I OSK 1388/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiesław Morys Sędziowie: Sędzia NSA Maciej Dybowski Sędzia NSA Tamara Dziełakowska (spr.) Protokolant: starszy asystent sędziego Rafał Kopania po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2018 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. N., M. N., A. N., J. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 11 lutego 2016 r. sygn. akt III SA/Lu 1304/15 w sprawie ze skargi M. N., M. N., A. N., J. N. na decyzję Lubelskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie zmiany w operacie ewidencji gruntów i budynków oddala skargę kasacyjną. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 11 lutego 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie (sygn. akt III SA/Lu 1304/15) oddalił skargę M. N., M. N., A. N. i J. N. na decyzję Lubelskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] lipca 2015 r. w przedmiocie zmiany w operacie ewidencji gruntów i budynków. Powyższy wyrok wydany został w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Umową darowizny z dnia 16 października 2002 r. (Rep. A [...]) W. N. darował J. K. nieruchomości wraz z zabudowaniami składające się na gospodarstwo rolne obejmujące m. in. działkę nr [...]. Umową darowizny z dnia 28 lutego 2006 r. (Rep. A [...]) J. K. darował powyższą nieruchomość K. K. Wyrokiem z dnia 12 listopada 2008 r. Sąd Okręgowy w Lublinie (sygn. akt I C [...]) uznał za bezskuteczne ww. umowy darowizny w stosunku do M. N., J. N., M. N., A. N. w celu zaspokojenia przysługujących im wierzytelności alimentacyjnych w wysokości 300 zł miesięcznie na rzecz każdego z nich. Na podstawie tego wyroku dokonano zmiany w ewidencji gruntów i budynków w ten sposób, że jako właściciela działki nr [...] wpisano W. N. Postanowieniem Sądu Rejonowego w Hrubieszowie z dnia 23 kwietnia 2013 r. (sygn. akt I Ns [...]) spadek po W. N. nabyły jego dzieci: M. N., M. N., A. N., J. N.– po ¼ części każde z nich. Postanowienie to zawiadomieniem z dnia 22 lipca 2013 r. zostało ujawnione w ewidencji gruntów i budynków obrębu [...], a M. N., M. N., J. N. oraz A. N. zostali ujawnieni w niej jako właściciele działki nr [...]. Postanowieniem z dnia 14 marca 2014 r. Sąd Rejonowy w Hrubieszowie oddalił wniosek o dokonanie wpisu w księdze wieczystej prowadzonej dla w/w nieruchomości jako współwłaścicieli M. N., J. N., M. N., A. N. w oparciu o wyżej opisany wyrok i postanowienie spadkowe. Powołując się natomiast na ww. umowy darowizny oraz wyrok Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 12 listopada 2008 r. K. K. zwróciła się do Starosty Hrubieszowskiego o wpisanie jej jako właściciela działki nr [...] o łącznej powierzchni 4,86 ha, położonej we wsi [...]. Decyzją z dnia [...] marca 2014 r. Starosta Hrubieszowski na podstawie art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (tekst jedn. Dz. U. z 2010 r. Nr 193, po.z 1287 ze zm.) oraz art. 104 K.p.a. odmówił K. K. wprowadzenia zmian danych objętych ewidencją gruntów i budynków obrębu ewidencyjnego [...], jednostki ewidencyjnej [...] w przedmiocie ujawnienia jako właściciela K. K. w miejsce dotychczasowych współwłaścicieli w równych udziałach A. N., J. N., M. N., M. N. do gruntu zabudowanego o powierzchni 4,86 ha oznaczonego numerem działki [...]. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła K. K. Decyzją z dnia [...] maja 2014 r. Lubelski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego uchylił powyższą decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, jednakże rozstrzygnięcie to uchylił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 18 marca 2015 r. sygn. akt III SA/Lu 705/14, stwierdzając, że organ odwoławczy naruszył art. 138 § 2 K.p.a. Decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. Lubelski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego na podstawie art. 7b ust. 2 pkt 2 i art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne, § 10, § 44 pkt 2 i § 45 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. z 2015 r., poz. 542 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. uchylił zaskarżoną decyzję w całości i ujawnił w jednostce rejestrowej [...] operatu ewidencji gruntów i budynków obrębu [...], jednostki ewidencyjnej [...] jako właściciela K. K. w miejsce dotychczas ujawnionych jako współwłaściciele A. N., J. N., M. N., M. N. Skargę na powyższą decyzję złożyli (małoletni) M. N., M. N., A. N. oraz J. N., działający przez przedstawiciela ustawowego matkę J. N., zarzucając jej naruszenie art. 7b ust. 2 pkt 2 i art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne, § 10, § 44 pkt 2 i § 45 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz.U. z 2015 r., poz. 542 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Rozpoznając powyższą skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że podlega ona oddaleniu. Wskazując na stan faktyczny sprawy oraz przepisy art. 24 ust. 2a pkt 1 i 2 oraz ust. 2b ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne oraz § 45 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że kluczowym zagadnieniem jest ustalenie skutków wyroku z dnia 12 listopada 2008 r. Sądu Okręgowego w Lublinie. Został on wydany w wyniku tzw. skargi pauliańskiej, (art. 527 – do art. 534 K.c.). Analizując tę instytucję, Sąd pierwszej instancji podkreślił, że w rezultacie takiego orzeczenia zaskarżona czynność prawna (umowa) traktowana jest tak, jakby w ogóle nie została zawarta, jednak tylko w stosunku do wierzyciela, dłużnika i osoby trzeciej. Uznanie umowy za bezskuteczną jedynie wobec określonej osoby trzeciej oznacza, że umowa ta pozostaje ważna i nadal wywołuje zamierzone przez strony skutki prawne w takim zakresie, w jakim można to pogodzić z realizacją roszczeń tej osoby trzeciej. Wyrok uznający na podstawie art. 527 K.c. bezskuteczność określonej czynności prawnej przenoszącej przedmiot lub prawo z majątku dłużnika do majątku osoby trzeciej nie powoduje ich powrotu do majątku dłużnika, lecz jedynie daje wierzycielowi prawo zaspokojenia się z tego przedmiotu lub prawa, pozostających w majątku osoby trzeciej, przed jej wierzycielami. Wierzyciel może prowadzić egzekucję z tego przedmiotu lub prawa na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przeciwko dłużnikowi, bez konieczności uzyskania tytułu wykonawczego przeciwko osobie trzeciej. W przypadku wydania wyroku uwzględniającego skargę pauliańską wierzyciela, przedmiot umowy nie wraca do majątku dłużnika ani też nie wchodzi do majątku wierzyciela. Przedmiot ten pozostaje w majątku osoby trzeciej, która stała się jego właścicielem. Wierzyciel jest natomiast uprawniony do egzekucji z tego składnika majątkowego w pierwszej kolejności, przed wierzycielami osoby trzeciej. Wskazując na powyższe, Sąd pierwszej instancji podkreślił, że na skutek wyroku z dnia 12 listopada 2008 r. umowy darowizny z dnia 16 października 2002 r. i 28 lutego 2006 r. nie stały się bezskuteczne erga omnes, a jedynie w stosunku do M. N., J. N., M. N. i A. N., w celu zaspokojenia przysługujących im wierzytelności alimentacyjnych względem W. N. K. K. nie przestała być właścicielem darowanej jej nieruchomości. Z pewnością skarżący nie stali się właścicielami tej nieruchomości, a mogą z tej nieruchomości jedynie wszcząć egzekucję w celu zaspokojenia przysługujących im wierzytelności alimentacyjnych. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – zwanej dalej P.p.s.a.) oddalił skargę. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyli (małoletni) M. N., M. N., A. N. oraz J. N., działający przez przedstawiciela ustawowego matkę J. N., zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie "art. 1 § 1 i 2 Prawa ustroju sądów administracyjnych w zw. z art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 i art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 24 ust 2a. pkt 1a i ust.2 oraz ust.2b pkt 1a ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne oraz § 45 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków z powodu błędnej wykładni przepisów prawa materialnego o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną z art. 59 k.c. i art. 527 § 1 i nast. K.c. i przepisów o dziedziczeniu przez przyjęcie, że ujawnienie przez organ II instancji w ewidencji gruntów i budynków K. K. jako właścicielki w miejsce dotychczas ujawnionych współwłaścicieli – rodzeństwa czworga skarżących – jest zmianą wynikającą z przepisów prawa, podczas gdy prawidłowa interpretacja przepisów i złożonych dokumentów, zwłaszcza orzeczeń sądowych, podkreślających, że zachowanie nieżyjącego już ojca dzieci i K. godziło w wartości chronione przez prawo – ogólny zakaz umyślnego szkodzenia drugiemu, aby uniemożliwić realizację roszczeń alimentacyjnych dzieci, a zawarte w tym celu umowy są bezskuteczne w stosunku do skarżących, a to prowadzi do wniosku, że skoro czynności te doprowadziły do zadłużenia materialnego w stosunku do dzieci ponad wartość spornej, zabudowanej nieruchomości nr [...] o pow. 4,86 ha, więc ubezskutecznione w ten sposób wyrokami czynności prowadzą do przeniesienia spornej własność tej nieruchomości na dzieci". W oparciu o tak skonstruowaną podstawę skargi kasacyjnej, skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie do ponownego rozpoznania oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. W uzasadnieniu podkreślono, że działania W. N. wraz ze szwagrem i siostrzenicą nie tylko były działaniami wbrew zasadom współżycia społecznego, wbrew zasadniczym regułom nieakceptowalnym społecznie, działaniem z chciwości i chęci pokrzywdzenia dzieci, to jeszcze czynności te doprowadziły do zadłużenia materialnego w stosunku do dzieci ponad wartość przedmiotowej nieruchomości. W związku z tym "ubezskutecznione" w ten sposób czynności przeniosły własność nieruchomości na dzieci. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest niezasadna. Oceniając wniesioną skargę kasacyjną w granicach określonych przepisem art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369) i nie dostrzegając przy tym wystąpienia przesłanek nieważności, o których mowa w § 2 tego przepisu, jako niezasadny należało uznać opisany powyżej zarzut rozpoznawanej kasacji. Przede wszystkim w nawiązaniu do argumentacji skargi kasacyjnej, szczególnie eksponowanej w jej uzasadnieniu, podkreślić należy, że nie stanowiło w niniejszym postępowaniu przedmiotu oceny sądów administracyjnych ani organów administracyjnych, jakimi przesłankami kierował się W. N., przekazując umową darowizny przedmiotową nieruchomość, ani jak strona skarżąca ocenia takie działanie w świetle zasad współżycia społecznego czy reguł społecznie akceptowalnych. Jak wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego z regulacji ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne, a zwłaszcza z art. 20, art. 22 i art. 24 tej ustawy wynika, że ewidencja gruntów jest tylko specjalnie prowadzonym i wywierającym określone skutki prawne zbiorem informacji o gruntach, który pełni funkcje informacyjno – techniczne. Zmiany w ewidencji nie rozstrzygają sporów o prawo, nie nadają ani nie ujmują praw. Żądaniem wprowadzenia zmian w ewidencji gruntów nie można dochodzić ani udowadniać swoich praw właścicielskich. Deklaratoryjny charakter wpisów oznacza, że ewidencja nie kształtuje nowego stanu prawnego, a jedynie potwierdza stan prawny wynikający z dokumentów (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 20 sierpnia 1998 r. sygn. akt II SA 766/98; 14 maja 2014 r. sygn. akt I OSK 2566/12; 14 kwietnia 2015 r. sygn. akt I OSK 1718/13 – orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym: orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślić trzeba, szczególnie w świetle argumentacji skargi kasacyjnej, że ewidencja gruntów i budynków jedynie potwierdza stan zaistniały wcześniej, a więc rejestruje zmiany dokonane w innych postępowaniach. Wskazywana kwestia pokrzywdzenia skarżących została z kolei oceniona przez Sąd Okręgowy w Lublinie w wyroku z dnia 12 listopada 2008 r. o sygnaturze sygn. akt I C [...] i miała charakter wiążący tak dla organów rozpatrujących sprawę, jak i sądów administracyjnych. Trafnie przy tym podkreślił Sąd pierwszej instancji, że kluczowym zagadnieniem było ustalenie skutków tego wyroku. Analizując szeroko instytucję tzw. skargi pauliańskiej (art. 527 i następne K.c.) oraz skutki prawne wydanego na tej podstawie wyroku uznającego bezskuteczność dokonania czynności szczególnie w jej aspekcie stosunku między stronami (inter partes), Sąd pierwszej instancji słusznie doszedł do wniosku, że sama umowa pozostaje nadal ważna i wywołuje skutki z niej wynikające w takim zakresie, w jakim można to pogodzić z realizacją roszczeń osoby trzeciej. Tym samym, skoro strona żądająca wpisania jej jako właściciel przedmiotowej działki (wnioskodawczyni) nie przestała nim być, a własność nieruchomości w następstwie wydanego przez sąd powszechny wyroku nie przeszła na skarżących, to prawidłowo organ odwoławczy ujawnił tę pierwszą w ewidencji gruntów i budynków jako właściciela przedmiotowej nieruchomości. Z tych też przyczyn ocena Sądu pierwszej instancji, akceptująca decyzję organu odwoławczego była prawidłowa. W tym stanie sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.