I SA/Wa 1461/15
WyrokWSA w Warszawie2015-12-15
Skład orzekający: Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, Marta Kołtun-Kulik, Przemysław Żmich
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa, rozpatrując wniosek o stwierdzenie nabycia z mocy prawa przez gminę własności budynku posadowionego na gruncie stanowiącym własność osób fizycznych, może orzekać o nabyciu prawa majątkowego w postaci nakładów poniesionych przez Skarb Państwa na ten budynek, czy też sprawa ta ma charakter cywilnoprawny i powinna być rozstrzygnięta przez sąd powszechny?Ratio decidendi
Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa, orzekając w przedmiocie komunalizacji, nie może rozstrzygać sporów cywilnoprawnych dotyczących własności nakładów na budynek posadowiony na gruncie prywatnym. Takie sprawy należą do właściwości sądów powszechnych. W przypadku, gdy przedmiotem wniosku jest prawo majątkowe o charakterze cywilnoprawnym, organ odwoławczy powinien umorzyć postępowanie administracyjne.Stan faktyczny
Gmina wystąpiła o stwierdzenie nabycia z mocy prawa budynku posadowionego na działce stanowiącej własność osób fizycznych. Wojewoda odmówił, wskazując, że część budynku wzniesiono na gruncie prywatnym. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa początkowo orzekła o nabyciu nakładów, następnie utrzymała w mocy decyzję Wojewody, a po uchyleniu przez WSA decyzji utrzymującej w mocy, ponownie utrzymała w mocy decyzję Wojewody. Gmina zaskarżyła ostatnią decyzję, zarzucając błędną wykładnię przepisów i uznanie, że sprawa dotyczy komunalizacji budynku, a nie prawa majątkowego w postaci nakładów Skarbu Państwa.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] czerwca 2015 r.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska- Jaroszewicz Sędziowie WSA Marta Kołtun-Kulik WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant referent stażysta Joanna Kicińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi Gminy [...] na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nieodpłatnego przekazania prawa własności nieruchomości uchyla zaskarżoną decyzję.
Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania Burmistrza Gminy i Miasta [...], utrzymała w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...] o odmowie stwierdzenia nieodpłatnego nabycia z mocy prawa przez Gminę i Miasto [...] własności budynku zlokalizowanego na działce oznaczonej w ewidencji gruntów w jednostce ewidencyjnej [...], obrębie [...], jako działka nr [...] o pow. [...] ha, stanowiącej własność B. N. oraz H. N.
Decyzja Komisji została wydana w oparciu o następujący stan sprawy.
Wnioskiem z dnia 10 maja 2010 r. Burmistrz Gminy i Miasta [...] wystąpił o nabycie z mocy prawa budynku zlokalizowanego na działce nr [...], położonej w [...] przy ul. [...].
Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. odmówił stwierdzenia nabycia przez Gminę i Miasto [...] z mocy prawa nieodpłatnie własności budynku zlokalizowanego na opisanej wyżej nieruchomości gruntowej. W uzasadnieniu stwierdził, że wnioskowana przez Burmistrza Gminy i Miasta [...] komunalizacja nie może być stwierdzona, ponieważ część budynku wzniesiona została na gruncie należącym w dniu 10 maja 1990 r. do osób fizycznych. Ewentualne natomiast roszczenie o zwrot nakładów, poczynionych w związku z pobudowaniem tegoż budynku, może być dochodzone na drodze cywilnoprawnej.
Odwołanie od decyzji Wojewody złożył Burmistrz Gminy i Miasta [...] wnosząc o jej uchylenie i stwierdzenie, że Gmina [...] nabyła, z mocy prawa nieodpłatnie, własność nakładów poniesionych przez Skarb Państwa w związku z pobudowaniem na działce nr [...] o pow. [...] ha części budynku "[...]" w [...]. Pozostała część budynku jest usytuowana na działce oznaczonej nr [...], która zgodnie z decyzją Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2010 r. stała się z mocy prawa, własnością Gminy i Miasta [...].
Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r., nr [...] uchyliła decyzję Wojewody w całości i orzekła o nabyciu przez Gminę i Miasto [...], z mocy prawa, z dniem 27 maja 1990 r., własności nakładów w postaci części budynku zlokalizowanego na działce oznaczonej w ewidencji gruntów w jednostce ewidencyjnej [...], jako działka nr [...] o powierzchni [...].
Na skutek skargi H. N. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 28 listopada 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 1191/11 uchylił ww. decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej wskazując, że organ odwoławczy orzekając o nabyciu przez Gminę i Miasto [...] z mocy prawa, z dniem 27 maja 1990 r., własności nakładów w postaci części budynku zlokalizowanego na działce nr [...] zmienił rodzaj rozpatrywanej sprawy czyniąc przedmiotem tej decyzji roszczenie o zwrot nakładów, czyli roszczenie cywilnoprawne, którego sposób dochodzenia reguluje art. 19 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) – zwanej dalej "ustawą", co stoi w sprzeczności z istotą komunalizacji uregulowanej w art. 5 ust. 1 tej ustawy. Sąd uznał, że decyzja Komisji została wydana z naruszeniem przepisów procesowych, określających tok postępowania odwoławczego, jak również z naruszeniem zasady, że wniosek strony (jej żądanie) w powiązaniu z treścią przepisów prawa materialnego (art. 5 ust. 1 ustawy) wyznaczał ramy postępowania administracyjnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec czego Sąd zobowiązał organ odwoławczy do ponownego przeanalizowania całości dostępnych dokumentów i po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego ponownego przedstawienia stanowiska w wydanym orzeczeniu.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r., nr [...] utrzymała w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2010 r. Komisja wskazała, że w sprawie bezsporne jest, że działka stanowi własność osób fizycznych. Podniosła także, iż będąc związanym stanowiskiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, odstępuje od przekonania, że skomunalizowane nakłady stanowią inne nakłady niż te, o których mówi się w art. 19 ustawy i stanowią mienie, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy.
Na skutek skargi Burmistrza Gminy i Miasta [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 353/14 uchylił decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] grudnia 2013 r., wskazując, że w sprawie rozstrzygniętej przedmiotową decyzją zaistniały wady procesowe dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego ze względu na to, że Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa rozpoznając sprawę po wcześniejszym wyroku Sądu, uchylającym pierwotnie wydaną przez ten organ decyzję, orzekała w wadliwym składzie osobowym naruszając art. 24 § 1 pkt 5 w zw. z art. 27 § 1 k.p.a.
Po ponownym rozpoznaniu odwołania Burmistrza Gminy i Miasta [...], Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...] utrzymała w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...]. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Komisja podniosła, że podstawę materialnoprawną decyzji Wojewody stanowi art. 5 ust. 1 ustawy zgodnie z którym, jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej, mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do: rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, przedsiębiorstw państwowych dla których rady narodowe i terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego pełnią funkcję organu założycielskiego, zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych ww. organom staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy z mocy prawa mieniem właściwych gmin. Z brzmienia tego przepisu jednoznacznie wynika, że przedmiotem komunalizacji jest wyłącznie mienie ogólnonarodowe (państwowe). Przy czym należy również podkreślić, że decydujące znaczenie dla komunalizacji następującej z mocy prawa ma stan faktyczny i prawny mienia ogólnonarodowego (państwowego) istniejący w dacie wejścia w życie ustawy, tj. w dniu 27 maja 1990 r. Stosownie do postanowień art. 17a ustawy, gminy są zobowiązane do przekazywania wojewodom spisów inwentaryzacyjnych nieruchomości, które stały się własnością gmin z mocy prawa na podstawie art. 5 ust. 1 i 2 do dnia 31 grudnia 2005 r., a w stosunku do nieruchomości nieobjętych spisami wojewoda - po tej dacie - wszczyna z urzędu postępowanie w sprawie potwierdzenia nabycia przez gminy własności nieruchomości.
W kontekście wskazanych przepisów nie ulega wątpliwości, że obowiązkiem organów administracji orzekających w przedmiocie komunalizacji mienia jest w pierwszej kolejności ustalenie, czy zachodzą przesłanki, od spełnienia których przepis art. 5 ust. 1 ustawy uzależnia nabycie z mocy prawa przez gminę własności nieruchomości, a więc czy według stanu na dzień 27 maja 1990 r. przedmiotowa nieruchomość stanowiła własność Skarbu Państwa i czy należała do: rady narodowej bądź terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego, przedsiębiorstwa państwowego dla którego rady narodowe i terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego pełniły funkcje organów założycielskich, albo do zakładów lub innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych powołanym wyżej organom. Po ustaleniu, że mienie spełniało przesłanki do jego komunalizacji z mocy prawa, organ winien w dalszej kolejności ustalić, czy nie wystąpiły przesłanki wyszczególnione w art. 11-12 ustawy.
Wojewoda [...] w decyzji z dnia [...] lipca 2010 r. wyjaśnił, że przedmiotem wniosku Burmistrza Gminy i Miasta [...] z dnia 10 maja 2010 r. jest niewyodrębniona prawnie i fizycznie część nieruchomości (część budynku), dla której w Sądzie Rejonowym w [...] w Zamiejscowym VII Wydziale Ksiąg Wieczystych w [...] jest prowadzona księga wieczysta KW [...] dla nieruchomości gruntowej. Z treści tej księgi wynika, że właścicielem nieruchomości, a zatem i budynku wchodzącego w jej skład, jest H. N. w ½ części i B. N. w ½ części. Zatem zasadnie Wojewoda [...] ustalił brak przesłanek do podjęcia pozytywnego rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku Gminy i Miasta [...] z uwagi, że nie jest możliwe przeniesienie na rzecz Gminy i Miasta [...] praw majątkowych, co do których Skarb Państwa nie legitymuje się żadnym tytułem prawnym. Przy czym w świetle powyższego Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa, nawiązując do ustaleń dokonanych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 28 listopada 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 1191/11, zauważyła, że zgodnie z art. 47 § 1 k.c. część składowa rzeczy nie może być odrębnym przedmiotem własności i innych praw rzeczowych. Częścią składową rzeczy jest wszystko, co nie może być od niej odłączone bez uszkodzenia lub istotnej zmiany całości albo bez uszkodzenia lub istotnej zmiany przedmiotu odłączonego (art. 47 § 2 k.c.). Przedmioty połączone z rzeczą tylko dla przemijającego użytku nie stanowią jej części składowych (art. 47 § 3 k.c.). Przy czym, stosownie do postanowień art. 50 kc, za części składowe nieruchomości uważa się także prawa związane z jej własnością. Natomiast własność nieruchomości rozciąga się na rzecz ruchomą, która została połączona z nieruchomością w taki sposób, że stała się jej częścią składową (art. 191 k.c.). Na skutek połączenia (akcesji) rzeczy ruchomej z nieruchomością w sposób trwały rzecz ruchoma staje się częścią składową nieruchomości i nie może być odrębnym przedmiotem własności i innych praw rzeczowych. Dotychczasowy właściciel rzeczy ruchomej traci więc jej własność, a własność nieruchomości rozciąga się na połączoną z nią rzecz ruchomą. Zasada ta dotyczy zarówno połączenia rzeczy ruchomej z nieruchomością gruntową, jak i budynkową oraz lokalową. W przypadku połączenia rzeczy ruchomej z gruntem, określa się ją jako zasadę superficies solo cedit, która oznacza, że wszystko, co zostało z gruntem stałe związane, dzieli los prawny tego gruntu. Jednocześnie powyższy skutek następuje niezależnie od tego, jaka jest wartość rzeczy połączonej, kto dokonał połączenia (właściciel nieruchomości czy rzeczy ruchomej, czy też osoba trzecia), czy połączenie zostało dokonane w dobrej czy w złej wierze, czy jest rezultatem działania człowieka czy sił przyrody.
Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa podzieliła ustalenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie dokonane w wyroku z dnia 28 listopada 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 1191/11, wskazujące, że z zebranego w przedmiotowej sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby sporny budynek stanowił odrębny od gruntu przedmiot własności, a co za tym idzie nie był częścią składową danej nieruchomości. Tym samym, zgodnie z zasadą superficies solo cedit własność budynku (i innych urządzeń trwale związanych z gruntem) wzniesionego na gruncie jest związana z własnością tego gruntu. Ponadto z przytoczonych powyżej regulacji prawnych wynika, że wszelkie spory wynikłe na tle określenia zakresu konkretnego prawa własności oraz charakteru prawnego części budynku wzniesionego na cudzym gruncie i ewentualnych roszczeń i rozliczeń mogących powstać z tego tytułu stanowią sprawy cywilne, do rozstrzygania których, zgodnie z art. 2 k.p.c., powołane są wyłącznie sądy powszechne. Organy orzekające w sprawach komunalizacji nie rozstrzygają sporów wynikających na tle stosunków cywilnoprawnych pomiędzy osobami fizycznymi a Skarbem Państwa bądź gminą.
Reasumując w ocenie Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej komunalizacja budynku zlokalizowanego na działce oznaczonej w ewidencji gruntów w jednostce ewidencyjnej [...], w obrębie [...], jako działka nr [...] o powierzchni [...] ha nie może być stwierdzona, ponieważ budynek ten został wzniesiony na gruncie należącym w dniu 27 maja 1990 r. do osób fizycznych. Sąd Rejonowy w [...] Zamiejscowy VII Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą w [...] prowadzi księgę wieczystą Nr KW [...] dla nieruchomości gruntowej, z której zapisów wynika, że właścicielem ww. nieruchomości (a więc i budynku wchodzącego w jej skład) jest B. T. N. w ½ części oraz H. N. w ½ części. W konsekwencji ewentualne roszczenie o zwrot nakładów poczynionych w związku z pobudowaniem budynku (jego części) na nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] może być dochodzone jedynie na drodze cywilnoprawnej przed sądem powszechnym.
Ze skargą na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] czerwca 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wystąpiła Gmina [...], wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2010 r. Gmina [...] zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy polegającą na błędnym przyjęciu, że nie jest możliwe dokonanie komunalizacji mienia Skarbu Państwa w postaci nakładów stanowiących część budynku wybudowanego na działce osoby fizycznej. Strona wskazała, że w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji Komisja podkreśliła, iż okoliczność, że Gmina poczyniła na nieruchomości nakłady daje podstawę ewentualnego dochodzenia swoich roszczeń w trybie cywilnoprawnym stosownie do art. 19 ustawy. Jako brak podstaw do możliwości wydania decyzji komunalizacyjnej wskazano, że część budynku, którego miałaby ona dotyczyć stanowi własność osób prywatnych współwłaściciel działki, na której ta część się znajduje zgodnie z zasadą prawa cywilnego superficjes solo cedit. Jednakże należy zauważyć, że wniosek Gminy z dnia 10 maja 2010 r. dotyczył komunalizacji nakładów poniesionych na wybudowanie części budynku "[...]" w [...] poniesionych przez Skarb Państwa w latach 1972-1980 r., a nie części tego budynku, która znajduje się na działce nienależącej do Gminy. Zatem uwidacznia to zasadniczy błąd jaki legł u podstaw decyzji zarówno Wojewody [...] jak i Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej, który polegał na nieuzasadnionym i niezgodnym z treścią wniosku przyjęciu, że przedmiotem wniosku komunalizacyjnego Gminy [...] jest sama nieruchomość, a nie konkretne prawo majątkowe w postaci nakładów jaki Skarb Państwa poczynił na tą nieruchomość.
Powołując się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 1997 r., sygn. akt III CKN 15/97 skarżąca wskazała, że skoro możliwa jest komunalizacja mienia w postaci prawa do zwrotu nakładów, a brak jest przesłanek negatywnych do jej wydania, to decyzja odmowna jest w tym wypadku zupełnie bezpodstawna. Mimo, że nie zostało to wyrażone wprost w treści uzasadnień obu decyzji wydanych w niniejszym postępowaniu, organy je wydające zdają się uważać, że skutkiem decyzji komunalizacyjnej byłoby przejście na Gminę [...] prawa własności działki nr [...], co prowadziłoby do wywłaszczenia osób fizycznych, a nie uwłaszczenia Gminy na mieniu Skarbu Państwa. Jest to rozumowanie błędne, gdyż taka decyzja nie zmieniłaby w żaden sposób istniejących stosunków własnościowych. Dotychczasowi właściciele działki nr [...] w dalszym ciągu pozostaliby jej właścicielami. Zgodnie bowiem z uchwałą składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 29 lipca 1993 (OSNIC 12/1993 poz. 209) nabycie przez gminę mienia na podstawne art. 5 ust. I pkt. 1 ustawy ma charakter pochodny, uzależniony od istnienia i charakteru uprawnień do tego mienia po stronie Skarbu Państwa lub państwowych osób prawnych. Tak więc w sprawie niniejszej gmina nabyła to prawo które przysługiwało poprzednikowi prawnemu, tj. Skarbowi Państwa. Tym prawem było prawo dotyczące nakładów Skarbu Państwa na część budynku "[...]" na działce nr [...], a nie prawo własności tej działki.
Odnośnie nakładów na działce nr [...] organ kieruje Gminę [...] na drogę procesu cywilnego wskazując jako podstawę art. 19 ustawy, co jest nieuzasadnione. Przede wszystkim w zaskarżonej decyzji nie kwestionuje się nakładów na działce nr [...] jako stanowiących prawo majątkowe (mienie) należące w dniu 27 maja 1990 r. do podmiotów określonych w art. 5 ust. pkt 1 ustawy. Tym samym potwierdza się, że to mienie — prawo majątkowe w postaci nakładów stało się w dniu 27 maja 1990 r. mieniem (prawem majątkowym) Gminy [...]. Sprawa dotyczy więc mienia, które stało się własnością Gminy [...] z mocy prawa — art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy, co wywołuje skutki cywilnoprawne (przejście prawa własności) lecz wymaga potwierdzenia w drodze administracyjnej potwierdzenia decyzją Wojewody (art. 18 ust. 1). Sąd powszechny nie mógłby ustalić faktu nabycia przez gminę z mocy prawa mienia komunalnego jako np. przesłanki orzeczenia w toczącym się procesie o to mienie między gminą a innym podmiotem. W związku z tym nie ma żadnych podstaw do stosowania art. 19 ustawy do nabycia przez Gminę z [...] mienia komunalnego. Przepis ten dotyczy bowiem sytuacji powstałej już po nabyciu przez gminę mienia komunalnego w zakresie roszczeń cywilnoprawnych osób trzecich w stosunku do gminy i w aspekcie nabycia już przez Gminę tego mienia.
Skarżąca podniosła również, że wskazywanie na możliwość zastosowania w sprawie powództwa z art. 231 § 1 k.c. jest całkowicie nieuzasadnione. Zgodnie z treścią tego przepisu samoistny posiadacz gruntu w dobrej wierze, który wzniósł na powierzchni lub pod powierzchnią gruntu budynek lub inne urządzenie o wartości przenoszącej znacznie wartość zajętej na ten cel działki, może żądać, aby właściciel przeniósł na niego własność zajętej działki za odpowiednim wynagrodzeniem. Bez pozytywnej decyzji komunalizacyjnej Gmina nie może wykazać, że wzniosła budynek czy jego część, a zatem nie mogłaby z takim roszczeniem wystąpić.
W odpowiedzi na skargę Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wniosła o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.
Pismem procesowym z dnia 4 grudnia 2015 r. uczestnik postępowania B. N. wniósł o oddalenie skargi, gdyż jej zarzuty nie zasługują na uwzględnienie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga jest uzasadniona, choć z innych względów, niż w niej podniesione.
Dla oceny legalności zaskarżonej niniejszą skargą decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] czerwca 2015 r. istotne znaczenie miało stanowisko zaprezentowane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu prawomocnego wyroku z dnia 28 listopada 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 1191/11. WSA w Warszawie przedstawił wówczas ocenę prawną z której wynika, że: 1) postępowanie komunalizacyjne w niniejszej sprawie zostało wszczęte na skutek złożenia przez Burmistrza Miasta i Gminy [...] wniosku z dnia 10 maja 2010 r. o komunalizację budynku znajdującego się na działce nr [...] w [...] przy ul. [...]; 2) Wojewoda [...] orzekł o komunalizacji budynku znajdującego się na działce nr [...], natomiast organ odwoławczy orzekł o nabyciu przez Gminę i Miasto [...], z mocy prawa, z dniem 27 maja 1990 r. własności nakładów w postaci części budynku zlokalizowanego na działce nr [...], a zatem przedmiotem tej decyzji organ II instancji uczynił roszczenie o zwrot nakładów, czyli roszczenie cywilnoprawne, którego sposób dochodzenia reguluje art. 19 ustawy. WSA w Warszawie stwierdził zatem, że organ odwoławczy działał z naruszeniem przepisu art. 15 k.p.a., ponieważ dowolnie zmienił rodzaj rozpatrywanej sprawy; 3) z przepisów art. 5 ust. 1 ustawy (normującego przedmiot komunalizacji) oraz przepisów art. 47, art. 50 i art. 191 k.c. (regulujących status części składowej gruntu) wynika, iż wszelkie spory wynikłe na tle określenia zasięgu konkretnego prawa własności oraz charakteru prawnego części budynku wzniesionego na cudzym gruncie i ewentualnych roszczeń i rozliczeń mogących powstać z tego tytułu stanowią sprawy cywilne, do rozstrzygania których, zgodnie z art. 2 k.p.c., powołane są sądy powszechne. Organy orzekające zaś w sprawach komunalizacji nie są powołane do rozstrzygania sporów wynikających na tle stosunków cywilnoprawnych pomiędzy osobami fizycznymi, a Skarbem Państwa bądź gminą. Do rozpoznawania takich spraw, z mocy art. 2 § 1 i 3 k.p.c., powołane są sądy powszechne; 4) kwestie takie jak: kto jest właścicielem części budynku posadowionego na działce nr [...], kto, w jakim trybie i z jakich środków finansowych wybudował na działce H. N. część spornego budynku, czy sporny budynek stanowił odrębny od gruntu przedmiot własności, a co za tym idzie, czy był częścią składową nieruchomości H. N. sprowadzają się w pierwszej kolejności do sporu o tytuł własności do części spornego budynku, który rozstrzygnąć może jedynie sąd powszechny w odpowiednim postępowaniu, a nie Krajowa Komisja Uwłaszczenia w postępowaniu administracyjnym dotyczącym komunalizacji mienia państwowego; 5) Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa naruszyła przepisy art. 5 ust. 1 i art. 19 ustawy, gdyż skomunalizowała własność nakładów w postaci części budynku zlokalizowanego na działce nr [...], co do których nie wykazano, aby na dzień komunalizacji tytuł własności przypadał Skarbowi Państwa. Wobec tego, WSA w Warszawie zalecił Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej ponowną analizę całości dostępnych dokumentów, ewentualnie przeprowadzenie innych dowodów, aby ocenić zasadność złożonego odwołania.
Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie - mając na uwadze ocenę prawną, zaprezentowaną w uzasadnieniu powyższego wyroku WSA w Warszawie (którą Sąd w niniejszej sprawie jest związany) oraz konsekwentne stanowisko Burmistrza Gminy i Miasta [...] prezentowane, tak w odwołaniu z dnia 16 sierpnia 2010 r., jak i w niniejszej skardze, co do tego, że żądanie wniosku komunalizacyjnego z dnia 10 maja 2010 r. dotyczyło w istocie stwierdzenia przez Wojewodę [...] w trybie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy nabycia przez Gminę [...] nieodpłatnie mienia w postaci prawa majątkowego, tj. prawa do nakładów poniesionych przez Skarb Państwa na wybudowanie na działce nr [...] części budynku "[...]" w [...] – Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wadliwie uznała, że przedmiotem wniosku z dnia 10 maja 2010 r. jest komunalizacja budynku posadowionego na działce nr [...], a przez to wadliwie zastosowała przepis art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. wydając decyzję o utrzymaniu w mocy Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2010 r.
Skoro bowiem w niniejszej sprawie, co słusznie zauważyła Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa, WSA w Warszawie w uzasadnieniu wyroku z dnia 28 listopada 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 1191/11 przesądził, że roszczenie o nakłady na wybudowanie części budynku "[...]" w [...] posadowionego na działce nr [...] ma charakter sprawy cywilnej, do rozpatrzenia której powołane są sądy powszechne, to w takiej sytuacji Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa nie mogła zrobić nic innego, jak zastosować przepis art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. W sytuacji, gdy w toku postępowania odwoławczego strona wyjaśni przedmiot swego pierwotnego żądania, a żądanie to jest żądaniem z zakresu prawa cywilnego, organ odwoławczy musi skasować decyzję organu I instancji w całości i w całości umorzyć postępowanie pierwszej instancji. Nie może być bowiem tak, że organy administracji prowadzą w trybie przepisów k.p.a. w jakiejkolwiek instancji postępowanie administracyjne, co do istoty, w sprawie z zakresu prawa cywilnego. Takie działanie byłoby sprzeczne z przepisami art. 1 i art. 2 § 1 k.p.c.
Wobec powyższego Sąd uznał, że Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wydała zaskarżoną decyzję z naruszeniem przepisu art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy, a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy.
W ponownie prowadzonym postępowaniu Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa zastosuje się do oceny prawnej zaprezentowanej w niniejszym wyroku.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.07.2026. · Źródło