II GZ 1016/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Magdalena Bosakirska po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia W. Sp. z o.o. w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 26 października 2015 r. sygn. akt V SA/Wa 3442/15 o odmowie wstrzymania wykonania decyzji w sprawie ze skargi W. Sp. z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 26 października 2015 r. o sygn. akt V SA/Wa 3442/15, działając na podstawie art. 61 § 3 i § 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. − Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), nie uwzględnił wniosku W. sp. z o.o. z siedzibą w W., odmawiając wstrzymania wykonania zaskarżonej przez tę spółkę decyzji Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] czerwca 2015 r., która utrzymała w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego [...] w W. z dnia [...] maja 2015 r. o wymierzeniu skarżącej kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji stwierdził, że W. Sp. z o.o. w skardze zawarła wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Urzędu Celnego [...] w W. Wskazała że istnieje wysokie ryzyko utraty płynności finansowej przez spółkę oraz wyrządzenia znacznej i nieodwracalnej szkody na skutek ewentualnego wykonania zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej, co może doprowadzić do dalej idących negatywnych skutków dla skarżącej. Spółka stwierdziła również, że brak wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji i prowadzenie ewentualnego postępowania egzekucyjnego spowoduje, iż będzie zmuszona zamknąć prowadzoną przez siebie działalność gospodarczą, co w istocie rzeczy doprowadzi do jej niewypłacalności. Brak środków finansowych może spowodować, iż popadnie ona w spiralę zadłużenia, co w sposób oczywisty będzie samo w sobie trudne do odwrócenia. W formie zestawienie przedstawiono wykaz prowadzonych wobec spółki postępowań dotyczących wymierzenia kar pieniężnych, a nadto do wniosku załączono kopię rachunku zysków i strat za okres 3 lipca 2014 r. – 31 maja 2015 r. oraz kopię bilansu na dzień 31 maja 2015 r. Sąd I instancji wskazał, że dokumenty te nie zawierają oznaczenia jednostki, której dotyczą ani podmiotu, który je sporządził. Zdaniem Sądu I instancji, skarżąca jedynie ogólnikowo stwierdziła, że w sprawie istnieje wysokie ryzyko utraty płynności finansowej oraz wyrządzenia znacznej i nieodwracalnej szkody na skutek ewentualnego wykonania decyzji obu instancji. Spółka nie podała żadnych danych wskazujących na wysokość osiąganych przez nią przychodów oraz dochodów lub ewentualnych strat. W ocenie WSA, załączone do wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji dokumenty, tj. bilans oraz rachunek zysków i strat, nie są wiarygodne. Powyższe z tego względu, że nie zawierają one oznaczenia podmiotu, którego sytuację finansową obrazują ani oznaczenia osoby, która je sporządziła. Nie można zatem stwierdzić, iż wykazana w nich strata jest stratą strony skarżącej. Brak wiarygodnych dokumentów uniemożliwił dokonanie oceny, czy skarżącej grozi niewypłacalność i spirala zadłużenia, którymi uzasadniła swój wniosek. Sąd podniósł ponadto, że w sytuacji ewentualnego uwzględnienia skargi, istnieje oczywista możliwość zwrotu skarżącej kwoty pieniężnej orzeczonej w skarżonej decyzji. W ocenie WSA, skarżąca nie wykazała zatem zaistnienia okoliczności, które mogłyby spowodować niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody czy spowodowania trudnych do przezwyciężenia skutków. II Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła W. sp. z o.o. Zaskarżyła orzeczenie w całości oraz wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Dodatkowo na podstawie art. 196 p.p.s.a. wniosła o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia do czasu rozstrzygnięcia postępowania zażaleniowego. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj. art. 61 § 3 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że w sprawie brak jest przesłanek uzasadniających wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu autor zażalenia stwierdził w szczególności, że w przedmiotowej sprawie istnieje wysokie ryzyko utraty płynności finansowej przez skarżącego i wyrządzenia znacznej i nieodwracalnej szkody na skutek ewentualnego wykonania decyzji obu instancji, co może doprowadzić do dalej idących negatywnych skutków dla rodziny skarżącego. Brak wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji i prowadzenie ewentualnego postępowania egzekucyjnego spowoduje, iż będzie zmuszona zamknąć prowadzoną przez siebie działalność gospodarczą, co w istocie rzeczy doprowadzić może do jej niewypłacalności. Brak środków finansowych może spowodować, iż popadnie ona w spiralę zadłużenia, co w sposób oczywisty będzie samo w sobie trudne do odwrócenia. Strona wnosząca zażalenie stwierdziła, że dokumentem obrazującym jej niekorzystną sytuację finansową jest załącznik do niniejszego pisma, tj. bilans spółki, sporządzony na dzień 31 maja 2015 r. wraz z rachunkiem zysków i strat sporządzonym za okres od 3 lipca 2014 do 31 maja 2015 r. W odniesieniu do bilansu spółki, analizując kwestię aktywów, strona podniosła, iż zapasy, które wchodzą w skład aktywów obrotowych, a które przeznaczane są do wykorzystania w czasie jednego roku obrachunkowego, zgodnie z tym bilansem wynoszą 0,00 zł. Z uwagi zaś na profil działalności skarżącej, sytuacja taka jest dla niej wysoce niekorzystna. Spółka wskazał również na drastycznie niską kwotę stanowiąca należności krótkoterminowe, tj. wymagalne w przeciągu następnych 12 miesięcy. Rozłożenie i tak niskiej kwoty przypadających należności na relatywnie długi okres, w obliczu odmowy wstrzymania decyzji w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej, stanowiącej równowartość przeszło 1/3 należności, w ocenie wnioskodawczyni doprowadzi do dalszego pogorszenia się stanu finansowego spółki. W ocenie skarżącej, godnym uwagi elementem załączonych dokumentów jest rachunek zysków i strat, który wskazuje na stratę netto w kwocie 316.892,78 zł. Przy uwzględnieniu braku zapasów, kolejnych obciążeń spółki również w postaci nałożonych na nią kar, strata w bieżącym okresie stanowi niezaprzeczalny i samoistny argument podważający postanowienie Sądu I instancji. Zdaniem wnioskującej spółki, jej wniosek uzasadnia fakt, iż przeciwko niej prowadzone są również inne postępowania dotyczące kar pieniężnych. Powołując się na dane odnoszące się do swojej płynności finansowej, spółka wskazała na ryzyko wystąpienia znacznej szkody oraz niebezpieczeństwo spowodowania trudnych do odwrócenia skutków w postaci daleko idących negatywnych komplikacji wobec problemów związanych z dalszym prowadzeniem działalności gospodarczej. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że zgłoszony przez spółkę wniosek o wstrzymanie na podstawie art. 196 p.p.s.a. wykonania zaskarżonego niniejszym zażaleniem postanowienia do czasu rozstrzygnięcia postępowania zażaleniowego nie jest rozpatrywany przez Naczelny Sąd Administracyjny. Zgodnie bowiem z art. 196 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny może wstrzymać wykonanie zaskarżonego postanowienia do czasu rozstrzygnięcia zażalenia. O wstrzymaniu wykonania postanowienia decyduje Sąd I instancji przed przekazaniem akt sądowi kasacyjnemu. Wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia w obecnej chwili nie może odnieść zamierzonego skutku. Naczelny Sąd Administracyjny niniejszym postanowieniem wydanym w postępowaniu zażaleniowym, rozstrzygnął zażalenie (tak też NSA w postanowieniu z dnia 3 września 2015 r., I FZ 290/15). Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a. sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części zaskarżonego aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Oznacza to, że chodzi o taką szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego bądź wyegzekwowanego świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. Wprowadzona w omawianym przepisie ochrona tymczasowa w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi wyjątek od zasady wynikającej z art. 61 § 1 p.p.s.a., w myśl której wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności. Skoro sąd orzeka o wstrzymaniu aktu lub czynności na wniosek skarżącego, to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek uzasadnienia wniosku, tak aby przekonać sąd do zasadności zastosowania ochrony tymczasowej. Dla wykazania, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków nie jest wystarczające samo stwierdzenie strony. Uzasadnienie takiego wniosku powinno odnosić się do konkretnych okoliczności pozwalających wywieść, że wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest zasadne w stosunku do wnioskodawcy. Analiza uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wskazuje, że Sąd I instancji dokonał prawidłowej wykładni art. 61 § 3 p.p.s.a. WSA trafnie przyjął, że znaczna szkoda lub trudne do odwrócenia skutki, jakie mogą powstać w związku z wykonaniem wydanych w sprawie decyzji administracyjnych, należy oceniać w kontekście aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej skarżącej. Nie ulega wątpliwości, że elementem takiej aktualnej sytuacji majątkowej może być również okoliczność, że w stosunku do wnioskodawcy toczą się lub zostały zakończone wydaniem decyzji inne postępowania administracyjne, związane z wymierzeniem kar pieniężnych w innych postępowaniach administracyjnych. W tym miejscu należy zauważyć, że skarżąca we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji przedłożyła informację (w postaci wskazania konkretnych decyzji Dyrektora Izby Celnej w W. i w T. (karta akt sądowych - nr 22), iż przeciwko niej prowadzone są również inne postępowania dotyczące kar pieniężnych. Chodziło o kary w wysokości od 12 000 zł do 24 000 zł. Jednakże co istotne dla dalszych rozważań skarżąca nie przedłożyła do wniosku, jak i do zażalenia ww. decyzji administracyjnych celem uprawdopodobnienia swego twierdzenia. Powyższe uniemożliwia ocenę, czy względem skarżącej toczą się postępowania zmierzające do wyegzekwowania ww. kwot i czy w rezultacie wpływają one na sytuację materialną skarżącej skutkującą zastosowaniem względem spółki ochrony tymczasowej. W niniejszej sprawie wniosek o wstrzymanie wykonania dotyczył decyzji w przedmiocie wymierzenia skarżącej spółce kary pieniężnej w wysokości 24.000 zł. W zaskarżonym postanowieniu Sąd I instancji uznał, że wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji nie mógł zostać uwzględniony, bowiem skarżąca spółka nie przedstawiła żadnych dowodów na poparcie twierdzeń zawartych w tym wniosku, ani nie udokumentowała w żaden sposób swojej aktualnej sytuacji majątkowej. Podał też, że załączone do wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji dokumenty, tj. bilans oraz rachunek zysków i strat, nie są wiarygodne. Powyższe z tego względu, że nie zawierają one oznaczenia podmiotu, którego sytuację finansową obrazują ani oznaczenia osoby, która je sporządziła. Sąd oceniający sytuację materialną spółki, nie mógł zatem stwierdzić, iż wykazana w nich strata jest stratą strony skarżącej. Brak wiarygodnych dokumentów uniemożliwił WSA dokonanie oceny, czy w istocie skarżącej grozi niewypłacalność i spirala zadłużenia, którymi uzasadniła swój wniosek. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, ocena Sądu I instancji, dokonana na tamtym etapie postępowania jest prawidłowa. Wprawdzie do zażalenia spółka załączyła ponownie wspomniane dokumenty (bilans i rachunek zysków i strat – karta akt sądowych nr 173 i 174), tym razem opatrzone stosownymi podpisami i danymi identyfikującymi spółkę, jednakże pozostają one bez wpływu na treść rozstrzygnięcia. Z dokumentów tych wynika bowiem, że spółka poniosła stratę w wysokości 316.892,78 zł, jednakże na tle ugruntowanego już orzecznictwa sądów administracyjnych stwierdzić należy, że wykazanie jej w rachunku zysków i strat nie przesądza automatycznie o zaistnieniu przesłanek do wstrzymania wykonania decyzji. Strata jako wynik ekonomiczny wskazuje wprawdzie, że pomimo osiągania znacznych przychodów, skarżąca ponosi wyższe od nich koszty funkcjonowania na rynku, jednakże okoliczność ta nie może przesądzić o treści postanowienia w przedmiocie zastosowania ochrony tymczasowej. Wykazana przez skarżącą strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla ponadto, że wykonanie aktu administracyjnego nakładającego na stronę obowiązek uiszczenia należności pieniężnej tylko w wyjątkowych przypadkach jest źródłem niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub powstania trudnych do odwrócenia skutków. Zapłata oznaczonej w takim akcie należności ma charakter odwracalny (tak też postanowienie NSA z dnia 16 października 2015 r., II GZ 587/15). W przypadku uchylenia zaskarżonego do sądu administracyjnego aktu, uiszczona należność podlega zwrotowi. Z tej też przyczyny strona domagająca się wstrzymania wykonania aktu nakładającego obowiązek zapłaty należności pieniężnej, obowiązana jest wykazać, że występują szczególne okoliczności uzasadniające uwzględnienie jej wniosku. To strona - chcąc skorzystać z wyjątku od zasady, że wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego aktu - powinna wraz z wnioskiem o wstrzymanie wykonania aktu przedstawić sądowi nie tylko argumenty, ale i stosowne dokumenty na ich poparcie, wskazujące że w sprawie istnieje niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Sąd administracyjny nie ma natomiast instrumentów prawnych do samodzielnego ustalania sytuacji majątkowej strony, które to ustalenie jest niezbędne przy ocenie, czy wykonanie zaskarżonego aktu może spowodować w danym przypadku skutki, o jakich mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a. (tak też postanowienie NSA z dnia 27 listopada 2015 r., II GZ 755/15). W dacie wydania orzeczenia Sądu I instancji w aktach niniejszej sprawy, ani też w nadesłanych wraz z zażaleniem dokumentach nie przedstawiono takich okoliczności, które uprawdopodabniałyby oświadczenie zawarte we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Celnej w W., że wykonanie tej decyzji (tj. uiszczenie kary pieniężnej w wysokości 24.000 zł) przed rozpoznaniem skargi doprowadzi do utraty płynności finansowej skarżącej spółki. W tym kontekście NSA zwraca jedynie uwagę, że zgodnie z art. 61 § 4 p.p.s.a. postanowienia w sprawie wstrzymania aktu lub czynności sąd może zmienić lub uchylić w każdym czasie w razie zmiany okoliczności. Strona może zatem złożyć wniosek o zmianę zaskarżonego postanowienia Sądu I instancji, jeśli wykaże, że doszło do zmiany okoliczności związanych z kwestią wstrzymania wykonania decyzji organu administracji. Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie. Na uwzględnienie nie zasługuje zawarte w zażaleniu żądanie zasądzenia kosztów postępowania. Stosownie do art. 209 p.p.s.a. wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, 203 i 204 p.p.s.a. Brak jest zatem podstaw do orzekania w tym zakresie w innych orzeczeniach. Przepis art. 197 § 2 p.p.s.a. nie zawiera odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów o zwrocie kosztów postępowania między stronami w postępowaniu zażaleniowym (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 527).