IV SA/Gl 726/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga – Gajewska Sędzia WSA Bożena Miliczek - Ciszewska Protokolant specjalista Magdalena Kurpis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lutego 2016 r. sprawy ze skargi E.L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia [...]r. nr dn. [...] Decyzją z dnia [...] r., Nr [...] organ I instancji – Prezydent Miasta Z. przyznał E. L. prawo do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami rodzinnymi na dzieci K., N., S. i W. rodzeństwo L. od dnia 01.11.2011 r. do dnia 31.10.2012 r. Decyzją z dnia [...] r., Nr [...] Prezydent Miasta Z. uchylił prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego na w/wym. dzieci od 17.04.2012 r. do 31.10.2012 r. Pismem z dnia 30.08.2012 r. organ I instancji wszczął postępowanie w sprawie świadczeń nienależnie pobranych. Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego w tej sprawie wydał decyzję z dnia [...] r., Nr [...], w której ustalił wysokość nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wypłaconych na mocy decyzji z dnia [...] r., Nr [...] zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami rodzinnymi na dzieci K., N., S., W. rodzeństwo L. i zażądał zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z dodatkami wypłaconych w okresie od 05.2012r. do 07.2012r. w wysokości 2004,00 zł. Wspomniana decyzja z dnia [...] r., Nr [...] była jednakże wadliwa z uwagi na błędne wyliczenie kwoty świadczenia nienależnie pobranego. Organ wyliczył, iż strona pobrała nienależnie kwotę 2004,00zł, gdy tymczasem z wyliczeń opartych o akta sprawy wynika, że za okres od maja 2012 r. do lipca 2012r. E.L. pobrała nienależnie zasiłki rodzinne wraz z dodatkami w łącznej kwocie 1503zł. Dlatego też decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r., Nr [...] stwierdzono nieważność w/w decyzji. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r., Nr [...]). Decyzją Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] r., Nr [...] ustalono wysokość nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wypłaconych na mocy decyzji z dnia [...] r. nr [...] z tytułu zasiłku rodzinnego na W., N., K. i S. L. oraz dodatku z tytułu wychowania dziecka w rodzinie wielodzietnej na W. i K. L. w kwocie 1.503,00 zł w okresie od 01.05.2012 do 31.07.2012 r. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał argumentacje za ustaleniem nienależnie pobranych świadczeń. Od tej decyzji odwołanie złożyła E.L. Wyraziła niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia. Podniosła, że jej dzieci przebywały pod opieką rodziców do momentu znalezienia dla nich miejsca w odpowiednich placówkach, co miało miejsce dopiero 19 lipca 2012 r. Decyzją z dnia [...] r., Nr [...] wydana m.in. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013, poz. 267) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. orzekło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium Odwoławcze w K. wskazało, że zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Kolegium Odwoławcze podniosło, że strona na etapie składania wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkiem została pouczona, iż w przypadku wystąpienia w rodzinie zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, osoba ubiegająca się jest zobowiązania niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot wypłacający świadczenia rodzinne. Jednakże o tych zmianach strona nie poinformowała organ I instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że organ pierwszej instancji słusznie stwierdził, że strona nienależnie pobrała świadczenia rodzinne w kwocie 1.503,00 zł., bowiem z informacji posiadanych przez MOPR w Z. wynika, iż dzieci strony W., N., K. i S. postanowieniem Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...] r. zostały umieszczone w [...] w Z. Postanowienie to uprawomocniło z dniem 17.04.2012 r. - co implikuje fakt, iż strona od dnia 17.04.2012 r. nie posiada uprawnień do pobierania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami ( art. 7 pkt. 2 cyt. ustawy). Organ wskazał, że kwota nienależnie pobranych świadczeń została spłacona w dniu 15.12.2014 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca E.L. wskazała, że Sąd Rejonowy w Z. Wydział III Rodzinny i Nieletnich w dniu [...] r. wydał postanowienie o umieszczeniu w trybie natychmiastowym małoletnich dzieci W., K. N. i S.L. w [...] w Z. do czasu umieszczenia ich we właściwej placówce opiekuńczo-wychowawczej. Dzieci nie zostały jednak umieszczone w Centrum Wsparcia i Interwencji Kryzysowej w Z. w związku z brakiem miejsc w placówce. Małoletni W., K., N. i S. L. przebywali pod opieką rodziców do momentu znalezienia dla nich miejsca w odpowiednich placówkach, co miało miejsce dopiero 19.07.2012 r. Na dowód przedstawiła zaświadczenia wydane przez Centrum Wsparcia Kryzysowego Dzieci i Młodzieży w Z. oraz przez Dział Pieczy Zastępczej MOPR w Z. o faktycznym okresie pobytu dzieci w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Skarżąca wskazała, że celem zasiłku rodzinnego jest wyłącznie pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka, a art. 7 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228 poz. 2255 z zm.) wskazuje sytuacje, gdy zasiłek ten nie przysługuje, m.in. w ust 2 przewidując, że jednym z nich jest umieszczenie dziecka w placówce zapewniającej całodobowe utrzymanie. Podniosła, iż w rozumieniu art. 7 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, pojęcie umieszczenie dziecka winno oznaczać jego faktyczne przebywanie, a gdy dzieci faktycznie przebywają w domu to rodzice ponoszą wydatki na ich utrzymanie i przyznanie zasiłku spełniało swoją funkcję. Zatem potrącenie kwoty 1.503.00 zł w dniu 15 grudnia 2014 r. tytułem nienależnie pobranych świadczeń było niesłuszne i bezpodstawne. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał wcześniej prezentowane stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie godzi się podnieść, że po myśli art. 3 §1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a., sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Zgodnie natomiast z treścią art. 134 §1 przywołanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z brzmienia art. 145 §1 P.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czy inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Sąd nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją, czy decyzja wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony, czy narusza zasady współżycia społecznego i im podobnych. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wówczas, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zaskarżona decyzja oraz decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem przepisu prawa materialnego, tj. art. 7 pkt 2 ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 114), wobec błędnej jego wykładni. Naprowadzony przepis stanowi, że zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli dziecko zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w rodzinie zastępczej. Zgodnie z art. 3 pkt 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych instytucją taką jest placówka opiekuńczo-wychowawcza. W ocenie Sądu nie można interpretować pojęcia "umieszczenie" w oderwaniu od faktycznego miejsca pobytu dziecka. Zgodnie z wyjaśnieniem zawartym w "Słowniku współczesnego języka polskiego" (tom 2 Wydawnictwo PWN, Warszawa 1998) pojęcie "umieszczać" oznacza oddawać kogoś gdzieś, kierować w określone miejsce, wskazywać miejsce pobytu, wyznaczać miejsce nauki (...). Przeto też, wbrew stanowisku organów orzekających w niniejszej sprawie, to właśnie faktyczny pobyt dziecka w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie byłby okolicznością prowadzącą do odmowy przyznania zasiłku. Określenie instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie należy odnosić do faktycznego zapewnienia tego utrzymania. Art. 4 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka. Zatem w sytuacji kiedy mimo orzeczenia Sądu o umieszczeniu dziecka młodzieżowym ośrodku wychowawczym, w dalszym ciągu przebywa ono wraz z matką, to na niej ciąży obowiązek utrzymania dziecka. W związku z powyższym zasiłek rodzinny przysługuje jej na mocy art. 4 ust. 2 pkt 1 wyżej cytowanej ustawy. Przedmiotowa decyzja dotyczy okresu od dnia 01.05.2012 do dnia 31.07.2012 r., tymczasem z dokumentów zalegających w aktach sprawy wprost i jednoznacznie wynika, że dzieci pozostawały pod opieką swojej matki do dnia 19.07.2012 r. Zatem skoro oczywistym jest, że do wskazanej tu daty dzieci skarżącej pozostawały pod jej opieką, to przedmiotem rozważań organów może być jedynie okres kiedy dzieci skarżącej miały zapewnione całodobowe utrzymanie przez placówkę opiekuńczo-wychowawczą, a zatem po dniu 19.07.2012 r. Mając więc na względzie powyższe okoliczności Sąd uznał, że przyjęta przez organy administracji interpretacja art. 7 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest sprzeczna z wykładnią językową, a w dalszej kolejności także celowościową. Godzi się na marginesie zauważyć, ze podobne stanowisko wyrażono w wielu orzeczeniach sądów administracyjnych, w tym w wyroku NSA z dnia 24.01.2008 r., sygn. akt I OSK 526/07 (dostępny w internetowej bazie orzeczeń CBOSA). Stwierdzone naruszenie prawa materialnego podlega kwalifikacji jako mające wpływ na wynik sprawy, w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. Dlatego też Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą.