I FZ 114/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Roman Wiatrowski po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. R. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 7 marca 2016 r., sygn. akt I SA/Kr 1201/15 w przedmiocie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. R. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 29 maja 2015 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za III kwartał 2012 r. postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z 7 marca 2016 r., I SA/Kr 1201/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek A. R. sp. z o.o. w W. (dalej: "spółka", "skarżąca", "strona") o zwolnienie z kosztów sądowych w sprawie ze skargi spółki na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z 29 maja 2015 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za III kwartał 2012 r. 2.1. Przedstawiając w uzasadnieniu powyższego postanowienia stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K., z dnia 29 maja 2015 r., w przedmiocie podatku od towarów i usług za III kwartał 2012 r. Skarżąca podniosła, iż nie posiada środków na pokrycie opłaty sądowej, w 2014 r. nie powadziła działalności gospodarczej, utraciła większość dokumentacji oraz nie posiada żadnego majątku za wyjątkiem spornych i trudnych do ściągnięcia oraz słabo udokumentowanych wierzytelności. Pismem z dnia 14 października 2015 r. skarżąca została wezwana do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez przedłożenie odpowiednich dokumentów, na okoliczność wykazania stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych spółki. W odpowiedzi strona skarżąca przesłała wydruk maila prezesa zarządu spółki do: "[...]" upoważniający do złożenia do sądu w imieniu spółki następujących informacji: Spółka: 1) nie posiada żadnego rachunku bankowego, nie wykonywała żadnych operacji bankowych w ostatnich 3 miesiącach i nie może przedstawić żądanego wyciągu z konta ponieważ konta bankowego nie posiada, 2) nie prowadzi działalności i nie osiągała w 2014 roku żadnego przychodu i w związku z tym nie składała żadnych deklaracji podatkowych a ponieważ nie składała żadnych deklaracji to nie może przedstawić do sądu takiego dokumentu, 3) nie prowadzi kasy i nie posiada żadnej gotówki i nie może przedstawić zaświadczenia z kasy; 4) nie prowadzi działalności, nie jest podatnikiem VAT i nie składa żadnych deklaracji a ponadto w ostatnim miesiącu nie składała deklaracji w podatku VAT i w związku z tym nie może przedstawić deklaracji VAT z ostatniego miesiąca; 5) nie posiada żadnych środków trwałych i nie może podać spisu środków z podaniem ich wartości; 6) nie posiada żadnych wierzytelności i nie może podać spisu wierzytelności z podaniem ich wielkości; 6) aktualnie nie zatrudnia żadnych pracowników. Dokument ten nie został jednak w żaden sposób autoryzowany, brak bowiem na nim podpisu. 2.2. Postanowieniem z dnia 15 stycznia 2016 r. Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów. 2.3. W dniu 8 lutego 2016 r. skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia, zarzucając jego wydanie z naruszeniem przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. 1) art. 245 § 3 p.p.s.a., w sytuacji, w której skarżąca wykazała, iż nie posiada żadnych środków na poniesienie kosztów postępowania; 2) art. 246 § 2 p.p.s.a. poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że spółka nie wykazała, iż nie posiada środków na poniesienie kosztów postępowania, podczas gdy z materiałów zgromadzonych w sprawie wynika, iż wniosek strony o przyznanie jej prawa pomocy pozostaje uzasadniony. Do sprzeciwu strona skarżąca załączyła kopię oświadczenia Prezesa Zarządu spółki o stanie majątkowym spółki. 2.4. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji podkreślił fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy osobom prawnym. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie Sąd bowiem może, a nie musi, przyznać taką pomoc, gdy w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. W świetle powyższych przepisów Sąd zauważył, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, bowiem rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Sąd przypomniał, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości osiąganych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi koniecznymi wydatkami umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. 2.4. Odnosząc powyższe uwagi do przedmiotowej sprawy, Sąd stwierdził, że skarżąca nie wykazała istnienia przesłanek upoważniających do zastosowania w stosunku do niej instytucji zwolnienia od kosztów sądowych. Ocena taka była konsekwencją działania strony skarżącej, która nie dopełniła w należyty sposób ciążącego na niej obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. Strona skarżąca będąc na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwana do przedstawienia dodatkowych informacji oraz przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych nie wykonała tego wezwania w sposób prawidłowy nie przedstawiając choćby zeznania podatkowego za 2014 r., czy deklaracji podatkowej z tytułu podatku VAT za ostatni miesiąc. Spółka w sprzeciwie od postanowienia Referendarza wyjaśniła natomiast, że nie przedstawiła m.in. powyższych dokumentów z uwagi na fakt, że nie prowadzi działalności gospodarczej oraz że nie jest podatnikiem VAT. Na poparcie swych twierdzeń nie złożyła jednak stosownych dokumentów, które uprawdopodobniałby a wręcz udowodniły twierdzenia strony skarżącej o nieprowadzeniu działalności przez ten podmiot. Ponadto Sąd pierwszej instancji podkreślił, że podmiot działający w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością może pokryć koszty sądowe przez zażądanie dopłat od wspólników, co wynika z art. 177 § 1 Kodeksu spółek handlowych. Dopłaty te mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych. W ocenie Sądu, z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, należy stwierdzić, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Z tego też względu, zdaniem Sądu, strona skarżąca nie wykazała, że podjęła niezbędne kroki w celu zdobycia funduszy na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem. Ponadto zdaniem Sądu spółka nie wykazała też, że podjęła jakiekolwiek czynności zmierzające do wyegzekwowania posiadanych wierzytelności, czy nawet ustalenia ich wielkości. Reasumując Sąd stwierdził, że niewystarczające udokumentowanie sytuacji majątkowej skarżącej Spółki powoduje, że złożony przez nią wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie może zostać uwzględniony. 3. W zażaleniu na powyższe postanowienia skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez zwolnienie spółki od kosztów sądowych w całości, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, zarzucając wydanie zaskarżonego postanowienia z naruszeniem: 1) przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 245 § 3 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie pomimo istnienia przesłanek do jego zastosowania, co skutkowało brakiem przyznania skarżącej prawa pomocy, w sytuacji wykazania, że spółka nie posiada żadnych środków na poniesienie kosztów postępowania; 2) art. 246 § 2 p.p.s.a. poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że strona nie wykazała, że nie posiada środków na poniesienie kosztów postępowania, podczas gdy z materiałów zgromadzonych w sprawie wynika, że wniosek o przyznanie prawa pomocy pozostaje uzasadniony. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 3. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do przesądzenia prawidłowości rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej prawa pomocy, w szczególności w zakresie braku wykazania przez spółkę braku środków na poniesienie kosztów postępowania. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej następuje w zakresie całkowitym, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym – jeśli wnioskodawca wykaże brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Orzeczenie w tej sprawie sąd wydaje na podstawie oświadczeń strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w razie potrzeby przedstawione przez stronę dowody. W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że to na ubiegającym się ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wykazanie powyższych okoliczności, w myśl art. 252 § 1 p.p.s.a., powinno nastąpić poprzez złożenie stosownych wyjaśnień. Dopiero wyczerpujący opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych pozwala sądowi w pełni określić i ocenić sytuację strony, która ubiega się o to prawo (zob. np. postanowienie NSA z 20 stycznia 2015 r., II OZ 13/05). Stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeśli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Przenosząc powyższe rozważania na okoliczności rozpatrywanej sprawy należy uznać, że prawidłowo Sąd pierwszej instancji przyjął, że skarżąca nie wykazała istnienia przesłanek upoważniających do zastosowania w stosunku do niej instytucji zwolnienia od kosztów sądowych, w szczególności – nie dopełniła w należyty sposób ciążącego na niej obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. W szczególności trafnie Sąd pierwszej instancji uznał, że przedstawione przez skarżącą dokumenty w wykonaniu wezwania do przedstawienia dodatkowych informacji oraz przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych nie wykonała tego wezwania w sposób prawidłowy. Należy podkreślić, że przedstawione przez spółkę dokumenty świadczą, że spółka przedstawiła jedynie część wnioskowanych przez Sąd pierwszej instancji dokumentów, w pozostałym zakresie zaś spółka ograniczyła się do wskazania ogólnych przyczyn nieprzedstawienia wnioskowanych dokumentów (m.in. powołując się na brak posiadania kont bankowych, nieprowadzenie działalności gospodarczej, nieposiadanie statusu podatnika VAT, zaginięcie części dokumentacji spółki) bez przedstawienia jakichkolwiek dokumentów poświadczających lub przynajmniej uprawdopodabniających prawdziwość twierdzeń wyrażonych w oświadczeniu Prezesa zarządu spółki. W szczególności należy podkreślić, że w ocenie NSA spółka, mimo wskazanych wyżej okoliczności, władna była do przedstawienia dodatkowych dokumentów uprawdopodobniających złą kondycję finansową spółki. W szczególności okoliczności takie jak zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej lub brak posiadania statusu podatnika VAT mogły zostać uprawdopodobnione przez spółkę przez złożenie stosownych dokumentów urzędowych, których jednak skarżąca nie dołączyła. Na marginesie należy wskazać, że załączone przez Spółkę dokumenty powodują wątpliwości co do ich rzetelności i prawdziwości ze względu na istniejące w nich nieścisłości (przykładowo w bilansie dołączonym do sprawozdania finansowego spółki kapitał podstawowy spółki wynosi [...] zł, podczas gdy z innych zgromadzonych w sprawie dokumentów – m.in. z odpisu KRS wynika, że kapitał zakładowy spółki wynosi [...] zł). W świetle powyższego należy uznać, że w rozpatrywanej sprawie strona – wbrew ustawowemu obowiązkowi nie przedstawiła swojej sytuacji materialnej w sposób rzetelny. Uchylenie się strony od rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, w szczególności w uzupełniającym postępowaniu, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a., stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Należy ponownie podkreślić, ze celem trybu z art. 255 p.p.s.a. jest uzyskanie przez sąd pełni informacji na temat sytuacji majątkowej wnioskodawcy, tak by możliwe było dokonanie, na podstawie kompletnych danych, a nie tylko tych przedstawionych dobrowolnie przez – nieobiektywnego przecież – wnioskodawcę, oceny, czy spełnione zostały wymogi z art. 246 p.p.s.a., umożliwiające skorzystanie z instytucji prawa pomocy. Również argument dotyczący braku możliwości przeznaczenia dopłat od wspólników na pokrycie części kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem strona nie wskazuje żadnych konkretnych okoliczności uniemożliwiających przeznaczenie dopłat na ten właśnie cel. Strona nie wskazała również na to, że podjęła próbę uzyskania takich dopłat od wspólników i że próba ta zakończyła się niepowodzeniem. Na marginesie należy zauważyć, że w zw. z brzmieniem art. 165 p.p.s.a. skarżąca ma prawo do ponownego złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, jeśli wykaże zaistnienie zmianę okoliczności sprawy, co w niniejszej sprawie może zostać wykazane poprzez rzetelne udokumentowanie sytuacji materialnej spółki. W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny uznał zaskarżone postanowienie Sądu pierwszej instancji za nienaruszające prawa i dlatego postanowił oddalić zażalenie skarżącej na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.