II SA/Lu 814/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja Asesor sądowy Brygida Myszyńska-Guziur (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 27 sierpnia 2024 r., znak: SKO.41/5001/OS/2023 w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 18 lipca 2023 r. znak: [...] M. W. (dalej jako "strona", "skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 27 sierpnia 2024 r. w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku rodzinnego. Z akt sprawy wynika następujący stan faktyczny i prawny: Prezydent Miasta Lublin decyzją z dnia 23 września 2022 r. przyznał M. W. na jej wniosek: zasiłek rodzinny na dziecko do 5 lat, to jest na W. D. na okres od dnia 1 listopada 2022 r. do dnia 31 października 2023 r. w wys. 95,00 zł miesięcznie i dodatek do zasiłku rodzinnego z tyt. wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na okres od dnia 1 listopada 2022 r. do dnia 31 października 2023 r. w wys. 95,00 zł miesięcznie, zasiłek rodzinny na dziecko do 5 lat, to jest na W. A. na okres od dnia 1 listopada 2022 r. do dnia 31 października 2023 r. w wys. 95,00 zł miesięcznie i dodatek do zasiłku rodzinnego z tyt. wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na okres od dnia 1 listopada 2022 r. do dnia 31 października 2023'r. w wys. 95,00 zł miesięcznie, zasiłek rodzinny na dziecko do 5 lat, to jest na W. S. na okres od dnia 1 listopada 2022 r. do dnia 31 lipca 2023 r. w wys. 95,00 zł miesięcznie oraz zasiłek rodzinny na to dziecko w wieku 5-18 lat od dnia 1 sierpnia 2023 r. do dnia 31 października 2023 r. w wys. 124,00 zł miesięcznie oraz zasiłek rodzinny na dziecko w wieku 5-18 lat, to jest na W. F. na okres od dnia 1 listopada 2022 r. do 31 października 2023 r. w wys. 124,00 zł miesięcznie. W dniu 6 lipca 2023 r. M. W. zwrócił się o ustalenie mu prawa do zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami na okres zasiłkowy 2022/2023 na dzieci D., A. , S. i F. W.. Decyzja z dnia 18 lipca 2023 r. Prezydent Miasta Lublin odmówił M. W. przyznania wnioskowanych przez niego świadczeń rodzinnych na dzieci - D., A., S. i F. W.. W uzasadnieniu decyzji powołując treść art. 27 ust.1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.) – dalej w skrócie "u.ś.r." wyjaśniono, że po zweryfikowaniu złożonych przez M. W. w dniu 6 lipca 2023 r. i M. W. w dniu 4 lipca 2022 r. wniosków o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego ustalono, iż pierwsza wniosek złożyła M. W.. W związku z powyższym wniosek M. W. nie mógł być uwzględniony. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podniósł, że decyzja o odmowie wypłaty wyżej wymienionych zasiłków i dodatków została wydana na podstawie danych, które nie zostały właściwie zweryfikowane i są niezgodne z rzeczywistością, a jego żona M. W. nie sprawuje opieki nad dziećmi, nie zamieszkuje z nimi i nie łoży środków finansowych na ich utrzymanie. Podał, że złożyła ona w MOPR [...] fałszywe oświadczenie, na podstawie którego przyznano jej środki finansowe, przyczyniając się tym samym do wyłudzenia zasiłków przeznaczonych na potrzeby dzieci, i które zużywa ona na potrzeby własne. Następnie wskazał, że od dnia 27 kwietnia 2023 r. do dnia 19 maja 2023 r. dzieci przebywały pod jego opieką w mieszkaniu jego rodziców A. i K. W. przy ul L. [...] m. [...] w [...], gdyż w dotychczasowym miejscu zamieszkania przy ul. [...] warunki nie były dla nich odpowiednie i bezpieczne. Dlatego opuścił z dziećmi mieszkanie przy ul. [...] i udał się do miejsca zamieszkania swoich rodziców przy ul. [...], zaś w dniu 5 maja 2023 r. udał się do MOPR w L. przy ul L. [...] i zawiadomił, że od dnia 27 kwietnia 2023 r. zabrał wszystkie dzieci z niebezpiecznego miejsca (ul. S.) i sprawuje nad nimi wyłączną opiekę, a w dniu 6 maja 2023 r. sytuację tę potwierdził przyjazny patrol złożony z funkcjonariuszy Policji i pracowników socjalnych. Ponadto skarżący podał, że w dniu 8 maja 2023 złożył wniosek o wstrzymanie wypłaty zasiłku rodzinnego jego żonie M. W., ponieważ przestała ona sprawować opiekę nad ich dziećmi oraz zawiadomił, że od dnia 27 kwietnia 2023 r. pozostaje wyłącznym opiekunem dzieci. Podał również, że w dniu 15 maja 2023 r. jego żona wraz . z obecnym partnerem opuściła wynajmowane przez niego mieszkanie przy ul. [...], dzięki czemu mógł tam powrócić. Do w/w mieszkania powrócił wraz z dziećmi w dniu 19 maja 2023 r. W odwołaniu skarżący przedstawił szczegółowo sytuację swoją i dzieci oraz wizyty w jego miejscu zamieszkania pracownicy socjalnej, kuratora sądowego oraz dzielnicowego. Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie w decyzji z dnia 27 sierpnia 2024 r. wyjaśniło, że na okres zasiłkowy 2022/2023 sprawa przysługujących w/w dzieciom świadczeń rodzinnych została rozstrzygnięta ostateczną decyzją organu I instancji z dnia 23 września 2022 r.. Decyzja ta przyznała żonie M. W. wnioskowane przez nią świadczenia rodzinne na okres od dnia 1 listopada 2022 r. do dnia 31 października 2023 r. W związku z powyższym, zdaniem Kolegium nie jest formalnie możliwe przyznanie odwołującemu się wnioskowanych przez niego świadczeń rodzinnych za okres od m-ca lipca 2023 r. do m-ca października 2023 r., bo sprawa tych świadczeń została rozstrzygnięta ostateczną decyzją administracyjną z dnia 23 września 2022 r. Ewentualne wydanie decyzji przyznającej skarżącemu świadczenia rodzinne obarczone byłoby rażącym naruszeniem prawa z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Zdaniem Kolegium prawidłowym postępowaniem odwołującego, jak to wnika z jego odwołania, było złożenie przez niego wniosku z dnia 8 maja 2023 r. o wstrzymanie wypłaty jego żonie przyznanych świadczeń rodzinnych na ich dzieci z racji tego, że zaprzestała ona sprawowania opieki nad nimi, a on faktycznie został jedynym ich opiekunem. Z treści wniesionego odwołania też wynika, że w sprawie tej było (jest) prowadzone postępowanie, na którego wynik miał czekać M. W.. O rezultacie w/w postępowania brak jest informacji zarówno ze strony skarżącego, jak i ze strony MOPR [...], co jednak nie ma wpływu na niniejsze rozstrzygnięcie. Powyższa kwestia o tyle, pozostaje w związku z niniejszą sprawą, o ile zostałaby wstrzymana wypłata przyznanych żonie skarżącego świadczeń rodzinnych, to taka sytuacja pozwalałaby na inne ich rozdysponowanie. Organ odwoławczy stwierdził, że mając na uwadze treść art. 27 ust.1 u.ś.r. prawidłowa była odmowa przyznania skarżącemu świadczeń rodzinnych na dzieci ze względu na fakt, że świadczenia te zostały przyznane na złożony wcześniej wniosek przez jego żonę. Nie zgadzając się z powyższą decyzją, w skardze do tut. Sądu skarżący podniósł, że rozpoznając sprawę nie wzięto pod uwagę wszystkich aspektów, w tym faktu trwałego i zupełnego rozkładu pożycia małżeńskiego pomiędzy skarżącym i jego żoną. M. W. nie mieszka ze skarżącym i nie utrzymuje ścisłych kontaktów i nie łoży na utrzymanie dzieci. Skarżący podkreślił, że od 27 kwietnia 2023 r. samodzielnie wychowuje czworo dzieci. Ponadto wskazał na treść art. 27 ust.2 u.ś.r. i podkreślił, że ani MOPR, ani Kolegium nie przeprowadziły wywiadu środowiskowego potwierdzającego, że dzieci mieszkają z nim i są pod jego wyłączną opieką. W odpowiedzi na skargę organ, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał dotychczasową argumentację w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej jako: "p.p.s.a."). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Lublin odmawiającą przyznania skarżącemu zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku rodzinnego na czwórkę dzieci. Materialnoprawną podstawę wydania kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Art. 4 ust. 1 u.ś.r. stanowi, że zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka. Oznacza to, że zasiłek rodzinny ma być wydatkowany na utrzymanie dziecka i ma zaspokajać potrzeby dziecka. Wyrażenie "utrzymanie dziecka" należy rozumieć "ponoszenie wymiernych ciężarów finansowych: tak prywatnoprawnych (np.: zakup żywności, odzieży, obuwia, prowadzenie gospodarstwa domowego i gwarantowanie mieszkania), jak również publicznoprawnych (np.: zapewnienie realizacji obowiązku szkolnego)". Zasiłek rodzinny stanowi bowiem tego rodzaju pomoc finansową, której udzielenie ustawodawca wyraźnie wiąże z sytuacją dziecka, któremu rodzice czy opiekunowie nie są w stanie zapewnić utrzymania z uwagi na brak dostatecznych dochodów. Natomiast prawo do tego zasiłku przysługuje: rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka – art. 4 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. W przedmiotowej sprawie organy obu instancji powołując się na tre sc art. 27 ust.1 u.ś.r. uznały, że zasiłek rodzinny wraz z dodatkiem na czwórkę dzieci nie przysługuje skarżącemu, bowiem świadczenie to zostało przyznane jego małżonce na wniosek złożony wcześniej. Z akt sprawy wynika, że od maja 2023 r. żona skarżącego nie mieszka z ich wspólnymi dziećmi, wyprowadziła się ze wspólnie zamieszkiwanego mieszkania i nie sprawuje opieki nad dziećmi (k.15 akt adm.). Zgodnie z art. 27 ust.1 u.ś.r. w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów faktycznych dziecka lub opiekunów prawnych dziecka do świadczeń rodzinnych świadczenia te wypłaca się temu z rodziców, opiekunów faktycznych dziecka lub opiekunów prawnych dziecka, który pierwszy złożył wniosek. Jeżeli dziecko nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z obojgiem rodziców, świadczenia rodzinne wypłaca się temu z rodziców, pod którego opieką dziecko się znajduje (art. 27 ust.2 u.ś.r.). W myśl art. 32 ust.1 u.ś.r. organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. W świetle powołanej regulacji u.ś.r., w przypadku zbiegu prawa do świadczeń rodzinnych, organ winien rozstrzygać na korzyść tego z rodziców, który wykonuje wobec dziecka czynności z zakresu opieki. Jak już wyżej wskazano od maja 2023 r. M. W., której przyznano zasiłek rodzinny i dodatek rodzinny na czwórkę dzieci decyzją z dnia 23 września 2022 r. nie mieszka z dziećmi, wyprowadziła się i nie sprawuje nad nimi opieki. Nie ulega wątpliwości, że w przedmiotowej sprawie nastąpiła taka zmiana sytuacji rodzinnej matki dzieci tj. zmiana osoby sprawującej opiekę, która spowodowała utratę prawa do świadczenia rodzinnego. Prawo do uzyskania tego świadczenia w związku ze sprawowaniem opieki uzyskał skarżący, który sprawuje opiekę nad czwórką dzieci. W ocenie Sądu wobec treści art. 32 ust.1 u.ś.r. fakt wydania ostatecznej decyzji przyznającej zasiłek rodzinny matce dzieci tj. M. W. nie przekreśla możliwości przyznania tego świadczenia ojcu – M. W.. Skarżący wykazał przesłanki nabycia prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami, ponieważ to on zgodnie z art. 27 ust. 2 u.ś.r. faktycznie opiekuje się dziećmi. Dlatego należało doprowadzić do zniesienia przeszkody w realizacji tego prawa poprzez zastosowanie względem ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta Lublin z dnia 23 września 2022 r. instytucji weryfikacji decyzji o przyznaniu świadczenia jaką ustanawia art. 32 ust. 1 u.ś.r. Zastosowanie tej regulacji pozwala na zgodne z prawem, jak również celami u.ś.r., rozpatrzenie wniosku skarżącego o przyznanie świadczenia rodzinnego. Stwierdzone przez Sąd naruszenia prawa materialnego w postaci art. 27 ust. 1 i 2 oraz art. 32 ust. 1 u.ś.r., miały istotny wpływ na wynik sprawy bowiem skarżący wykazał okoliczności przemawiające za rozpoznaniem jego wniosku i pozytywnym uwzględnieniem. Z tych przyczyn Sąd zobowiązany był uwzględnić skargę na podstawie art. 135 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzje organu I instancji. Wytyczne obligujące organy przy ponownym rozpoznaniu wniosku skarżącego wynikają z treści niniejszego uzasadnienia. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.