I FZ 80/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Janusz Zubrzycki po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia G. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 3 lutego 2016 r., sygn. akt I SA/Po 2172/15 odmawiające wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi G. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 24 sierpnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności prezesa zarządu za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za m-ce: styczeń – grudzień 2010 r. wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 3 lutego 2016 r. w sprawie sygn. akt I SA/Po 2172/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił G.Bi. (dalej: "Skarżący") wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia 15 stycznia 2016 r., złożonym w dniu 22 stycznia 2016 r., Skarżący reprezentowany przez pełnomocnika, wystąpił do Sądu z wnioskiem o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Podniósł, że upomnieniami z dnia 14 października 2015 r. został wezwany przez Naczelnika Urzędu Skarbowego P. [...] do uregulowania, w terminie 7 dni, należności podatkowych w łącznej wysokości 1.467.471,30 zł. Termin ten upłynął dnia 21 grudnia 2015 r. Zdaniem Skarżącego wykonanie zaskarżonej decyzji doprowadzi do wyrządzenia jemu znacznej szkody majątkowej. W tym kontekście wskazał, że jego stan majątkowy (uwzględniając uzyskiwany dochód w kwocie 3.000 zł z tytułu umowy zlecenia i ok. 420 zł z tytułu wynagrodzenia za pracę na ¼ etatu oraz posiadane mienie - udziały w spółce "M. " i używane przedmioty urządzenia domowego), w porównaniu z kwotą określoną zaskarżoną decyzją, jest znikomy. Ponadto podniósł, że ma na utrzymaniu dwie córki w wieku 12 i 8 lat. Stwierdził, że brak wstrzymania wykonania spornej decyzji i w konsekwencji dalsze prowadzenie przez organ egzekucji będzie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, co potwierdzają podnoszone przez niego okoliczności sprawy (pełnił funkcję członka zarządu w spółce jedynie nominalnie; wskazał mienie spółki, z którego możliwa jest egzekucja; możliwość wyrządzenia jemu oraz jego rodzinie znacznej szkody oraz spowodowanie trudnych do odwrócenia skutków; znikome zarobki w porównaniu do wysokości dochodzonej należności). Do wniosku załączono oświadczenie skarżącego z dnia 13 stycznia 2016 r. oraz druki zeznań podatkowych PIT-37 za lata 2013 - 2015, a także PIT/0 za 2015 r. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odniósł się do treści art. 61 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") i wyjaśnił, że wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu może nastąpić wyłącznie w wyniku złożonego przez Skarżącego wniosku oraz w granicach luzu decyzyjnego przyznanego sądowi przez ustawodawcę, wyznaczonego zakresem znaczeniowym przesłanek sformułowanych w art. 61 § 3 P.p.s.a., tj. zaistnieniem niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Szkoda, o jakiej mowa w przepisie art. 61 § 3 P.p.s.a., to taka szkoda, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego świadczenia lub jego wyegzekwowanie ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do stanu pierwotnego, z kolei trudne do odwrócenia skutki to takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków. Obowiązkiem strony, która wnosi o udzielenie jej ochrony tymczasowej w postaci wstrzymania wykonania aktu lub czynności w całości lub w części, jest przedstawienie Sądowi tez, twierdzeń oraz dokumentów, które uprawdopodobnią zasadność uwzględnienia wniosku. Tak więc ciężar wykazania, że okoliczności wskazane w art. 61 § 3 P.p.s.a. istotnie zaistniały, spoczywa na osobie wnioskującej o ochronę tymczasową. Dokonując oceny złożonego wniosku Sąd stwierdził, że Skarżący - reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika - nie wykazał aby w sprawie ziściły się przesłanki, o których mowa w art. 61 § 3 P.p.s.a. warunkujące wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Stwierdził, że na uwzględnienie nie zasługuje argumentacja, w świetle której brak wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu i dalsze prowadzenie egzekucji będzie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Sąd zauważył, że rozpoznając wniosek, o którym mowa w art. 61 § 3 P.p.s.a., badaniu podlega wyłącznie to, czy w sprawie ziściła się którakolwiek z przesłanek wymienionych w ww. przepisie, a zatem, czy stronie grozi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowanie trudnych do odwrócenia skutków w wyniku wykonania zaskarżonej decyzji. Podobnie, nawet fakt ewentualnego wyegzekwowania nałożonej kary pieniężnej przed rozpoznaniem skargi i ewentualne jej uwzględnienie nie skutkuje nieodwracalnymi skutkami, gdyż w takim wypadku wskazana skarżoną decyzją należność zostanie Skarżącemu zwrócona. Sąd zaznaczył, że instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji nie służy zabezpieczeniu strony przed jakimikolwiek skutkami egzekucji, lecz jedynie przed takimi, których ewentualne wygranie sporu sądowego by nie naprawiło (por. postanowienie NSA z dnia 1 października 2014 r., o sygn. akt II FZ 1380/14, dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Odnosząc powyższy pogląd do realiów sprawy Sąd stwierdził, że analiza całokształtu akt sprawy nie pozwalała na przyjęcie, że wykonanie zaskarżonej decyzji łączyć się będzie dla Skarżącego ze skutkami, które nie będą mogły być zniwelowane poprzez ewentualne wygranie sporu. W kontekście podnoszonej wysokości zarobków Sąd wskazał, że z uwagi na regulacje art. 8 - art. 10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r. poz. 1619 ze zm.) - będące przejawem zasady poszanowania minimum egzystencji - ewentualna egzekucja zaskarżonej decyzji będzie ograniczona do zakresu, w jakim nie będzie to zagrażać minimum utrzymania Skarżącego i osób pozostających według ustawowego obowiązku na jego utrzymaniu. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd nie uwzględnił wniosku Skarżącego. Skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie i zaskarżył je w całości, zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 61 § 3 P.p.s.a. polegający na braku wykładni ww. przepisu P.p.s.a., zwłaszcza zaś braku wyłożenia kluczowych dla ww. przepisu nieostrych pojęć: "zachodzenie niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody" oraz "spowodowanie trudnych do odwrócenia skutków", b) art. 61 § 3 P.p.s.a. w powiązaniu z art. 2 w związku z art. 8 ust. 2 Konstytucji poprzez niedokonanie wykładni uwzględniającej mechanizm słusznościowy oraz zasadę proporcjonalności, wbudowane w art. 2 Konstytucji, c) art. 134 § 1 P.p.s.a. poprzez niewłaściwe jego zastosowanie polegające na zaniechaniu dokonania pełnej i prawidłowej oceny akt sprawy i wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji, d) art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 166 P.p.s.a. polegające na nienależytym sporządzeniu uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, co w konsekwencji uniemożliwia merytoryczną ocenę i kontrolę prawidłowości ustaleń faktycznych Sądu, stanowiących podstawę wydanego orzeczenia. W związku z powyższym wniesiono o zmianę wydanego postanowienia w całości i wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Nadto wniesiono o przeprowadzenie dowodu z załączonego do zażalenia zawiadomienia o zajęciu wierzytelności na okoliczności zachodzenia wobec osoby Skarżącego niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody i spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego nie zasługuje na uwzględnienie. Kluczowy problem w rozpoznawanej sprawie dotyczy oceny stanu faktycznego, który udokumentowany jest w aktach sprawy. Sąd pierwszej instancji w świetle materiału akt sprawy nie dostrzegł podstaw do uczynienia zadość wnioskowi Skarżącego o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że w tzw. postępowaniu wpadkowym, wszczętym na skutek wniesienia przez stronę wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu administracyjnego, o którym to wniosku mowa w art. 61 § 3 P.p.s.a., wojewódzki sąd administracyjny jest zobowiązany ocenić, czy zostały spełnione przesłanki wstrzymania zaskarżonego aktu w oparciu o analizę wniosku strony oraz dokumentów zebranych w aktach sprawy. Obowiązek taki wynika z systemowego odczytania art. 133 § 1 w związku z art. 166 P.p.s.a. Na mocy tego ostatniego przepisu, artykuły P.p.s.a dotyczące wyroków wojewódzkich sądów administracyjnych znajdują odpowiednie zastosowanie do postanowień tychże sądów. W myśl zaś art. 133 § 1 P.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Odpowiednie odczytanie ww. przepisu dla postępowania wpadkowego, które kończy się postanowieniem dotyczącym wniosku strony o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu administracyjnego, polega na tym, że jako podstawę oceny sądu należy przyjąć akta sprawy, które dokumentują wszystkie ustalenia faktyczne poczynione w danym postępowaniu. Rozpoznając ww. wniosek wojewódzki sąd administracyjny nie może zatem pomijać w swoim rozumowaniu informacji zawartych w aktach sprawy. Ich pełna analiza jest warunkiem prawidłowej oceny stanu faktycznego, która znajduje swoje odzwierciedlenie w postanowieniu sądu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji uczynił zadość ciążącemu na nim obowiązkowi rzetelnej analizy akt sprawy. W niniejszej sprawie strona nie przedstawiła całościowo swojej aktualnej sytuacji majątkowej. Tymczasem ocena występowania przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji powinna być dokonana w kontekście analizy całokształtu sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Sąd w takiej sytuacji nie może przeprowadzać postępowania wyjaśniającego z urzędu w poszukiwaniu przyczyn ubiegania się strony skarżącej o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji w postępowaniu sądowym ani tym bardziej domniemywać okoliczności, które przemawiałyby za pozytywnym rozpatrzeniem wniosku strony. Natomiast przedstawione przez stronę dokumenty tylko w sposób wybiórczy obrazują jej sytuację majątkową. W interesie strony leży takie sformułowanie wniosku, by powołane w nim okoliczności wskazywały na spełnienie omawianych przesłanek oraz poparcie twierdzeń w tym zakresie stosowanymi dokumentami. Odnosząc się do wniosku o przeprowadzenie dowodów uzupełniających, Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że zażalenie nie jest środkiem służącym do uzupełniania złożonego w sprawie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Zażalenie jest środkiem odwoławczym od orzeczenia sądu pierwszej instancji, co oznacza, że służy ono zainicjowaniu kontroli legalności tego orzeczenia przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można w zażaleniu przedstawiać nowej argumentacji oraz załączać do niego materiału dowodowego, które miałyby wspierać bezpośrednio wniosek oddalony w pierwszej instancji postępowania sądowoadministracyjnego, gdyż kontrola rozstrzygnięcia, na które wniesiono zażalenie, nie polega na ponownym rozpatrzeniu wniosku, lecz na sprawdzeniu, czy zasadnie - zgodnie z prawem i wymogami racjonalności oraz doświadczenia życiowego - oceniono, że wniosek o takiej a nie innej treści nie może być uwzględniony. Możliwość podnoszenia w postępowaniu zażaleniowym nowych argumentów i przedstawiania nowych dowodów na poparcie wniosku zaprzecza funkcji kontrolnej Naczelnego Sądu Administracyjnego, który stałby się podmiotem ponownie oceniającym wniosek. Biorąc pod uwagę powyższe rozważania nie można uznać za uzasadniony zarzut naruszenia art. 134 § 1 P.p.s.a. Skarżący może z uwagi na art. 61 § 4 P.p.s.a., rozważyć ponowne wniesienie wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji do Sądu pierwszej instancji, z prawidłowym uzasadnieniem, który może zawierać podniesione w zażaleniu okoliczności. Zasada dwuinstancyjności postępowania wymaga jednak, aby okoliczności te zostały merytorycznie ocenione najpierw przez Sąd pierwszej instancji. Odnośnie naruszenia art. 61 § 3 P.p.s.a. poprzez brak wyłożenia nieostrych pojęć tj. "zajście niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody" oraz "spowodowanie trudnych do odwrócenia skutków", to nie zasługuje on na uwzględnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym postanowieniu na str. 3 i 4 uzasadnienia odniósł się do rozumienia powyższych pojęć odnosząc się orzecznictwa sądowoadministracyjnego. Sąd pierwszej instancji w swoich rozważaniach odniósł się także do norm słusznościowych wskazując tak na zasady poszanowania minimum egzystencji, jak i obowiązek wykonania decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o zwrocie kosztów postępowania, ponieważ jest on bezpodstawny. Artykuł 209 P.p.s.a. przewiduje, że wniosek o zwrot kosztów postępowania rozstrzyga w orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz orzeczeniach, o których jest mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 P.p.s.a. W tym stanie rzeczy należało orzec jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a.