II FZ 286/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Jacek Brolik po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R.P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 10 marca 2016 r., sygn. akt III SA/Po 931/15 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi R.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia 7 lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wymiaru podatku rolnego za 2015 r. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 3 lutego 2016 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu, odmówił przyznania prawa pomocy R.P.(dalej: "Skarżący"). R.P. skorzystał z prawa do wniesienia sprzeciwu i zażądał uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości, jako niezgodnego z stanem faktycznym i prawnym, ale nie ustosunkował się do treści wezwania obejmującego uzupełnienie oświadczenia majątkowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 10 marca 2016 r. odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy. Sąd powołał treść art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") i wyjaśnił, że z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Natomiast Skarżący nie wykazał ani wysokości przychodów, ani kosztów utrzymania koniecznego. Ogólnikowe twierdzenia, że Wnioskodawca korzysta z noclegowi dla bezdomnych oraz jadłodajni Caritasu, Sąd uznał jako równoważne z odmową przestawienia dokładnych informacji o sytuacji rodzinnej i majątkowej strony postępowania. W świetle faktów znanych Sądowi z urzędu, oświadczenie majątkowe Skarżącego budzi wątpliwości, co do zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy. Zaznaczył, że w toku rozpoznawania przez sądy administracyjne licznych skarg oraz wniosków o przyznanie prawa pomocy ujawniono, że Skarżący występuje jako reprezentant lub także udziałowiec, co najmniej czterech spółek z ograniczoną odpowiedzialnością (A. Spółka z o.o., A.-Z. Spółka z o.o., G. Spółka z o.o. oraz S. Spółka z o.o.). Zatem Sąd uznał, że oświadczenie majątkowe Wnioskodawcy jest niepełne i nie uzasadniające zastosowania przywileju zwolnienia od ponoszenia ciężarów publicznych, czy też pokrycia ze środków publicznych kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu przez pełnomocnika z urzędu. Skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie wnosząc o jego uchylenie w całości jako niezgodnego ze stanem faktycznym i prawnym oraz o zwolnienie od kosztów sądowych w całości, gdyż jego sytuacja jeszcze bardziej się pogorszyła. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada odpłatności drogi sądowej, nie powinna jednak ona uniemożliwić realizacji prawa obywateli do sądu. Z tej przyczyny powstała instytucja zwolnienia od kosztów sądowych, której realizację stanowią przepisy dotyczące przyznania prawa pomocy. W myśl art. 245 § 1 i § 2 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny przyznaje rację Sądowi pierwszej instancji, że Skarżący nie wykazał zaistnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., które obligowałyby Sąd do zwolnienia Skarżącego z kosztów sądowych i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy może być przyznane temu, kto z przyczyn niezależnych od siebie nie może podołać obowiązkowi ponoszenia kosztów postępowania. Na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek przedstawienia argumentacji i dowodów potwierdzających istnienie przesłanek wskazanych w powołanym przepisie. Owo wykazanie polegać więc będzie w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonywujący, że uiszczenie kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w zapewnieniu koniecznego utrzymania dla składającego wniosek i jego rodziny. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że Skarżący nie wykazał w sposób przekonujący, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd przeanalizował jego sytuację materialną, a wobec nieprzedstawienia przez Skarżącego (po jego wezwaniu k. 25 akt sądowych) dokumentów źródłowych zasadnie uznał, że twierdzenia Skarżącego budzą uzasadnione wątpliwości. Subiektywne przekonanie o zasadności wniosku przy równoczesnym nieodniesieniu się do kwestii uznanych przez Sąd pierwszej instancji za niewystarczająco wykazane i budzące poważne wątpliwości, powodowała niemożność uwzględnienia wniosku o udzielenie prawa pomocy, a w konsekwencji skutkuje bezzasadnością zażalenia na postanowienie oddalające ten wniosek. Odnosząc się do zawartego w zażaleniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w całości, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że jest on bezzasadny. Jeżeli podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie wskaże jakichkolwiek nowych okoliczności, bądź też podane przez niego fakty nie będą na tyle znaczące, aby mogły doprowadzić do odmiennych od dotychczasowych ocen, skorzystanie z art. 165 P.p.s.a. nie będzie możliwe. Podkreślić ponadto należy, że z konstrukcji przepisu art. 246 P.p.s.a. wynika, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jej sytuacja ekonomiczna uzasadniania przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, bądź też nastąpiła zmiana tej sytuacji w stopniu uzasadniającym przyznanie jej prawa pomocy pomimo poprzedniej negatywnej oceny zasadności wniosku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2014 r. sygn. akt. I OZ 1227/13, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że Skarżący nie wskazał okoliczności, które uzasadniałyby odstąpienie od poglądu wyrażonego we wcześniejszym postanowieniu Sądu. Nie wskazał żadnych nowych okoliczności uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy. Brak natomiast powołania się na nowe okoliczności, które nie byłyby znane Sądowi na wcześniejszym etapie postępowania skutkuje brakiem możliwości zmiany dotychczasowego stanowiska Sądu w kwestii przyznania prawa pomocy. Z przytoczonych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji