II SA/Sz 793/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska, Sędziowie Sędzia NSA Stefan Kłosowski (spr.), Sędzia WSA Maria Mysiak, Protokolant starszy sekretarz sądowy Anita Jałoszyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 stycznia 2016 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej w Szczecinie Barbary Rzuchowskiej sprawy ze skargi W. T. na decyzję Wojewody Z. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adwokata S. L. kwotę [...] złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...] r., Nr [...] wydaną na podstawie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2010 r., Nr 217, poz. 1427 ze zm.), Prezydent Miasta uwzględniając wniosek K. T., wymeldował W. T. z pobytu stałego z lokalu przy ul. [...] w S. Zdaniem organu, W. T. w dniu [...] r. bezspornie opuściła lokal przy ul. [...] w S., a opuszczenie to było suwerenną decyzją tej osoby. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ powołał się na zeznania wnioskodawcy oraz świadków, którzy potwierdzili dobrowolną wyprowadzkę W. T. Ustosunkowując się do twierdzeń W. T., że lokal opuściła w obawie o swoje zdrowie, a wyprowadzkę doradzili jej policjanci, złożyła pozew o eksmisję K. T. z przedmiotowego lokalu oraz że powróci do mieszkania, jeżeli K. T. je opuści, ponadto w lokalu pozostały jej rzeczy osobiste, a także uczestniczy w kosztach utrzymania. mieszkania, organ I instancji wyjaśnił, że sam zamiar stałego pobytu osoby pod oznaczonym adresem nie stanowi jeszcze o zamieszkaniu, które musi być połączone z przebywaniem, w tym lokalu i skoncentrowaniu w nim swoich osobistych i majątkowych interesów. Również pozostawienie rzeczy osobistych w mieszkaniu nie świadczy o skoncentrowaniu spraw życiowych w tym lokalu. Według organu, ustalone w sprawie okoliczności wskazują, że życie osobiste W. T. skoncentrowane zostało poza adresem zameldowania na pobyt stały. Dalsze zameldowanie tej osoby w przedmiotowym lokalu byłoby utrzymaniem fikcji meldunkowej. Organ wyjaśnił też, że fakt wymeldowania z lokalu nie wpływa na prawa strony wynikające z najmu tego lokalu. Od powyższej decyzji W. T. wniosła odwołanie podnosząc, iż organ błędnie ustalił stan faktyczny sprawy, bezpodstawnie przyjmując, że odwołująca się dobrowolnie opuściła lokal. Wskazała, że świadkowie zeznający w sprawie nie zamieszkują przy ul. [...] w S. i nie znają jej sytuacji. Jeden ze świadków w ogóle nie jest tam zameldowany. Organ pominął też fakt toczącego się postępowanie karnego przeciwko K. T. Argumentowała, że wyprowadziła się z lokalu na sugestię policji i w obawie o zdrowie. Organ nie wziął powyższego pod uwagę i trudno jest stronie uznać za zasadne stanowisko, że do opuszczenia przez nią lokalu doszło dobrowolnie. Organ pominął, też fakt, że K. T. nie było przy przeprowadzce, ponieważ został aresztowany w sprawie karnej i zastał orzeczony wobec niego zakaz zbliżania się do W. T. Organ oparł się jedynie na zeznaniach świadków, nie do końca znających sprawę i wiarygodnych. Odwołująca się twierdzi, że ma zamiar mieszkać w przedmiotowym lokalu, jednakże postawa wnioskodawcy, kierowane przez niego groźby i stosowanie przemocy domowej, uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie i nie służy wychowaniu ośmioletniego dziecka. Organ się tym nie interesował i nie uwzględnił dobra dziecka. W wyniku rozpatrzenia powyższego odwołania Wojewoda zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267, dalej w skrócie: "K.p.a."), art. 35 w związku z art. 69 ustawy o ewidencji ludności, Wojewoda utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] r. Na podstawie analizy akt organ odwoławczy doszedł do wniosku, że Prezydent Miasta właściwe prowadził postępowanie administracyjne w sprawie i nie naruszył przepisów K.p.a. Prawidłowo ustalono, że W. T. nie mieszka w lokalu przy ul. [...] w S., a dowodem na to były zeznania świadków, pouczonych o odpowiedzialności za składanie fałszywych zeznań, którzy składali zeznania na podstawie posiadanej wiedzy. W ocenie organu, brak jest podstaw do wyłączenia materiału dowodowego z zeznań świadków wskazanych przez stronę. Według ustaleń organu, strona wyprowadziła się z przedmiotowego lokalu w dniu [...] r. i od tego czasu mieszka w wynajmowanym lokalu razem z córką i konkubentem córki. W. T. oświadczyła też do protokołu, że posiada wprawdzie klucze do przedmiotowego lokalu, jednak nie zmierza do niego wrócić, ponieważ przebywa w nim K. T. Zamieszka ponownie w lokalu, jeżeli K. T. opuści mieszkanie. Organ odwoławczy uznał, że skoro W. T. obecnie nie ma zamiaru wracać do miejsca stałego zameldowania i przedmiotowy lokal nie stanowi miejsca, w którym koncentrują się jej interesy życiowe, spełniona jest przesłanka opuszczenia lokalu w rozumieniu art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Decyzja organu I instancji była zatem zasadna. Dalsze utrzymywanie zameldowania W. T. w przedmiotowym lokalu sprawia, że nie jest realizowany cel jakiemu służy instytucja zameldowania, którym jest potwierdzenie faktu pobytu osoby w lokalu. Organ dodał, że ewentualna eksmisja K. T. z przedmiotowego lokalu i powrót W. T. do tego mieszkania, stanowić będą podstawę do ponownego zameldowania. W skardze do Sądu W. T. wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji, poprzez oddalenie wniosku o wymeldowanie, bądź jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Według skarżącej, organ błędnie ustalił stan faktyczny sprawy, bowiem bezpodstawnie przyjął, że opuściła ona lokal dobrowolnie. K. T. stosował wobec niej przemoc fizyczną i swoimi czynami zmusił skarżącą do opuszczenia lokalu. Groził też niejednokrotnie wnuczce. Przeciwko K. T. został skierowany akt oskarżenia o popełnienie przestępstw. Obowiązuje go bezterminowy zakaz zbliżania się do skarżącej oraz Z. i A. T. (sygn. akt 1Ds [..]). Trudno w takiej sytuacji uznać, że opuszczenie lokalu było dobrowolne. Skarżąca stwierdziła, że w akcie oskarżenia jest również wniosek o eksmisję K. T. i po tej eksmisji skarżąca ma zamiar wrócić do przedmiotowego mieszkania. Kierowanie gróźb i stosowanie przemocy uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie z wnioskodawcą. Obecnie K. T. przebywa na leczeniu psychiatrycznym i przechodzi rehabilitację po leczeniu szpitalnym. Jeszcze przed wydaniem decyzji przez organ I instancji, wymienił on zamki w drzwiach, uniemożliwiając skarżącej dostęp do lokalu. Zdaniem skarżącej, organ nie wziął pod uwagę materiałów postępowania prokuratorskiego ani sytuacji dziecka Z. T. Rodzice nie mogli pozwolić aby dochodziło do destrukcyjnego wpływania na psychikę dziecka, dlatego postanowili opuścić lokal. Organ oparł swe stanowisko na wyjaśnieniach wnioskodawcy i świadków, choć osoby, które zeznawały w sprawie, nie zamieszkują w domu przy ul. [...] w S. Organy obu instancji nie zadały sobie trudu, by wnikliwie przeanalizować tę sprawę. Do wyprowadzki doszło po awanturze i zdemolowaniu mieszkania przez wnioskodawcę. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał w całości dotychczasową argumentację. Na rozprawie w dniu 20 stycznia 2016 r. pełnomocnik skarżącej poparł skargę i wniósł o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. Uczestnik K. T. wniósł o oddalenie skargi i zaprzeczył okolicznościom podnoszonym przez skarżącą. Jeżeli chodzi o sprawę karną, stwierdził, że są to tylko pomówienia. Prokurator Prokuratury Apelacyjnej w S., która zgłosiła swój udział w sprawie wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Jej zdaniem, doszło do naruszenia art. 7, art. 77, art. 80 K.p.a. w zakresie dotyczącym wyjaśnienia przyczyn opuszczenia przez skarżącą lokalu mieszkalnego. W ocenie Prokuratora zachowuje aktualność orzecznictwo sądowoadministracyjne, dotyczące art. 15 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych z 1974 r. do obecnie obowiązującego art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Nadto prowadzone przez organy postępowanie wyjaśniające pomija materiał dowodowy zgromadzony w sprawie karnej o sygn. I Ds. [...], która toczy się przeciwko uczestnikowi postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: P.p.s.a.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy, sprawowana jest jedynie w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z powyższym wyeliminowaniu z obrotu prawnego przez sąd administracyjny podlegał będzie tylko taki akt, który narusza przepis prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub przepis postępowania, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też, poprzez naruszenie prawa, daje podstawę do wznowienia postępowania, jak również gdy obarczony jest wadą nieważności (art. 145 § 1pkt 1 lit. a-c i pkt 2 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonana wg wskazanego wyżej kryterium sądowa kontrola zaskarżonej decyzji wskazuje na brak podstaw do uznania, iż zaskarżona decyzja została wydana ze wskazaniem w art. 145 § 1 P.p.s.a. naruszeniem prawa, co dawałoby podstawę do uwzględnienia skargi. Zaskarżona decyzja została wydana w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego w lokalu w oparciu o przepisy ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2015 r., poz. 388 ze zm.) dalej w skrócie "ustawa". Zgodnie z art. 33 ust. 1 tej ustawy, obywatel polski, który opuszcza miejsce pobytu stałego albo opuszcza miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu obowiązany jest wymeldować się. Organ gminy wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu dysponującego innym tytułem prawnym do lokalu, decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego albo miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się (art. 35 ustawy). W ocenie Sądu, z treści art. 28 ust. 4 ustawy, stwierdzającego, że zameldowanie służy wyłącznie celom ewidencyjnym, mającym na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała wynika, iż podstawowe znaczenie w sprawie wmeldowania ma fakt rzeczywistego zamieszkiwania (pobytu) danej osoby w miejscu zameldowania, a mniejsze - przyczyny opuszczenia tego miejsca i trwałego zamieszkania w innym miejscu. Przesłanką wymeldowania jest zatem opuszczenie miejsca pobytu i tylko ta okoliczność podlega badaniu w toku ewentualnego postępowania administracyjnego. Opuszczenie miejsca jest zaś okolicznością ze sfery faktów, a nie praw. Instytucje zameldowania oraz wymeldowania z lokalu mają charakter wyłącznie ewidencyjny i jako takie nie rodzą żadnych uprawnień do lokalu ani też nie przesądzają o ich utracie (D. Trzcińska [w:] Ustawa o ewidencji ludności. Lex 2013, nr 140323). W ocenie Sądu, orzecznictwo sądowoadministracyjne odnoszące się do treści art. 15 ustawy z 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, akcentujące dobrowolność i trwałość opuszczenia miejsca zameldowania (różnie zresztą definiowanych) jako przesłanki wymeldowania w aspekcie art. 35 obowiązującej obecnie ustawy, nie może być przywoływane bezkrytycznie. Ocena dobrowolności i trwałości opuszczenia miejsca zameldowania w warunkach stosowania ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności musi uwzględniać w szczególności ewidencyjną funkcję meldunku. Opuszczenie miejsca pobytu stałego rozumiane jest jako zaniechanie przebywania w dotychczasowym miejscu stałego pobytu i wyprowadzenie się do innego miejsca pobytu. Rezygnacja z przebywania w lokalu może nastąpić w sposób wyraźny, poprzez złożenie odpowiedniego w tym zakresie oświadczenia, jak również poprzez odpowiednie zachowanie, które wyraża wolę skoncentrowania swoich spraw życiowych i majątkowych w innym miejscu, nawet jeśli jest to jedynie zamiar czasowy ale nie posiadający wynikających z woli danej osoby ram czasowych. Zatem obiektywnie postrzegany przejaw woli osoby opuszczającej lokal, ma zasadnicze znaczenie przy ocenie, czy do opuszczenia lokalu rzeczywiście doszło i powinien być on oceniany na podstawie faktycznych okoliczności, a nie tylko treści ujętych w oświadczeniach zainteresowanej osoby. O trwałości opuszczenia miejsca pobytu świadczy upływ czasu, tj. okres pozostawania poza miejscem dotychczasowego pobytu. O dobrowolności opuszczenia decyduje natomiast samodzielna rezygnacja z przebywania pod danym adresem, niezależnie od przyczyny. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy i mając przy tym na względzie ustalony przez organ stan faktyczny, stwierdzić należy, iż poza wszelką wątpliwością pozostaje okoliczność, że skarżąca W. T. nie mieszka obecnie w lokalu przy ul. [...] w S. Fakt ten potwierdziła w wyjaśnienia złożonych organowi. Potwierdza ten fakt także oświadczenie złożone przez K. T. - wnioskującego o wymeldowanie skarżącej oraz wskazują oświadczenia świadków. Należy też mieć na uwadze, iż także brak cechy dobrowolności opuszczenia lokalu nie zawsze stanowi przeszkodę do wymeldowania. Za równoznaczne z dobrowolnym opuszczeniem lokalu uznaje się także taką sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została do tego zmuszona ale nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających trwały powrót do lokalu (por. wyroki NSA: z dnia 25 października 2005 r., sygn. akt II OSK 127/05, opubl. w Lex nr 201427; z 22 sierpnia 2000 r., sygn. akt V SA 108/00, opubl. w Lex nr 49954). Z akt sprawy wynika, że skarżąca opuściła przedmiotowy lokal mieszkalny wskutek konfliktowych zachowań K. T., z obawy o zdrowie swoje i innych członków rodziny i na skutek sugestii funkcjonariuszy policji. Przyznała jednak w odwołaniu, że lokal opuściła podczas nieobecności W. T., który w tym czasie był aresztowany. Wskazuje to, iż decyzję o opuszczeniu lokalu podjęła samowolnie, nie będąc do tego przymuszona. W toku postępowania administracyjnego skarżąca nie wykazała, że podjęła działania w celu przywrócenia prawa do posiadania lokalu. Okoliczności tego rodzaju nie wynikają z akt sprawy. W ocenie Sądu, postępowanie karne, które toczy się przeciwko uczestnikowi, nie może być utożsamiane z podjęciem przez skarżącą środków ochrony posesoryjnej, w postępowaniu przed sądem cywilnym. Sąd zdaje sobie sprawę, że wpływ na opuszczenie lokalu miał konflikt rodzinny, a jego okoliczności obrazować będzie także materiał dowodowy zgromadzony w sprawie karnej, jednakże nie jest to dowód na wyczerpanie dostępnych skarżącej środków prawnych w celu ochrony naruszonego posiadania prawa do lokalu, co wskazywałby na brak dobrowolności czy samodzielności w podjęciu takiej decyzji. Jeżeli zatem dana osoba przez stosunkowo długi okres czasu, na skutek wyprowadzki zamieszkuje w innym miejscu, koncentrując w nim swoje sprawy życiowe i nie podejmuje kroków prawnych w celu przywrócenia posiadania i powrotu do danego lokalu, to uznać należy, iż zachodzi wskazana w art. 35 ustawy o ewidencji ludności przesłanka o opuszczeniu przez nią miejsca stałego pobytu. Należy też podkreślić, iż ochrona posiadania jako stanu faktycznego jest krótkotrwała, gdyż roszczenie posesoryjne ograniczone jest terminem zawitym i wygasa, jeżeli nie będzie dochodzone w ciągu roku od chwili dokonania naruszeń (art. 344 § 2 K.c.). Z okolicznością tego rodzaju mamy do czynienia w niniejszej sprawie. W świetle okoliczności niniejszej sprawy oraz zebranego materiału dowodowego, Sąd nie znalazł zatem podstaw do stwierdzenia, że zostały naruszone przepisy postępowania oraz przepisy prawa materialnego w sposób uzasadniający uchylenie decyzji organów obu instancji. Organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy na podstawie którego uznały, że zachowanie skarżącej świadczy o tym, że trwale wyprowadziła się z przedmiotowego lokalu (od [...] r.). Aktualnie skarżąca mieszka w innym miejscu i tam koncentrują się jej interesy życiowe. Oświadczyła przy tym, że powrót do lokalu wyklucza zamieszkiwanie w nim K. T. Nawet jeśli uznać, iż skarżąca wyprowadziła się z lokalu będąc w sytuacji przymusowej, ale jednocześnie w innym lokalu faktycznie mieszka i koncentruje w nim swoje sprawy życiowe, to w takiej sytuacji odmowa wymeldowania oznaczałaby utrzymywanie "fikcji meldunkowej", a więc stanu sprzecznego z celem, dla którego ewidencja ludności jest prowadzona. O tym, czy opuszczenie dotychczasowego miejsca stałego pobytu ma charakter trwały decydują nie tyle deklaracje, ile konkretne zachowania i działania, które te deklaracja powinny potwierdzać i uwiarygodnić (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 5 maja 2014 r., sygn. akt III SA/Łd 347/14, opubl. w Lex nr 1502815). W ocenie Sądu, organ I instancji dopełnił obowiązku zebrania pełnego materiału dowodowego oraz ocenił znaczenie i wartość dowodów dla toczącej się sprawy zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem reguł tej oceny. Stanowisko swe organ przedstawił w treści uzasadnienia decyzji, które zawiera racje decyzyjne, jakimi kierował się podejmując rozstrzygnięcie w sprawie. Zarzuty odwołania, jak też skargi, nie podważyły przyjętych przez organ ustaleń faktycznych i prawnych sprawy. Sąd nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi, nie dopatrzył się niezgodności z prawem wydanych w sprawie decyzji organów obu instancji. Należy jeszcze raz podkreślić, że wymeldowanie skarżącej jest jedynie stwierdzeniem pewnego faktu i nie wpływa w żaden sposób na uprawnienia strony do przedmiotowego lokalu. Nie ma żadnych przeszkód by skarżąca ponownie została zameldowana w lokalu jeśli uzna, że wystąpiły wskazywane przez nią warunki do powrotu do tego mieszkania i z możliwości powrotu skorzysta. Z tych względów, Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł o oddaleniu skargi. O kosztach postępowania należnych adwokatowi, który udzielił skarżącej pomocy prawnej z urzędu, Sąd orzekł w pkt II wyroku, na podstawie art. 250 ww. ustawy.