II GZ 137/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marcin Kamiński po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 stycznia 2026 r. sygn. akt V SA/Wa 3303/24 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 sierpnia 2025 r. sygn. akt V SA/Wa 3303/24 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z dnia 24 września 2024 r. nr RzPP-DPR-WPZ.450.241.2023.MB w przedmiocie uznania praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania; 2. zwrócić [...] ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie uiszczony wpis od zażalenia w kwocie 100 (sto) złotych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 21 stycznia 2026 r., sygn. akt V SA/Wa 3303/24, odmówił [...] (skarżąca) przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Warszawie z dnia 7 sierpnia 2025 r., sygn. akt V SA/Wa 3303/24, w sprawie ze skargi skarżącej na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z dnia 24 września 2024 r., nr RzPP-DPR-WPZ.450.241.2023.MB, w przedmiocie uznania praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów. Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym. Wskazanym na wstępie wyrokiem WSA w Warszawie oddalił skargę skarżącej. Pełnomocnik strony skarżącej złożył wniosek o sporządzenie i doręczenie ww. wyroku. Informację o możliwości odebrania dokumentu elektronicznego w postaci odpisu wyroku z uzasadnieniem przesłano dnia 26 sierpnia 2025 r. pełnomocnikowi skarżącej za pośrednictwem ePUAP, ponieważ pełnomocnik skarżącej wniósł wcześniej przy pomocy tego rodzaju platformy elektronicznej pismo z dnia 22 lipca 2025 r. o przeprowadzenie rozprawy w trybie zdalnym. Wobec nieodebrania pisma w formie dokumentu elektronicznego w terminie 7-dniowym, dnia 3 września 2025 r. przesłano pełnomocnikowi powtórne zawiadomienie o możliwości odebrania ww. pisma. Pismo również nie zostało odebrane, co skutkowało uznaniem, że z dniem 10 września 2025 r. wystąpił z mocy ustawy skutek doręczenia ww. wyroku wraz z uzasadnieniem. Pismem z dnia 17 listopada 2025 r. skarżąca, działając przez pełnomocnika, wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od ww. wyroku. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że pełnomocnik skarżącej nie otrzymał na adres poczty elektronicznej powiadomienia o otrzymaniu na adres ePUAP odpisu wyroku – pomimo wcześniejszego zaznaczenia w ustawieniach konta ePUAP "opcji otrzymywania powiadomień" na wskazany adres e-mail. Pełnomocnik nadmienił, że pismem z dnia 22 lipca 2025 r. złożył za pośrednictwem ePUAP wniosek o umożliwienie udziału zdalnego w rozprawie. Powiadomienie o złożeniu tego pisma otrzymał na prywatny adres poczty elektronicznej, w związku z czym zmienił go w ustawieniach konta ePUAP na służbowy adres e-mail – mimo to nie otrzymał powiadomienia o nadesłaniu odpisu wyroku na żaden z tych adresów. Do wniosku dołączono kopię reklamacji złożonej w ramach systemu ePUAP. Odmawiając przywrócenia terminu na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.), WSA w Warszawie wskazał, że profesjonalny pełnomocnik skarżącej nie podjął odpowiednich środków w celu uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na nieprawidłowe działanie skrzynki ePUAP. Zdaniem Sądu, zgodnie z orzecznictwem należy dostrzec różnice między pojęciem "adres e-mail do powiadomień", który jest jedynie narzędziem nieobowiązkowym, dodatkowym, wspomagającym osobę, która używa tej formy korespondencji, a pojęciem zawiadomienia z art. 74a § 3 i 4 p.p.s.a. Takie powiadomienia są automatycznie wysyłane przez system ePUAP na podany przez skarżącego adres mailowy, który nie jest adresem elektronicznym użytkownika w systemie ePUAP, i w przeciwieństwie do zawiadomień doręczanych na skrzynkę ePUAP nie mają mocy wiążącej. Ponadto to na profesjonalnym pełnomocniku strony ciąży obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych, a zatem powinien on zapewnić regularny nadzór nad nadchodzącą korespondencją. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła skarżąca, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zarzucając naruszenie: - art. 86 § 1 p.p.s.a. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej mimo wykazania, iż uchybienie było następstwem wadliwego działania systemu teleinformatycznego ePUAP; - art 74a § 3 i 4 p.p.s.a. poprzez ich nadmiernie formalistyczną wykładnię prowadzącą do całkowitego pominięcia znaczenia funkcjonalnego powiadomień e-mailowych jako elementu mechanizmu doręczeń elektronicznych; - art 74a § 8 w zw. z § 3 i § 6 p.p.s.a. polegające na uznaniu, że przewidziany w art. 74a § 3 p.p.s.a. obowiązek przesłania na adres elektroniczny adresata zawiadomienia o możliwości odbioru pisma oraz przewidziany w art 74a § 6 p.p.s.a. obowiązek przesłania zawiadomienia powtórnego nie stanowią wymogów ustawowych doręczenia i w efekcie uznanie doręczenia za dokonane pomimo naruszenia przepisów art 74a § 3 i 6 p.p.s.a. polegającego na braku przesłania na adres elektroniczny adresata wymaganych zawiadomień; - art 2, art 45 ust 1 oraz art 77 ust 2 Konstytucji RP poprzez zastosowanie nadmiernego formalizmu proceduralnego, skutkującego nieproporcjonalnym ograniczeniem prawa strony do sądu i kontroli instancyjnej; - naruszenie zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa, polegające na obciążeniu strony negatywnymi konsekwencjami wadliwego funkcjonowania państwowego systemu teleinformatycznego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie, albowiem kontrolowany Sąd Wojewódzki dokonał błędnej wykładni i wadliwego zastosowania przepisów art. 74a § 3 p.p.s.a. oraz art. 19a ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne w zw. z § 4 ust. 4 pkt 1 rozporządzenia Ministra Cyfryzacji z dnia 5 października 2016 r. w sprawie zakresu i warunków korzystania z elektronicznej platformy usług administracji publicznej. Na wstępie należy zauważyć, że z akt sprawy nie wynika, aby pełnomocnik skarżącego, jak twierdzi w zażaleniu, skutecznie zrezygnował z doręczeń za pośrednictwem ePUAP. Stosownie bowiem do treści art. 74a § 2 zd. 2 p.p.s.a. oświadczenie o rezygnacji z doręczania pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej składa się w formie dokumentu elektronicznego. Tymczasem jedyne pismo w tej formie pełnomocnik skarżącego wniósł dnia 22 lipca 2025 r., tj. wniosek o umożliwienie udziału zdalnego w rozprawie, lecz nie zawarł w nim oświadczenia, o którym mowa w ww. przepisie. Zawiadomienie o możliwości odbioru dokumentu elektronicznego w postaci odpisu wyroku z uzasadnieniem zostało zatem prawidłowo wysłane pełnomocnikowi skarżącego na adres ePUAP. W niniejszej sprawie kwestię sporną stanowi to, czy nieprzesłanie na wskazany adres poczty elektronicznej pełnomocnika skarżącej komunikatów o wysłaniu zawiadomienia, o którym mowa w art. 74a § 3 p.p.s.a. – mimo wyboru w tzw. ustawieniach konta ePUAP odpowiedniej opcji przesyłania takich komunikatów – należy uznać za okoliczność uzasadniającą przywrócenie terminu. W pierwszej kolejności należy przytoczyć treść art. 74a § 3 pkt 1 p.p.s.a., zgodnie z którym w celu doręczenia pisma w formie dokumentu elektronicznego sąd przesyła na adres elektroniczny adresata zawiadomienie zawierające informację, że adresat może odebrać pismo w formie dokumentu elektronicznego, wraz ze wskazaniem adresu elektronicznego, z którego adresat może pobrać dokument i pod którym powinien dokonać potwierdzenia doręczenia dokumentu. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie budzi wątpliwości, że pod pojęciem adresu elektronicznego, którym posługuje się ustawodawca w ww. przepisie, jak i w całej ustawie, należy rozumieć adres konta na publicznej platformie teleinformatycznej ePUAP (por. postanowienia NSA: z dnia 27 lutego 2026 r., sygn. akt II GZ 43/26; z dnia 15 maja 2023 r., sygn. akt I FZ 53/23; z dnia 15 listopada 2022 r., sygn. akt I GZ 399/22). Zawiadomienie, o którym mowa w art. 74a § 3 p.p.s.a., następuje tym samym za pośrednictwem systemu ePUAP. Podstawy prawne funkcjonowania ePUAP zawarto w ustawie z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (ustawa o informatyzacji). W art. 19a ust. 3 pkt 1 ww. ustawy przewidziano delegację ustawową dla ministra właściwego do spraw informatyzacji do określenia w drodze rozporządzenia zakresu i warunków korzystania z ePUAP. Aktem wykonawczym stanowiącym realizację ww. upoważnienia ustawowego jest wskazane na wstępie rozporządzenie Ministra Cyfryzacji z dnia 5 października 2016 r. w sprawie zakresu i warunków korzystania z elektronicznej platformy usług administracji publicznej (rozporządzenie). W przepisach rozporządzenia zawarto obowiązek podania w trakcie tworzenia konta ePUAP adresu poczty elektronicznej (§ 4 ust. 1 pkt 4) oraz niezwłocznego dokonania przez użytkownika zarejestrowanego odpowiednich zmian w koncie w wypadku zmiany tego adresu (§ 4 ust. 5). Zgodnie natomiast z § 4 ust. 4 pkt 1 rozporządzenia komunikaty związane z funkcjonowaniem konta, w tym ze sprawami lub z procedurami zainicjowanymi z wykorzystaniem tego konta, są przesyłane na adres poczty elektronicznej podany przez użytkownika zarejestrowanego (tj. użytkownika posiadającego konto – § 2 pkt 11 rozporządzenia). Dokonując systemowej i funkcjonalnej rekonstrukcji znaczenia normatywnego wynikającego z łącznej analizy treści art. 74a § 3 p.p.s.a. oraz art. 19a ust. 3 pkt 1 ustawy o informatyzacji w zw. z § 4 ust. 4 pkt 1 rozporządzenia, należy dojść do wniosku, że prawodawca rozporządzeniowy – ustanawiając obowiązek przesyłania przez podmioty publiczne wykorzystujące system ePUAP do realizacji swoich ustawowych obowiązków na adres poczty elektronicznej podany przez użytkownika zarejestrowanego w tym systemie (a więc użytkownika posiadającego konto w ePUAP, w rozumieniu § 2 pkt 4 rozporządzenia) komunikatów związanych z funkcjonowaniem konta, w tym ze sprawami lub z procedurami zainicjowanymi z wykorzystaniem tego konta – dokonał powiązania powyższego obowiązku z uprawnieniem użytkownika zarejestrowanego do otrzymywania tego rodzaju komunikatów, w tym dotyczących otrzymania pisma w systemie ePUAP od podmiotu publicznego. Oznacza to, że obligatoryjnym elementem procedury doręczania przez sąd administracyjny pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej w systemie ePUAP są wymogi formalno-techniczne wynikające z normatywnie określonych warunków funkcjonowania tego rodzaju publicznej platformy teleinformatycznej lub korzystania z niej, w tym określone w § 4 rozporządzenia. Ogólnym potwierdzeniem powyższej zasady jest treść art. 19a ust. 1 ustawy o informatyzacji, który stanowi, że minister właściwy do spraw informatyzacji zapewnia funkcjonowanie ePUAP. W związku ze stwierdzonymi wyżej wadami interpretacji i aplikacji wskazanych wyżej unormowań kontrolowany Sąd Wojewódzki dokona ponownej oceny ustalonego stanu faktycznego, przyjmując, że jeżeli zostanie uprawdopodobniona wadliwość działania systemu ePUAP w zakresie przesyłania komunikatów, o których mowa w § 4 ust. 4 rozporządzenia, na adres poczty elektronicznej prawidłowo podany przez użytkownika zarejestrowanego w tym systemie, to przesądzi to o realizacji przesłanki braku winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej (art. 86 § 1 p.p.s.a.). W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. oraz art. 232 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 2 ustawy z dnia 12 września 2025 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jak w sentencji. ----------------------- 2