II OZ 1098/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marzenna Linska – Wawrzon po rozpoznaniu w dniu 12 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. R. i A. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 18 lipca 2016 r., sygn. akt II SA/Gd 572/15, o odmowie przywrócenia terminu w sprawie ze skargi A. R. i A. R. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 18 lipca 2016 r., sygn. akt II SA/Gd 572/15, po rozpoznaniu wniosku A. R. i A. R., odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku wydanego w dniu [...] stycznia 2016 r. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że pismem z 9 marca 2016 r. pełnomocnik skarżących zwrócił się o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku, jednocześnie złożył wniosek o sporządzenie tego uzasadnienia. Uzasadniając wniosek wskazał, że o rozprawie oraz wydaniu wyroku z dnia 20 stycznia 2016 r. pełnomocnik powziął wiadomość dopiero w dniu 3 marca 2016 r., w trakcie rozmowy telefonicznej z sekretariatem sądu. W dniu 9 marca 2016 r., przeglądając akta sprawy ustalił, że korespondencja zawierająca zawiadomienie o rozprawie nie została mu doręczona, mimo że umieszczono na niej adnotację o awizowaniu przesyłki i niepodjęciu w terminie. Zaprzeczył, jakoby doręczono mu awizo nieodebranej przesyłki. Wskazał, że jego kancelaria jest czynna codziennie w godzinach 9-17 i nie ma możliwości, aby taka sytuacja miała miejsce. Wniósł także o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania dwóch pracowników kancelarii na okoliczność braku awizowania przesyłki zawierającej zawiadomienie o terminie rozprawy. Postanowieniem z dnia 23 marca 2016 r. WSA w Gdańsku oddalił wniosek. Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu zażalenia skarżących, postanowieniem z 1 czerwca 2016 r., sygn. akt II OZ 565/16, uchylił zaskarżone postanowienie. Zdaniem NSA Sąd I instancji nie odniósł się do wniosku dowodowego pełnomocnika, złożonego na okoliczność prawidłowości awizowania przesyłki zawierającej zawiadomienie o terminie rozprawy oraz braku możliwości złożenia reklamacji przesyłki do czasu wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. Ponownie rozpoznając wniosek WSA w Gdańsku podkreślił, że przy podejmowaniu rozstrzygnięcia zasadnicze znaczenie miała regulacja rozdziału 4 działu III P.p.s.a. Zgodnie z art. 73 § 1 P.p.s.a., w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65-72, pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej w rozumieniu ustawy z 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia określonego w § 2. Zawiadomienie o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe (art. 73 § 2). W przypadku niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości podjęcia odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy (art. 73 § 3). Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1 (art. 73 § 4). W ocenie Sądu przytoczone przez pełnomocnika skarżących okoliczności wskazujące na niedoręczenie przez operatora pocztowego przesyłki z zawiadomieniem o terminie rozprawy oraz niepozostawienie przez pracownika awiza informującego o przesyłce, nie są przekonujące. Z dołączonej do akt przesyłki zaopatrzonej w zwrotne potwierdzenie odbioru jednoznacznie wynika, że przesyłka z Sądu była dwukrotnie awizowane (14 grudnia i 22 grudnia 2016 r.) a zatem brak jest podstaw do tego, żeby kwestionować prawidłowość doręczenia. Nie ulega przy tym wątpliwości, że powstałe wskutek zapisków osoby doręczającej korespondencję świadectwo faktu i daty awizowania przesyłki ma charakter dowodu prima fakcie, kreuje zatem swoiste domniemanie prawidłowości doręczenia, to jednak jego zakwestionowanie w toku niniejszego postępowania w przedmiocie przywrócenia terminu niewątpliwie wymaga uwiarygodnienia okoliczności przeciwnych. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 30 kwietnia 1998 r., sygn. akt III CZ 51/98, wyraził pogląd, zgodnie z którym pocztowy dowód doręczenia adresatowi przesyłki sądowej jest urzędowym dokumentem potwierdzającym fakt i datę doręczenia. Osoba, która twierdzi, że doręczenia dokonano w innej dacie, tudzież w ogóle go nie dokonano - powinna tę okoliczność udowodnić. Tymczasem twierdzenia skarżącego oparte na jego wiedzy nie znajdują potwierdzenia w żadnych innych okolicznościach o charakterze zobiektywizowanym. Mając na uwadze treść dokumentów dołączonych do akt postępowania wnioskować można było przede wszystkim o zaistnieniu przesłanek przyjęcia fikcji doręczenia w oparciu przepis art. 73 P.p.s.a., co oznacza przyjęcie, że pełnomocnik skarżących miał możliwość zapoznania się ze skierowaną do niego korespondencją. Sąd wskazał, że postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym zostało ograniczone przez ustawodawcę do dowodu z dokumentów i to jedynie wówczas, gdy jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie (art. 106 § 3 P.p.s.a.). Zdaniem Sądu wniosek o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania pracowników kancelarii jest wnioskiem niedopuszczalnym. Ponadto profesjonalny pełnomocnik, pomimo możliwości uzupełnienia materiału dowodowego wskutek ponownego rozpoznania wniosku nie przedstawił dodatkowych dowodów na okoliczności w nim wskazane, którymi mogły być np. oświadczenia wskazanych pracowników, mogące stanowić dowód z dokumentu. Nie wskazał także, mimo upływu czasu, że wszczął postępowanie reklamacyjne i nie przedstawił rezultatów tego postępowania. Z tych względów Sąd odmówił przywrócenia terminu na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a. Skarżący w zażaleniu na powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie i przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, zarzucili: [?]. Naruszenie przepisów postępowania, a to normy art. 86 § 1 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie w zakresie w jakim norma ta dopuszcza rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu na rozprawie, choć zgłoszony w treści wniosku dowód z przesłuchania świadków - pracowników sekretariatu kancelarii pełnomocnika skarżących na okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia uzasadniał rozpoznanie sprawy na rozprawie celem przesłuchania tychże świadków; 2. Naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie normy art. 197 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 190 zd. pierwsze p.p.s.a. poprzez prowadzenie przez WSA nieuzasadnionej polemiki z rozstrzygnięciem Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wprost wskazał, iż zażalenie zasługuje na uwzględnienie, a postanowienie z dnia 23 marca 2016 r. zostało wydane bez należytego wyjaśnienia sprawy, wobec czego również niniejsze postanowienie uznać należy za wydane bez należytego wyjaśnienia sprawy, skoro Sąd orzekający wydał kolejne postanowienie posiłkując się dotychczasową argumentacją, zatem w dalszym ciągu Sąd orzekający nie wyjaśnił w sposób należyty okoliczności niniejszej sprawy; 3. Błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wydania zaskarżonego orzeczenia, a to poprzez a) przyjęcie jakoby niezłożenie przez pełnomocnika skarżących reklamacji usług pocztowych w związku z niedoręczeniem mu zawiadomienia o rozprawie wyznaczonej na styczeń 2016 r. wskazywać miałoby na jego zawinienie w uchybieniu terminowi do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku z dnia 20.01.2016 r., podczas gdy reguły prawidłowego wnioskowania wykluczają istnienie pomiędzy tymi zdarzeniami związku, którego dopatrzył się Sąd, nadto ustalenie to pomija okoliczność, iż o przyczynie uchybienia terminowi do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku z dnia 20.01.2016 r. (nie doręczeniu zawiadomienia o rozprawie) pełnomocnik skarżących dowiedział się w dniu 9.03.2016 r. tj. na jeden dzień przed upływem terminu do złożenia wniosku o przywrócenie uchybionego terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku z dnia 20.01.2016 r., co faktycznie wykluczyło możliwość przeprowadzenia postępowania reklamacyjnego i zawiadomienie Sądu o jego wynikach w dacie złożenia wniosku o przywrócenie terminu; b) mylne i sprzeczne z zasadami prawidłowego wnioskowania przyjęcie jakoby z faktu umieszczenia na zwróconej WSA w Gdańsku kopercie - zawierającej zawiadomienie pełnomocnika skarżących o rozprawie - adnotacji o podwójnym awizowaniu przesyłki pod adresem pełnomocnika skarżących wynikać miało, że doręczyciel poinformował pełnomocnika skarżących o tymże awizowaniu poprzez pozostawienie awiza w skrzynce pocztowej, podczas gdy reguły prawidłowego wnioskowania wykluczają istnienie pomiędzy tymi zdarzeniami związku, którego dopatrzył się WSA w Gdańsku, nadto ustalenie to sprzeczne jest z zapewnieniem pełnomocnika skarżących i zasadami doświadczenia życiowego wskazującymi, że w grudniu, w okresie przedświątecznym pracownicy poczty mają do wykonania znacznie więcej pracy niż w pozostałym okresie roku i na ten właśnie okres przypada największa liczba omyłek (np. włożenie awizo do niewłaściwej skrzynki pocztowej) i reklamacji, co z kolei za wysoce prawdopodobne pozwala uznać, że i w stanie faktycznym sprawy miejsce miała podobna omyłka; c) sprzeczne ze stanem faktycznym ustalenie, jakoby zapewnienia pełnomocnika skarżących o niezawinionym uchybieniu terminowi do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku z dnia 20.01.2016 r. stanowić miały jedynie jego polemikę pozbawioną wsparcia jakimikolwiek dowodami, choć pełnomocnik skarżącej zaoferował Sądowi konkretne dowody, mianowicie dowody z zeznań świadków tj. osób odpowiedzialnych w jego kancelarii m.in. za obsługę poczty przychodzącej; Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz.U. z 2016r., poz. 718 ze zm., zwane dalej "p.p.s.a."), jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek przywróci termin. Złożony w niniejszej sprawie wniosek o przywrócenie terminu został oparty na twierdzeniu wskazującym na brak doręczenia pełnomocnikowi skarżących awiza przesyłki zawierającej zawiadomienie o terminie rozprawy. Według pełnomocnika faktyczny brak informacji o awizowaniu przesyłki pozbawił go jakichkolwiek środków zapobieżenia uchybieniu terminowi, skoro pozostawał on w niewiedzy co do faktu rozpoczęcia biegu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Zgodnie ze złożonym wnioskiem okoliczności podniesione przez pełnomocnika miały zostać wykazane poprzez dowód w postaci zeznań pracowników kancelarii. Oczywiście prawidłowo wskazał Sąd Wojewódzki, że w świetle art. 106 § 3 p.p.s.a., dowód z zeznań świadków w postępowaniu sądowym jest niedopuszczalny, co powinno być wiadome profesjonalnemu pełnomocnikowi. Zgodzić się również należało z Sądem Wojewódzkim, że podważenie domniemania prawidłowego doręczenia w trybie art. 73 § 4 p.p.s.a. wymaga uwiarygodnienia okoliczności podniesionych we wniosku, tymczasem pełnomocnik nie wykazał, że chociażby wszczął postępowanie reklamacyjne. O ile nie było możliwości przedstawienia wyników postępowania reklamacyjnego przy złożeniu wniosku, to nie było przeszkód, aby uczynić to na późniejszym etapie postępowania. Podkreślić należy, że do pełnomocnika należy wykazanie zaistnienia obiektywnych okoliczności, które uniemożliwiły mu złożenie w terminie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Jednak nie można pominąć, że w postanowieniu z dnia 1 czerwca 2016 r., sygn. akt II OZ 565/16, NSA stwierdził, że wyjaśnienie kwestii awiza nieodebranej przesyłki było bardzo istotne, albowiem uznanie przesyłki za doręczoną w trybie art. 73 § 4 p.p.s.a. (doręczenie zastępcze) uzależnione jest od prawidłowego jej awizowania. Skoro NSA wskazał na potrzebę ponownego rozpoznania wniosku i podjęcia czynności wyjaśniających, to rzeczą Sądu Wojewódzkiego było wyznaczenie pełnomocnikowi terminu na złożenie dokumentów mających uprawdopodobnić brak winy w uchybieniu terminu, zwłaszcza oświadczeń pracowników kancelarii, które podlegałyby ocenie w świetle całokształtu okoliczności sprawy. Wobec powyższego zasadny okazał się zarzut naruszenia art. 190 w zw. z 197 § 1 p.p.s.a. Związanie sądu administracyjnego oceną prawną, o jakiej mowa w art. 190 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym we wcześniejszym orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego poglądem jak również nie może odstąpić od wskazań co do dalszego postępowania. Z kolei przez ocenę prawną rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie, zaś wytyczne co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych. Na uwzględnienie natomiast nie zasługiwały pozostałe zarzuty. Zaznaczyć należy, że z art. 86 § 1 p.p.s.a. wynika, że postanowienie o przywróceniu terminu albo odmowie jego przywrócenia może być wydane za posiedzeniu niejawnym. W wypadku istnienia uzasadnionych wątpliwości co do oceny zaprezentowanych przez wnioskodawcę argumentów Sąd może skierować sprawę na rozprawę celem odebrania wyjaśnień od stron postępowania. W rozpoznawanej sprawie taka potrzeba nie zachodziła, stąd też nie mógł zasługiwać na uwzględnienie postawiony w pkt. 1. zażalenia zarzut naruszenia art. 86 § 1 p.p.s.a. Nieskutecznie pełnomocnik skarżących powołał się ponownie na okoliczność, że w okresie przedświątecznym pracownicy poczty mają znacznie więcej pracy i na ten czas przypada największa liczba omyłek. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia z dnia 1 czerwca 2016 r., sygn. akt II OZ 565/16, odnosząc się do tej kwestii stwierdził niezasadność tego zarzutu i ocena ta pozostaje wiążąca. Ze względów wyżej przedstawionych należało, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzec o uchyleniu zaskarżonego postanowienia.