II OSK 966/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maria Czapska – Górnikiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Masternak – Kubiak Sędzia del. WSA Piotr Korzeniowski Protokolant starszy asystent sędziego Paweł Konicki po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2018 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej [....] spółki z o.o. w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 14 stycznia 2016 r. sygn. akt II SA/Go 836/15 w sprawie ze skargi [...] spółki z o.o. w K. na decyzję Lubuskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę kasacyjną. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 14 stycznia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim oddalił skargę [...] sp. z o.o. w K. na decyzję Lubuskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia [...] sierpnia 2015 r., utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] lutego 2015 r. w przedmiocie choroby zawodowej. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło na tle następującego stanu faktycznego i prawnego sprawy. Na podstawie przeprowadzonego dochodzenia epidemiologicznego ustalono, że B. L. w następujących okresach pracowała: • 7 września 1981 r. – 31 marca 1983 r. w pełnym wymiarze czasu pracy w Banku Spółdzielczym na stanowisku referenta, gdzie wypełniała pismem odręcznym druki i blankiety, używała kalkulatora. Zakład pracy nie istnieje; • 31 sierpnia 1987 r. – 10 marca 1991 r. w pełnym wymiarze czasu pracy w Banku Spółdzielczym w D. kolejno na stanowiskach referenta i inspektora, gdzie wykonywała prace jak powyżej. Zakład pracy nie istnieje; • 12 marca 1991 r. – 7 sierpnia 1991 r. w pełnym wymiarze czasu pracy w Zakładzie [...] na stanowisku księgowej, gdzie wykonywała prace biurowe związane z prowadzeniem dokumentacji księgowej. Zakład pracy nie istnieje; • 10 grudnia 1992 r. – 2 listopada 1997 r. w pełnym wymiarze czasu pracy w Spółdzielni [...] jako sprzedawca w sklepie meblowym w D. Zakład pracy nie istnieje; • 3 listopada 1994 r. – 2 listopada 1997 r. przebywała na urlopie wychowawczym; • 5 stycznia 2004 r. – 28 lutego 2006 r. i 1 października 2006 r. – 7 września 2008 r. w pełnym wymiarze czasu pracy w [...] sp. z o. o., gdzie wykonywała prace biurowe polegające m.in. na wypełnianiu dokumentów pismem odręcznym oraz obsłudze klawiatury komputera; • 1 marca 2006 r. – 30 września 2006 r. w pełnym wymiarze czasu pracy w [...] sp. z o. o, gdzie wykonywała prace biurowe, w tym obsługiwała klawiaturę komputera przez 2 – 3 godziny w ciągu 8 godzin; • 15 lipca 2011 r. – 30 listopada 2011 r. i od dnia 1 grudnia 2011 r. – 30 czerwca 2012 r. w wymiarze ½ etatu w [...] kolejno na stanowiskach: stażystka i ekspedient pocztowy, gdzie obsługiwała klientów, przyjmowała listy i lekkie paczki, obsługiwała komputer w wymiarze mniejszym niż połowa dziennego czasu pracy; • 2 lipca 2012 r. – 13 stycznia 2013 r. w pełnym wymiarze czasu pracy przez agencję pracy tymczasowej [...] sp. z o. o. i skierowana do pracy u [...] sp. z o.o. w pełnym wymiarze czasu pracy i systemie trójzmianowym na stanowisku montażystki, wykonując czynności związane z ręcznym montażem komponentów do lamp samochodowych. • 14 stycznia 2013 r. do dnia 13 stycznia 2015 r. w pełnym wymiarze czasu pracy w [...] sp. z o.o. Obecnie B. L. nie pracuje. Zdaniem organu sanitarnego sposób wykonywania przez B. L. czynności biurowych i administracyjnych w okresie 1983 – 2012 nie wykazywał cech pracy powtarzalnej, a więc nie pracowała ona w warunkach narażenia na ruchy monotypowe. Taki charakter miała dopiero praca na stanowisku montażystki na linii montażowej L-18 od 12 lipca 2012 r. Powtarzalność jest przy tym rozumiana jako ciągłe powtarzanie tych samych czynności roboczych, o dużej ilości cykli w czasie krótszym niż 30 sekund lub takich, w których przez ponad 50 % czasu jest wykonywana taka sama sekwencja czynności. Strona na stanowisku montażystki wykonywała zadania polegające na ręcznym składaniu komponentów do lamp samochodowych z drobnych detali, ocenie wzrokowej i za pomocą czytnika magnetycznego oraz pakowaniu gotowych wyrobów do kartonów. Cykl wytwórczy jednej sztuki obejmował dwie fazy: A i B, na których przy użyciu obu rąk cyklicznie odpowiednio montowała i identyfikowała komponenty. W fazie A montowała od 1571 do 1722 sztuk. W oparciu o przedstawioną przez pracodawcę kartę cyklu pracy ustalono, że czas złożenia jednej sztuki wynosił średnio 8 sekund. W fazie B identyfikowała od 1571 do 1722 sztuk, wykonując czynności polegające na: montowaniu metalowej sprężynki, sprawdzaniu estetyki i kontroli zgodności komponentu ze zleceniem produkcyjnym przy pomocy czytnika magnetycznego. Czas identyfikacji jednej sztuki wynosił 8 – 12 sekund. Przed przystąpieniem do pracy na linii montażu strona codziennie wykonywała też ręcznie czynności pomocnicze, m.in. składała i rozkładała kartony oraz nakładała na nie etykiety. Wypełnione kartony oklejała taśmą przy użyciu oklejarki. Co jakiś czas obsługiwała praskę do wycinania sprężynek, wykonując w ciągu zmiany roboczej prawą ręką około 430 naciśnięć dźwigni prasy. Naciskanie nie wymagało użycia siły. Pracodawca wyznaczył do wykonania w ciągu zmiany roboczej normy ilościowe: początkowo 3.000 sztuk, a od maja 2013 r. 3.444 sztuki. Pracownica generalnie realizowała normę dzienną. Zgodnie z kartami pracy z dnia 6 lutego 2014 r. i 18 marca 2014 r. w czasie 7 godz. 45 minut na przemian zmontowała (faza A) i zidentyfikowała (faza B) odpowiednio 3.177 i 3.117 sztuk. Sposób wykonywania czynności wymagał wykonywania wielokrotnie powtarzanych monotypowych ruchów rąk, ruchów chwytnych palcami obu rąk i ruchów nadgarstkami. W dniu 27 czerwca 2014 r. organ przeprowadził wizję lokalną, w trakcie której linia produkcyjna była unieruchomiona z powodu chwilowego braku komponentów do produkcji. Na podstawie obserwacji policzono ilość wykonywanych ruchów rąk, a uwzględniając zapisy kart cyklu pracy przyjęto, że pracownica wykonywała cyklicznie na każdym ze stanowisk, przy użyciu obu rąk średnio po 8 ruchów w ciągu ok. 8 sekund. W tych warunkach strona pracowała przez okres 1 roku i 8 miesięcy. Pierwsze dolegliwości zdrowotne pojawiły się latem 2013 r., zaś 20 marca 2014 r. w Klinice [...] rozpoznano u niej zespół kanału nadgarstka prawego i przeprowadzono zabieg odbarczenia nerwu pośrodkowego. Od tego dnia przebywała na zwolnieniu lekarskim. W związku z podejrzeniem choroby zawodowej narządu ruchu została skierowana na badania do Poradni Chorób Zawodowych. Orzeczeniem lekarskim z dnia 3 listopada 2014 r. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy Zachodniopomorskie Centrum Leczenia i Profilaktyki w Szczecinie rozpoznał u B. L. chorobę zawodową, tj. przewlekłą chorobę obwodowego układu nerwowego wywołanego sposobem wykonywania pracy: zespół cieśni w obrębie nadgarstka wymienionej w poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych, określonego w przepisach w sprawie chorób zawodowych, wydanych na podstawie art. 237 § 1 pkt 3 – 6 i § 1 Kodeksu pracy. Ponieważ [...] sp. z o. o. wniosła zastrzeżenia dotyczące ilości ruchów rąk wykonywanych przez stronę na stanowisku pracy, organ zwrócił się do ww. Ośrodka o wydanie dodatkowej opinii lekarskiej. Pismem z dnia 28 stycznia 2015 r. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy wyjaśnił, że praca wykonywana przez badaną spełnia wymogi pracy monotypowej o bardzo dużym stopniu uciążliwości nawet przy przyjęciu wykonywania przy linii montażowej średnio 4 ruchów nadgarstkiem w ciągu 8 sekund, a nie jak pracodawca pierwotnie podał 8 ruchów na 8 sekund. Oznacza to bowiem wykonywanie 30 ruchów na minutę, a więc na zmianę roboczą, licząc nawet 7 godzin przy taśmie, 12.600 ruchów. Przy wykonywaniu prac precyzyjnych, a za takie należy uznać prace montażowe małych elementów, za duży stopień uciążliwości uznaje się wykonywanie powyżej 3.000 ruchów na zmianę roboczą. Ponadto wyjaśniono, że praca wykonywana w latach 1983 – 2012 nie przyczyniła się do powstawania schorzeń związanych z sposobem wykonywania pracy. Podtrzymano orzeczenie lekarskie z dnia 3 listopada 2014 r. W związku z powyższym, decyzją z dnia [...] lutego 2015 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gorzowie Wielkopolskim na podstawie art. 104 K.p.a., art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jedn. Dz. U. z 2011 r. Nr 212, poz. 1263 ze zm.), art. 2351 i art. 2352 Kodeks pracy oraz § 1 i ust. 1 i § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 1367 – zwanego dalej rozporządzeniem) stwierdził u B. L. przewlekłą chorobę obwodowego układu nerwowego wywołanego sposobem wykonywania pracy: zespół cieśni w obrębie nadgarstka wymienioną w poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła [...] sp. z o.o. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r. Lubuski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Gorzowie Wielkopolskim na podstawie art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, art. 2351 i art. 2352 Kodeks pracy oraz § 8 ust. 1 i 2 rozporządzenia utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Jak wskazał organ odwoławczy, w toku postępowania przeprowadził dowód z przesłuchał świadka K. M. odnośnie sposobu wykonywania pracy przez B. L. oraz zwrócił się o uzupełnienie wydanego w sprawie orzeczenia lekarskiego. W odpowiedzi Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w Szczecinie w piśmie z dnia 16 lipca 2015 r. poinformował, że nie miał możliwości wykonania badania emg przed wydaniem orzeczenia, gdyż B. L. została zoperowana przed skierowaniem do Poradni Chorób Zawodowych. Badanie emg po operacji nie było natomiast niezbędne, a rozpoznanie schorzenia nastąpiło po analizie przedstawionej dokumentacji medycznej z leczenia przed operacją, jak również po przeprowadzeniu konsultacji specjalistycznych w tym ośrodku. Przedstawiona dodatkowo opinia lekarska biegłego sądowego z dnia 20 lutego 2015 r. jedynie potwierdza, że leczenie było właściwe i z dobrym efektem. Z przyczyn powyższych zdaniem organu II instancji zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa. Skargę na powyższą decyzję złożyła [...] sp. z o. o., zarzucając jej naruszenie art. 7, art. 9, art. 77 § 1 w zw. z art. 80, art. 107 § 3 K.p.a., błędy w ustaleniach faktycznych oraz wnosząc o uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji i zasądzenie od B. L. kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Rozpoznając powyższą skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zgromadzony materiał dowodowy potwierdza, że w poprzednich zakładach pracy B. L. wykonywała głównie czynności administracyjno – biurowe, a ten sposób, jak wynika z pisma Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Szczecinie z dnia 28 stycznia 2015 r., nie jest pracą monotypową i nie przyczynia się do powstawania schorzeń związanych ze sposobem wykonywania pracy. W związku z twierdzeniami skarżącej, że podczas pracy uczestniczka postępowania wykonywała mniej aniżeli 8 ruchów w ciągu 8 sekund, organ zwrócił się do właściwej jednostki orzeczniczej o zajęcie w tej sprawie stanowiska, a ta w piśmie z dnia 28 stycznia 2015 r. jednoznacznie wskazała, że praca wykonywana przez B. L. spełnia wymogi pracy monotypowej o bardzo dużym stopniu uciążliwości, nawet przy przyjęciu, że wykonywała przy linii montażowej średnio 4 ruchy nadgarstkiem w ciągu 8 sekund. Występowanie narażenia na ruchy monotypowe w środowisku pracy potwierdza także przedłożona przez skarżącą matryca przebiegu pracy. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że organ I instancji w sposób wszechstronny oraz wnikliwy przeprowadził postępowanie dowodowe a organ odwoławczy, uzupełniając je w dozwolonym zakresie, dogłębnie wyjaśnił wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności wymagające wiadomości specjalnych, w szczególności wyjaśnił, że istnieje związek przyczynowo – skutkowy między warunkami pracy a występującym u strony schorzeniem. Wydane w sprawie opinie uzupełniające w sposób jednoznaczny i konsekwentny potwierdziły stwierdzenie u niej choroby zawodowej. Skarżąca nie wykazała, by stan faktyczny niniejszej sprawy nie został należycie wyjaśniony, przez co nie zasługiwały na uwzględnienie zarzuty naruszenia art. 9, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. Wobec powyższego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – zwanej dalej P.p.s.a.) Sąd oddalił skargę. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła [...] sp. z o.o. w K., zaskarżając go w całości, zarzucając mu: 1. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na treść wydanego orzeczenia art. 141 § 4 P.p.s.a. polegające na tym, iż uzasadnienie wyroku nie zawiera pogłębionej oceny stanowiska organu administracyjnego, stanowisko Sądu mimo swojej obszerności jest ogólne, a w warunkach niniejszej sprawy niewystarczające, albowiem Sąd nie wyjaśnił w sposób prawidłowy podstawy i motywów rozstrzygnięcia; a także polegające na niewyjaśnieniu istotnych wątpliwości powstałych w przedmiotowej sprawie, a skutkujących oddaleniem skargi – w szczególności wynika to z faktu, iż Sąd w całości oparł się na opinii co do występowania u zainteresowanej B. L. choroby zawodowej wydanej w toku postępowania administracyjnego, choć opinia ta jest co najmniej rozbieżna z opinią biegłego sądowego sporządzaną w równolegle toczącej się sprawie przed sądem powszechnym; jak i polegające na uznaniu przez Sąd za wystarczające działanie organu, polegające na przedstawieniu temu samemu biegłemu do ustosunkowania się opinii biegłego wydanej w innym postępowaniu, gdy tymczasem biegły ten ulegał wyłączeniu z mocy ustawy, stosownie do treści art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. w zw. z art. 84 K.p.a.; także na - niewyjaśnienie w sposób wystarczający dlaczego uznano zbędność przeprowadzenia wizji lokalnej z udziałem zainteresowanej B. L. na czynnej linii produkcyjnej u skarżącej; jak i poprzez uznanie, że organ wystarczająco zbadał i ustalił okoliczności faktyczne wykonywania pracy w poprzednich miejscach pracy, podczas gdy tej okoliczności nie zbadano w ogóle, a oparto się jedynie ma świadectwach pracy, mimo, iż są to dokumenty prywatne, a skarżąca proponowała dowody zmierzające do pełnego ustalenia warunków pracy. 2. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 2351 k.p. w zw. z poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, poprzez błędną ich wykładnię, skutkującą uznaniem, iż B. L. zapadła na chorobę zawodową, podczas gdy na takie przyjęcie nie pozwalały zgromadzone w toku postępowania dowody, zaś "dowody zgromadzone przez organ winny podlegać weryfikacji po". Wskazując na powyższe zarzuty, skarżąca Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolski oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie jest zasadna. Oceniając wniesioną kasację w granicach określonych treścią art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) i nie dostrzegając przy tym przesłanek nieważności postępowania, o których mowa w § 2 tego przepisu, za niezasadny należało uznać zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. Stwierdzić trzeba, że przepis ten określa, jakie elementy powinno zawierać uzasadnienie wyroku, a skarżony wyrok zawiera je wszystkie. Sąd pierwszej instancji prawidłowo uzasadnił swoje stanowisko i wyczerpująco wyjaśnił, dlaczego w badanej sprawie brak było podstaw do uchylenia skarżonej decyzji. Badanie natomiast tego stanowiska, szczególnie poprzez ogólnikowe wskazania, iż "uzasadnienie wyroku nie zawiera pogłębionej oceny stanowiska organu administracyjnego", oceny że stanowisko Sądu jest "niewystarczające" i "niewyjaśniono istotnych wątpliwości powstałych w przedmiotowej sprawie" wykracza poza zakres przepisu art. 141 § 4 P.p.s.a. wskazanego jako samodzielna podstawa kasacyjna. I chociaż w nawiązaniu do argumentacji polemizującej z prawidłowością "opinii biegłego" powiązano analizowany przepis z art. 24 § 1 pkt 5 i art. 84 K.p.a., to jednak wbrew ocenie strony skarżącej ww. przepis, stanowiący podstawę wyłączenia pracownika organu, nie mógł znaleźć zastosowania w okolicznościach przedmiotowej sprawy. Zgodnie z art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a.: "Pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji". W świetle natomiast art. 84 § 2 in principio K.p.a.: "Biegły podlega wyłączeniu na zasadach i w trybie określonym w art. 24". Przepisy te jednak nie wyłączają możliwości, aby lekarz, który wydał orzeczenie o stwierdzeniu choroby zawodowej (§ 6 ust. 1 rozporządzenia), ustosunkował się do opinii biegłego wydanej na potrzeby innego niż przedmiotowe postępowania. Co więcej działanie lekarza wydającego takie orzeczenie znajduje swoje wyraźne umocowanie w § 8 ust. 2 rozporządzenia, które to uregulowanie przewiduje możliwość żądania przez organ sanitarny od lekarza, wydającego orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia. Niezależnie od powyższego nie można dostrzec również i tego, że jak wynika z pisma Wojewódzkiego Ośrodka Medycy Pracy z dnia 16 lipca 2015 r. pomiędzy tymi opiniami nie ujawniono żadnych rozbieżności, a wprost przeciwnie stwierdzono w nim, że "przedstawiona nam opinia lekarska biegłego sądowego z zakresu chirurgii z dnia 20 lutego 2015 r. jedynie potwierdza, że leczenie było właściwe z dobrym efektem, a więc rozpoznanie pierwotne nie budzi wątpliwości". Skoro zatem w okolicznościach niniejszej sprawy ustalono, że stwierdzone u pracownicy schorzenie zostało wymienione w wykazie chorób zawodowych załączonym do rozporządzenia i zostało ono spowodowane działaniem czynników związanych ze sposobem wykonywania pracy, to został zachowany warunek stwierdzenia u niej choroby zawodowej (art. 2351 Kodeksu pracy). Podkreślić przy tym trzeba, że o ile narażenie zawodowe nie było kwestionowane w sprawie, o tyle ustalenie wystąpienia tego schorzenia i jego charakteru zostało poczynione przez upoważniony do tego podmiot. Natomiast ani organy sanitarne, ani sąd administracyjny nie są uprawnione do weryfikacji i kwestionowania merytorycznej treści orzeczenia lekarskiego, które z uwzględnieniem opinii uzupełniających nie budzi żadnych wątpliwości logicznych co do zaprezentowanego tam stanowisko. Istnienie związku przyczynowego między schorzeniem i narażeniem zawodowym zostało natomiast stwierdzone przez organy na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, a ilość i jakość tego materiału dowodowego nie daje podstaw do zakwestionowania jego wiarygodności. Z tych też przyczyn jako niezasadny należało ocenić przedstawiony w rozpoznawanej kasacji zarzut naruszenia prawa materialnego art. 2351 Kodeksu pracy w związku z poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.