Sp. z o.o. z siedzibą w S. w upadłości likwidacyjnej na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 10 grudnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2008 r. postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 9 września 2015 r., sygn. akt I SA/Kr 340/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek B. [...] Sp. z o.o. z siedzibą w S. w upadłości likwidacyjnej (zwanej dalej: "spółką") o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu orzeczenia wyjaśniono, że spółka domagając się przyznania prawa pomocy podała, iż nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej i znajduje się w upadłości likwidacyjnej. Nie uzyskuje środków, z których mogłaby pokryć koszty postępowania sądowego. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazała, że wysokość jej kapitału zakładowego stanowi kwotę 2.389.000 zł, zaś wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok obrotowy – 1.944.557,70 zł. W ostatnim roku obrotowym strona osiągnęła stratę w wysokości 2.141.650,22 zł. Natomiast na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku saldo jej rachunków bankowych wyniosło 377,36 zł oraz – 3.646,08 zł. Na wezwanie Sądu skarżąca przedłożyła: spis inwentarza, plan likwidacyjny, wyciągi z kont bankowych obejmujące operacje z ostatnich 3 miesięcy, raport kasowy, bilans sporządzony na dzień 26 października 2014 r., zeznanie podatkowe oraz sprawozdanie finansowe za 2014 r., rachunek zysków i strat. W toku postępowania skarżąca podniosła ponadto, że jej majątek stanowi kompleksowy zespół budynków i wyposażenia w specjalistyczne maszyny i urządzenia, stanowiących podstawę jej działalności. Jednakże w 2013 r. zlikwidowała skład podatkowy, a posiadane przez nią zezwolenia, odbiory i przeglądy straciły ważność, natomiast majątek obecnie jest przewidziany do likwidacji. Zatem dysponowanie majątkiem ma charakter bierny, a jego posiadanie nie jest jednoznaczne z jego użytkowaniem, gdyż skarżąca nie posiada obecnie żadnych potencjalnych i możliwych do osiągnięcia środków na podjęcie działalności produkcyjnej i odzyskanie płynności finansowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie nie dostrzegł podstaw do uwzględnienia żądania spółki w świetle art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a."). Sąd uznał bowiem za niewystarczający sam fakt wszczęcia postępowania upadłościowego, biorąc przede wszystkim pod uwagę znaczną wartość majątku spółki (wartość środków trwałych - 1.944.557,70 zł, w tym gruntów - 271.460,00 zł, pozostałych nieruchomości – 1.592.548,53 zł oraz urządzeń technicznych i maszyn – 80.549,17 zł), wielokrotnie przewyższającej opłatę sądową zarówno w niniejszej sprawie, jak i w pozostałych pięciu sprawach wszczętych z inicjatywy strony skarżącej. Sąd zauważył ponadto, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością może pokryć opłaty sądowe także przez zażądanie dopłat od wspólników, którzy nadal prowadzą działalność gospodarczą m. in. w spółce P. S.A. z siedzibą w S. W zażaleniu na powyższe postanowienie spółka podniosła, że nie ma efektywnych aktywów (gotówki, zapasów, towarów), które mogłyby zapewnić środki niezbędne do pokrycia kosztów postępowania. Strona wskazała m. in. na wysokość wierzytelności zabezpieczonych na jej składnikach majątkowych (3.372.294,71 zł), a ponadto wyjaśniła, że jej wspólnicy (członkowie zarządu spółki) nigdy nie otrzymywali od spółki dochodów z tytułu wykonywanej funkcji, zaś jeden ze wspólników – utrzymujący się obecnie z emerytury otrzymywanej w Słowacji - udzielał skarżącej pożyczek i aktualnie jest jej wierzycielem. Dodatkowo spółka zaakcentowała, że poza dzierżawą majątku i działaniami o charakterze likwidacyjnym nie prowadzi działalności gospodarczej, zaś dysponowanie przez nią majątkiem ma charakter bierny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 2 pkt 2 powołanej ustawy, prawo pomocy może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną (lub inną jednostką organizacyjną), w zakresie częściowym, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i należycie uzasadnić podstawę żądania. Zadaniem podmiotu wnioskującego o prawo pomocy jest zatem przedstawienie w sposób wiarygodny i przekonujący okoliczności usprawiedliwiających odstąpienie od obowiązku pokrycia kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowego. Obowiązkiem Sądu jest natomiast dokonanie wnikliwej oceny twierdzeń i dowodów przedłożonych przez stronę zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, a w konsekwencji rozstrzygnięcie, czy sytuacja materialna strony daje podstawy do skorzystania ze zwolnienia przewidzianego w art. 245 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Rację ma bowiem Sąd pierwszej instancji wskazując, że samo postawienie spółki w stan upadłości nie stanowi przesłanki przyznania prawa pomocy i nie może przesądzać o konieczności zwolnienia od obowiązku poniesienia kosztów sądowych (zob. przykładowo postanowienia NSA: z dnia 6 czerwca 2012 r., sygn. akt I GZ 96/12; z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 327/13 – treść orzeczeń dostępna na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W kontekście akcentowanej przez stronę wysokości zadłużenia spółki, wyjaśnić natomiast należy, że brak jest podstaw do przyjęcia, by wierzytelności prywatnoprawne miały pierwszeństwo przed wierzytelnościami publicznoprawnymi, a więc, by konieczność uiszczenia kosztów związanych z udziałem w postępowaniu sądowym miała ustąpić przed innymi zobowiązaniami skarżącej. Z punktu widzenia okoliczności decydujących o przyznaniu prawa pomocy istotna pozostaje zaś wartość majątku spółki, w tym wartość środków trwałych kształtująca się na poziomie ok. 2 mln złotych (grunty - 271.460,00 zł, pozostałe nieruchomości – 1.592.548,53 zł oraz urządzenia techniczne i maszyny – 80.549,17 zł). I choć – jak sygnalizuje skarżąca – nie prowadzi ona działalności gospodarczej a dysponowanie przez nią majątkiem ma charakter jedynie bierny, to nie sposób nie dostrzec, że spółka korzysta ze środków trwałych dzierżawiąc je na rzecz spółki P. S.A. Fakt, iż dzierżawca nie uiszcza z tego tytułu czynszu w pieniądzu, a ponosi – bliżej niesprecyzowane przez stronę w zażaleniu - koszty zabezpieczenia środków produkcji i majątku przed degradacją (np. koszty ochrony czy energii), nie wpływa ocenę wykorzystania składników majątkowych i potencjalną przynajmniej możliwość pozyskania wpływów finansowych. Na dodatkową drogę pozyskania środków zasadnie wskazuje również Sąd pierwszej instancji, zwracając uwagę na możliwość uzyskania dopłat od wspólników, prowadzących działalność gospodarczą w P. S.A. z siedzibą w S. Bez znaczenia dla prezentowanego stanowiska pozostają oświadczenia dwóch członków zarządu skarżącej spółki (będących jednocześnie jej wspólnikami), iż nie uzyskiwali oni z tytułu wykonywanych funkcji jakichkolwiek dochodów, ani wyjaśnienie, że jeden z członków zarządu aktualnie otrzymuje emeryturę. W żaden sposób nie przeczyło to bowiem ani dopuszczalności pozyskania od nich dopłat, ani nie podważało ustalenia Sądu pierwszej instancji o prowadzeniu przez wspólników działalności gospodarczej w ramach innej spółki (spółki akcyjnej). W świetle powyższych uwag Naczelny Sąd Administracyjny w ślad za Sądem pierwszej instancji przyjął, iż strona nie wykazała braku dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.